MARKETİNG DEFTERİ AZERBAYCANIN İLK MARKETİNG BLOGU

Hyundai Auto Azerbaijan Xəbərdarlıq Edir !

2009-11-24T11:42:00.000-08:00

Çoxdandır yazmıram. Bu da yazı deyil. Ancaq, biur neçə fikri öyrənmək maraqlı olardı.

Yerli imkanlarla Youtube-da yerləşdirdiyimiz bu reklamı çəkdirmişik. Məqsədimiz orijinal ehtiyat hissələrdən istifadəyə təşviq etməkdir. Orijinal ehtiyat hissələrdən istifadə etməmək nələrə səbəb ola bilə onu göstərmək istəmişik. Ancaq, müzakirəyə çox açıq videodur və ümid edirəm ki müzakirəyə açılacaq.

Oktyabrın Son Yazısı

2009-10-31T00:56:00.000-07:00

Oktyabrın son günləri yağışlı və soyuq keçir. Üşüməyə başlayır və yavaş-yavaş 2010-cu ilin hesablarını yekunlaşdırmağa çalışırıq (2010 hesablarını başlamağa yox, yekunlaşdırmağa). Şirkətlərin çoxunda 2010 satışları, gəlirlər, hədəflənən satışları tutdurmaq üçün atılacaq addımlar və.s müzakirə olunur. Bəzilərində iş kağıza tökülür, adına biznes plan deyilir, bəzilərində hərə öz işini öz dəftərinin bir qırağına yazır, sonra da qələm ilə çərçivəyə alır ki, sonra yaddan çıxmasın. Bazarın hara getdiyini isə, heç kim bilmir ki, bilmir.

Satışı və gəliri dəftərlərinin küncünə yazan satış, marketinq, finans və satış ilə bağlı olan digər bölmələrdir. İnsan resursları və təsərrüfat isə dəftərinin küncünə heç nə yazmır. Çünki, ya bunu düşünmək qabiliyyətləri yoxdur, ya şirkətdə İR ancaq adam çıxarmaq, Sosial Müdafiə Fondu ilə saxta işləri yoluna qoymaq ya da geyim təlimatı yazmaqdan başqa işə yaramırlar. Əslində, o hədəflənən satışı reallaşdırmaq, xidməti dəstəkləmək və gəliri təmin etmək üçün nə qədər işçi hansı performansla çalışmalıdırsa onu dəftərinin küncünə yazdığı qeydlərə əsasən düşünməlidir, onun üçün hazırlaşmalıdır. İR departamentinin işini kiçik görürəm deyə düşünməyin, əstagfurullah, tam tərsi düşünürəm ki, İR çox vacib departamentdir və görməli olduğu iş çoxdur, görsə!

Çox yaxınımın işlədiyi şirkətdə şirkətin müdirləri üçün şüşə çaynikdə AHMAD çay dəmlənirdi, işçilər üçün isə dəmir çaydanda AZERÇAY. Müdirlərin çayına kəkotu da qatılırdı, işçilərin çayı qaynamış olurdu. Çay verən xala, qadınlara çay vermirdi, kişilərə çay verirdi. Bu şirkətin ya rəhbərliyinin bundan xəbəri yoxdur ya da İR “ağadan çox ağalıq” edir. Daha doğrusu, ağlı kəsmir ki, şirkətə sırf motivasiya və şirkət bağımlılığı azaltma cəhətindən nə qədər böyük zərbə vurur. Şirkətin sahibi, mən yüz faiz əminəm ki, bunu bilsə etiraz edər. Ancaq o, ağlına etibar etdiyinə çay işini tapşırıb. O ”ağıllı” da elə hesab edir ki, şirkətdə çayçı xala çayı ona görə kişilərə verməlidir ki, biz Azərbaycanlıyıq və ayıbdır, kişi durub özünə çay tökəsi deyil ki ! Başqa cür izah edə bilmədim mən açığı! Başqa izahı olan varsa, buyursun.

Nəysə, Oktyabrın son yazısını da həsr etdim işi işçilərin motivasiyalarını artırmaq olduğu halda, işçilərin motivasiyalarını qıran İR departamentlərinə.

Avtomobil Sənayesində "Yaxınlaşma"

2009-10-21T05:43:00.000-07:00

Vüsal ilə söhbətlərimizdə mən bir çox dəfə (başqaları ilə də bu olmuşdu) artıq avtomobillər arasında texniki imkanlar və keyfiyyət baxımından əvvəllər olduğu kimi böyük fərqlər olmadığını demişdim. Əlbəttə ki, yarı zarafat yarı ciddi etiraz edilmişdi mənim dediklərimə. Ola bilsin ki, indi də bunu oxuduqca bu fikrə etiraz edirsiniz. Bu normaldır. Bugün Bill Vlasic-in bu yazısını oxuduqdan sonra, bu yazını yazmağa ehtiyac duydum, ən azından fikrimi bir daha ifadə etmək üçün.

İnformasiya bolluğu və mübadiləsinin genişliyi, texnologiyanın inkişafı, finans resurslarının açıqlığı, işçi qüvvəsinin sərbəst inteqrasiyası, istehlakçıların da a uyğun dəyişməsi və mədəniyyətlərarası inteqrasiyanın olması (bunların bəziləri digəri ilə səbəb-nəticə bağlantısı içərisindədir) məcbur edir ki, istehsalçılar bir nöqtəyə doğru hərəkət etsinlər və hardasa birləşsinlər. Əvvəllər avtomobil istehsalçılarını birləşdirən nöqtə 4 təkər, 1 şassi, 1 gövdə və 1 mühərrik idisə, indi bu daha genişdir və sırf maddi texniki avadanlıqları əhatə etmir.

Əvvəllər Bosch innovasiyasının Mercedes istifadə edirdi, digərləri ya finans gücü olmadığı üçün, ya başqa səbəblərdən bundan uzaq qalırdı, ancaq indi ESP həm Chery üçün, həm də Cadillac üçün eyni dərəcədə əl çatandır. Baxmayın ki, hansısa çox yüksək texnologiyalar lüks avtomobillərdə tətbiq olunur, axı lüks bazar özü nə qədər böyükdür ki? Üstəlik, Hyundai Genesis-i istehsal edərkən E-Class modellərində istifadə olunan texnologiyanı tətbiq etdi və qiymətini də E-Class modellərdən 50% aşağı qoydu. BYD isə, hazırda avtomobil sənayesində ən təkmil elektrik maşınlardan birini təqdim etdi.

Yaponlar Almanlarla aralarındakı fərqi minimuma endirdilər, Koreyalılar Yaponlarla aralarında olan fərqi minimuma endirdilər, indi sırada Çinlilərlə Koreyalıların və digər bütün istehsalçıların arasındakı fərqin bağlanması qalıb. Əmin olun ki, ən gec 2020-ci ildə bunu əminliklə deyə biləcəyik və biz Chery-nin modelini səbətimizə daxil edəcəyik.

“Positioning” hər şey deyil, “perception”lar da hər şey deyil, bunlar dəyişə bilirlər və əsas olan bütünlükdə yaradılan dəyərdir. Hazırda hamımızın etməli olduğumuz ən əsas iş dəyər yaratmaqdır.

Türk Reklamlarında Krolaşma; Reallığın dərk edilməsi” ?

2009-10-18T22:44:00.000-07:00

Türk TV kanallarına baxırsınızsa, son dövrlərdə reklamların profillərindəki dəyişməni görürsünüz. Dəyişməyən yegandə şey, 3 mobil operator tərəfindən reklam bombalamasıdır, digərləri dəyişir. Əsas dəyişim də, reklamlarda daha çox türkiyədə “kıro” deyilən və ya normal dildə desək cəmiyyətin daha çox alt təbəqəsinə, daha çox savadsız təbəqəsinə, daha çox kənd təbəqəsinə xitab edən reklamların artmasındadır. Əvvəllər mən şəxsən çox da belə reklamlarla qarşılaşdığımı xatırlamıram. Bir ay filan əvvəl, bəzi bloglarda (o blogların sahiblərindən çox üzr istəyirəm, həmin dialoqları və yazıları tapa bilmədim) bunda AKP-nin rolu müzakirəyə açılmışdı. Bundan əlavə yenə bəzi “köşe yazarları”nın da fikrinə görə bunda AKP iqtidarının rolu var.

Mən fikirləşirəm ki, bunda AKP-nin rolundan daha çox (hətta AKP iqtidarının rolu 0-a bərabərdir), türk Pazarlamacılarının, İletişimcilerinin və Reklamcılarının reallığı dərk etməsi əsas səbəbdir. Bugünə qədər düşünülürdü ki, cəmiyyət bundan ibarət deyil və ya “mənim NESCAFE-min hədəf kütləsi bunlar deyil”, indi görürlər ki, Nescafe-nın alıcısı hesab edilə biləcək böyük bir kütlə var ki, onlar elə bundan ibarətdir. Eləcə də, onun kimi digər markalar. Qısacası, mənim fikrimcə bu tipli reklamların artmasında əsas səbəb, reallığın dərk edilməsi və nəhayət arzu ediləndən çıxılaraq, reallıqla hərəkət edilməsidir.

Mən arzu edərdim ki, mənim müştərilərimin hamısı çox savadlı olsun, hamısı VW-nin yaşıl arxa fon üzərində VW yazılışının nə demək istədiyini baxan kimi dərk edən olsun və.s Ama, elə deyilsə mən necədirsə elə hərəkət etməliyəm. Arzular deyil, reallıqlarla hərəkət etməlidir marketing işində olanlar. Başda mən olmaq şərtilə!

Polis Şiddet Uygulamalı

2009-10-09T01:37:00.000-07:00

Bu yazıyı türkçe yazmaya çalışacağım. Niye derseniz? Çünki tamamen Türkiye`de olan olaylarla ilgili ve mantıkla yazdığım değil, hisslerimle yazdığım yazıdır.

IMF karşıtı eylemlerin çirkinliğine TV`den baktım. Gerçekten çirkin. Ertesi gün bir baktım Emre Kongar Polisi eleştiriyor. Onun ertesi gün de eylemciler “Polis şiddet uyguladı” deyip şikayet ediyor. “Demokrasinin hiç olmadığı, düzenin hiç olmadığı ve kimin ne isterse onu yaptığı bir toplumda yaşayacaksın, sokakta karşına çıkan bu kafadakı her insana şiddet uygulayacaksın”-bunu düşündüm onları dinlerken.

Sen kalk esnafın dükkanını taşla dağıt, polisin arabasını durdur ve camlarını kır, kafasına taş at, sonra da de ki, “polis şiddet uyguladı”. Sen adamsın, insansın da, polis sırf üzerindekı üniformasından dolayı insan değil mi? Sui-istimalinden korkmasam, “keşke öldürme yetkisi verseler polise” derim. Bu ne mantık?! Daha doğrusu mantıksızlık ve hatta ahmaklık! Göstericiler tamam, zaten niyetlerinin iyi olmadığı, bu doğrultuda yönlendirildikleri belli, bunları savunan “aydın” insanlara ne demeli?

Ya benim çok da demokratik bir ülkede yaşamamamdan ileri gelmekte, ya da ruhumda diktatörlük var (dedelerimiz Satlin döneminde yaşamış , o mantıkla büyümüşler ya..), ama asla bu şekilde nankörlüğe ve bu şekilde vahşiliğe “jopsuz reaksiyon”dan yana değilim. İlla ki, polis suyla, jopla ve hatta gaz bombası ile şiddet uygulamalıdır bu şekilde vahşilere ve insanlıklarını kaybetmişlere karşı. Bunları savunanlara ise başka bir yöntemler ceza uygulanmalı, yasalaştırılmalıdır belki (abarttım baya).

Porsche-nin imici zədələnəcək mi?

2009-09-28T06:42:00.000-07:00

Avtomobil sənayesində evlənmələr və boşanmalar çox olub. Bəzi “ər”lər “arvad”ları döyüb sonra boşayıb (Daimler Benz və Chrysler nümunəsində olduğu kimi), bəzilərində mehribançılıqdır (Hyundai və Kia kimi), bəziləri isə ər-arvad münasibətlərindən daha çox bir evdə yaşayan və mehriban keçinən insanlar kimidirlər, FIAT Group, VW Group və.s kimi.

Bu tipli birləşmələrdə əsas məqsəd müxtəlif istehsalçılara aid olan texnologiyalardan, paylama kanallarından, know-how-dan maksimum səmərəli şəkildə istifadə etməkdir. Bi tipli birləşmələrdə bəzən eyni profilli iki şirkət olduğu kimi, tamam ayrı uclarda olan şirkətlərin bir çətir altına yığışması da olur, məsələn FIAT ilə Ferrari kimi, VW ilə Audi kimi.

VW ilə birlikdə Audi, Lamborghini və Bugatti kimi lyuks və ultra lyuks markalar da var idi, indi buna Porsche kimi avtomobil sənayesində ən maraqlı markalardan biri də daxil oldu. VW xalq markasıdır, Audi, Lambo və Porsche isə xalqdan qopanların markası. VW Group-un həm idarə heyəti, həm CMO-su, həm də lap balaca Brand Manager-i də bizim hamımızdan daha yaxşı bilir ki, Hyundai və Kia kimi bütün detallarını eyni edərək maşın istehsal etsə, bir müddət sonra Audi zədələnər. Almanların və getdikcə bütün dünyanın sevimli markası Audi-ni zədələmək isə OLMAZ!

Bəs Porsche? Söhbət gəzir ki, Audi A8 və VW Phaeton platformunda Porsche istehsal ediləcək və Panamera Platformunda da yeni VW peyda olacaq. Əsas sual da budur ki, Porsche VW tərkibinə girərsə və ortaya 3.2 FSI motorla Porschelər çıxarsa və ya Porsche sahibi VW Touareg ilə eyni detalın istifadəsini açıq-aydın görərsə Porsche-nin aqibəti necə olacaq? Əvvəla onu deyim ki, onsuz da bugünə kimi olan yaxınlıqlarına görə (Porsche ailəsi ilə Piëch ailəsi lap yaxın qohumdur, amma bunun mətləbə dəxli yoxdur. Aralarındakı yaxınlıq şirkətin hissələrinin sahibliyi ilə əlaqəlidir) eyni platformdan istifadə edilirdir və eyni texnologiyaların tətbiqinə şahid olurduq. Bugünə kimi bu problem olmamışdı Porsche üçün. İkincisi, VW Audi-ni necə idarə edirsə (eyni mühərriki də istifadə edir, eyni platformu da, amma iki markanın ikisinin də o qədər təmiz və aydın mövqesi var ki,..) Porsche-ni də eləcə idarə edəcək. Yəni ki, Porsche həvəskarları qorxmasın, Porsche donuna girmiş VW görməyəcəklər və sürməyəcəklər.

Uşaqlıq

2009-09-17T06:06:00.000-07:00

-Sən heç skorusa keçirmədin!

- Məndə avtomat karobkadır. Qoymuşam qabağa özü gedir.

- Yalançının?

- Valla!!!

Məktəbdən çıxıb üzü mənə tərəf sürətlə qaçırdılar. Yarışırdılar. Təxminən 10 -11 yaşları olardı. Mənim yanlarımda isə onların dili ilə desək “tormuza” basıb dayandılar. Yuxarıdakı isə dayandıqları vaxt aralarında keçən çox qısa, ciddi dialoqdur. Gülməli də olsa, maraqlıdır.

Audi America

2009-09-14T23:12:00.000-07:00

Audi-yə olan xüsusi münasibətimi bilirsiniz. Buna görə də onların reklamlarını da izləməyə çalışıram. A4-ün Amerika reklamları çox xoşuma gəldi. Reklamda istifadə olunan musiqidən tutmuş, görüntüyə, ordan da ümumi fikrə qədər hamısı alqışa laiqdir. Audi SEPARATION və Progress is Beautiful reklamlarına baxın və həzz alın.

Burda da R8 reklamı var. The Slowest Car Audi Ever Built.

Fikirləriniz?

Maraqlıdır görəsən niyə...?

2009-09-04T06:25:00.000-07:00

1) Maraqlıdır görəsən niyə Zamiq Coca-Cola Brrrr reklamlarında istifadə olunub və o qədər mənasız reklam ortaya çıxıb. Onsuz da, heç bir cəhətdən müsbət olmayan Brrrrrr reklamlarında Allahın Brrrrrr-ını da düzgün deyə bilməyən Zamiqlə bu reklamdan nə gözlənilir? Kim deyirsə reklamın yaxşısı pisi olmaz, yalan deyir!

2) Legacy-nin reklamları və ümumiyyətlə kampanyası yaxşıdır. Amma, maraqlıdır görəsən niyə Legacy üçün ayrıca bu qədər pul xərcləndi? Millətin “80%-i” heç Subaru markasını tanımırsa və 2010-cu ilə “10 gün qalmış” hələ də 2008-ci il istehsalı Legacy-lər təklif olunursa, niyə bir modelin imic reklamına bu qədər pul xərclənir?

3) Daha da maraqlı olan, mənim hələ də başa düşmədiyim “Think.Feel.Drive” kimi bütün sektorlarda ən mükəmməl sloganlardan birini kənara qoyub “İdeal İdarələnmə” kimi markanın ruhunu alıb, ətini qoparıb, sümüyünü sərgiləyən sloganı niyə istifadə etmələridir. Maraqlıdır görəsən niyə, Fəxri müəllim kimi gecəsi-gündüzü Subaru olan və işini qəşəng bacaran adam bunun üstünə getmir?

4) Maraqlıdır görəsən niyə AzTv-də gedən reklamların 95%-i fərdi təmizlik mallarına aiddir? Niyə ancaq onlar orada reklam verirlər?

5) Maraqlıdır görəsən niyə Əfsunun çox ürəkdən tərif yağdırdığı “Amerikanların gülümsəmələrini” biz nə bacarmırıq, nə də bacaranı bəyənmirik?

6) Görəsən niyə Lent.az-da bir nəfər çıxıb Vüqar Ələsgərova “Jeep”-in marka olduğunu, onun izah etməyə çalışdığı şeyin isə həqiqətdə “SUV” olduğunu anlatmır?

Bloguma Xoş Gəlmisiniz :)

2009-09-01T00:29:00.000-07:00

“Bloguma Xoş Gəlmisiniz” deyib yalandan gülümsəmə ilə əlbəttə heç kim ikinci dəfə mənim bloguma gələsi deyil. Gərək gələn adam ürəyinə yatan və ağlına batan yazı görsün ki, ikinci səfər blogu ziyarət etsin. Ama, əlbəttə blogda smaylik rolunu oynayan şərtləri də yerinə yetirmək lazımdır.

Necə ki, bloga bir dəfə gələn ikinci səfər gəlməsi üçün “yaxşı” yazı axtarır, sizin xidmətinizdən yararlanan müştəri də “yaxşı” xidmət görməsə ikinci səfər gəlməz. Ancaq, 2-ci səfər kifayətdir mi? Deyil! Çünki məqsəd müştərini həmişə əldə saxlamaqdır. Müştərini həmişə əldə saxlamaq ünüç isə nə tək gülümsəmək, nə tək keyfiyyətli xidmət göstərmək, nə də tək hədiyyə və ya mükafat vermək kifayət etmir. Onun üçün sadalananların hamısı və daha çoxu lazımdır. Ancaq sıra ilə;

1. Keyfiyyətli xidmət və Məntiqli Qiymət: “Münasib qiymət” ilə “Məntiqli qiymət”in fərqi birinin ucuzluğu və hətta ucuz iş qarşılığında aşağı keyfiyyəti, digərinin isə görülən işin haqqını əks etdirməsidir. Müştərini daim əldə saxlamaq üçün birinci və ən əsas şərt ona gözlədiyi səviyyədən azca da olsa yuxarı xidmət göstərməkdir. Bu elə olmalıdır ki, rəqiblərə nisbətdə daha yaxşı olsun və bir addım öndə olasan. Əgər bir addım səni bazarda istədiyin səviyyədə saxlayırsa, onda 2 addım irəlidə durmağın mənası yoxdur. Onu da vaxtı gələndə edərsən. Nə qədər gülümsəyirsən gülümsə, əgər sistem yoxdursa, əgər keyfiyyət yoxdursa, əgər müştərinin sənin xidmətindən sonra şübhələri qalır və ya verdiyi pula heyfsilənirsə deməli müştərin daimi olmayacaq.

2. İkinci sırada davranış və nəzakət gəlir. Bu biraz bizdə hələ də formalaşmayan mədəniyyətdir. Müştəriyə səmimi davranmaq hələ də görsənmir, müştərini dinləmək görsənmir,müştərini sevmək görsənmir, özünü onun yerinə qoymaq görsənmir. Nəzakətlə danışmaq, günü axırında yorğun da olsa müştəriyə xoş səslə cavab vermək hələ də görsənmir. Ancaq, inanın bu vacib şərtdir. Mən bilirəm ki, bu təlimlərə tam həll oluna bilən problem deyil. Bunun üçün doğurdan müştərini dərk edən işçilər, yoldaşlar ən əsas şərtdir. Müştərini dərk lazımdır.

3. Düzgün kommunikasiya piramidamızı tamamlayan üçüncü pillədir. Müştəri ilə hər növ kommunikasiya yaratmaq lazımdır. Keçən dəfə bir yerdə avtomobil sektorundakılar üçün “arada bacarıqlı ustalarınıza imkan yaradın ki, onlar müştərilər ilə söhbət etsinlər” deyilirdi. Bu da kommunikasiyadır. Əsas olan odur ki, müştəri də sizinlə gir-çıx halında olsun və onu həmişə əlaqədə saxlayasınız.

4. Mükfatlandırın ki, sevinsin. Müştərinin daim sizdən yararlanması üçün axırıncı mərhələ onu mükafatlandırmaqdır. Gözləmədiyi anda və ya gözlədiyi anda sistemli olaraq, onu sevindirmək lazımdır. Mən öz təcrübəmdən bilirəm ki, hətta balaca bir promo material da müştərini o qədər sevindiri ki. Mükafatlandırın, sistemli mükafatlandırma tətbiq edin.

İndi soruşan lazımdır “sən özün bunu edirsən mi?”. Bəli, biz artıq başlamışıq. Piramidanı tamamlayacağıq. Ancaq, hələ gediləsi çox yolumuz da var əlbəttə. Biz rəqiblərimizdən 4-5 addım irəlidəyik.

Azərbaycanda Ən Çox Satılan Avtomobillər; Maşın Bazarı

2009-08-25T02:25:00.000-07:00

Mənim bloqumda avtomobillər və avtomobil sektoru haqqında daha çox məlumat olur. Bu təbiidir. Mən bu sektorun içərisindəyəm. Bugün istədim biraz daha xırda məlumatlar verməyə çalışım bizim bazarımız haqqında. Rəsmi diler və distribyutorların satışlarını ayrı olaraq göstərməyəcəm (Subaru-dan başqa heç kim satışlarının media üçün açmadığına görə mən də heç bir məlumat açıqlama ixtiyarına sahib deyiləm). Təəssüf ki, mediada da bazarımız haqqında məlumatlar həddindən artıq azdır. Bəzi TV kanallarının gömrük komitəsinə, bəzilərinin isə statistika komitəsinə əsasən verdiyi məlumatlar isə üst-üstə düşmür və ya çox məhduddur. “2009-cu ilin birinci rübündə 16 min avtomobil idxal olunub” səviyyəsindən artıq deyil. Uzaq başı axtarsanız, minik avtomobillərinin sayısını öyrənə bilərsiniz, ancaq mənim bloqumdan başqa heç yerdə öyrənə bilməzsiniz ki, 2009-cu ilin birinci yarısında 1330 dənə Toyota Prado satılıb ki, bu ən çox satılan modeldir. Prado yenilənir və hazırda mövcud olan Prado-dan təkcə Ərəb ölkələrində stokda təxminən 80 000 ədəd var idi (2 ay əvvəl). Buna görə də qiymət 38 000 USD səviyyəsinə qədər düşüb ki, bu da belə yüksək satışlara səbəb olur.

Bizim bazarımız çox maraqlıdır. Yeni maşın almaq istəyən müştərilər ya SUV alır, ya da C sinfindən bir maşın. Faiz etibarı ilə baxdıqda təsəvvür edin ki, satılan hər üç maşının biri SUVdir. Təbiətə nə qədər də ziyan vurmağı xoşlayan və ya bunu umursamayan millətik (mən daxil). Mühərriklərə görə əlimdə analiz yoxdur, anca hər halda ortalama 2,5 ətrafında olar olar. Yeni maşın alan müştərilərin ən az istədikləri kiçik modellər və D sinif modellərdir. HYUNDAI Sonata da Prado kimi öz sinfində fırtına kimi əsir. Sonatanın D sinfində payı 60%-dir təxminən. Bu böyük rəqəmdir. Səbəb isə, Pardo-nun satış səbəbi ilə eynidir: çox yaxşı maşın, çox münasib qiymətə= top iki!

“Top iki”ni Top 5 etmək istəsək gərək Siyahıya Hyundai Santa Fe, Hyundai Tucson və Nissan Sunny modellərini əlavə edək.

Bu arada, Mitsubishi Pajero 2008-ci ildə böyük rəqəmlər göstərsə də, bu il 6 ayda cəmi 167 ədəd pajero satılıb.

WOMM işləyir və müştəri ya mükafatlandırır, ya cəzalandırır!

Düşünən özü nə demək istədiyimi anlasın.

2009-08-14T06:25:00.000-07:00

“Our president doesn`t like reports and documents”

Toyota-nın yeni prezidenti ilə əlaqəli bir xəbər diqqətimi çəkdi, ancaq işimin çoxluğu ilə əlaqədar biraz gecikdim burada yazmağa. Yazıda deyilirdi ki, yeni Toyota CEO-su və Prezidenti Akio Toyota yenidən Toyota-nı əsasa, keyfiyyətə, fokuslayacaq və onlar üçün birinci hədəf və məqsəd budur. Köhnə CEO-nun (Fujio Cho) 2010-cu ildən sonra qlobal bazar payını 15%-ə çatdırmaq kimi hədəfi var idi. Toyota isə, keyfiyyətə geri dönəcəyini dedi. Bu özü avto sənaye ilə maraqlananlar üçün çox əhəmiyyətli məqamdır (buna təkrara geri qayıdacam, indi çalışıram informasiya toplayam), ancaq mənim bu yazıda yazmaq istədiyim Toyota-nın yuxarı menecerlərindən birinin “Our president doesn`t like reports and documents” sözləri oldu.

Rick Wagoner haqqında isə yüksək təbəqə idarəçilərdən biri “Reportlar hazırlamaq bizim əsas işimiz idi və düşünməyə vaxt tapmırdıq. Tək performans raporlarının sayısı 37 ədəd idi” demişdi.

Düşünən özü nə demək istədiyimi anlasın.

“Mavi ekoloji təmiz maşınlar üçün yeni “yaşıl” oldu”

Bugün www.autonews.com saytında yazılan bir məqalədə “Mavi ekoloji təmiz maşınlar üçün yeni “yaşıl” oldu” deyilirdi. Priusun ilk dünyaya gəldiyi günlərdən etibarən “green” sözü avtomobil dünyasında ekoloji təmiz avtomobilləri ifadə etmək üçün istifadə olunurdu. Tək avtomobil deyil, demək olar ki bütün sənaye və sektorlarda ekoloji təmiz olma yaşıl sözü və yaşıl rəngi ilə ifadə edilirdi. (NTV Yeşil TV kanalı da türkiyədə ilk YEŞİL kanal oldu.) Ancaq, illər keçdikcə yaşıl maviləşdi. Mercedes Blue Tech, Hyundai Blue Drive, Volkswagen BlueMotion, Honda Blue Energy dedi ekologiyaya az zərər vuran texnologiya və sistemlərinə. Toyota da Prius və digər bütün layihələri üçün mavi rəngi seçdi, Mazda onun ardınca eynisini etdi. NİYƏ? Çünki, araşdırma nəticəsində aydın oldu ki, yaşıl özündə sadəcə yaşıllığı, otluğu, çobanları, meşələri birləşdirir, texnologiyanı isə ifadə etmir. Mavi isə, modern rəngdir və yaşılın ifadə etdiyi mənalara texnologiyanın da əlavə edilmiş ifadəidir.

Mənim DƏFTƏRimin də ana rəngləri mavi və yaşıldır.

Düşünən özü nə demək istədiyimi anlasın.

QARABAĞ-TWENTE-ni UDAR !!!

2009-08-07T06:51:00.001-07:00

“Amma”-sı yoxdur. Niyə də olmasın? Fiziki və texniki cəhətdən zəif ola bilərlər, ancaq bu komanda Qarabağın adını daşıyır, heyətində milli oyunçular çoxdur və milli ruh daşıyırlar və ən əsası da hazırda çox yüksək motivasiyaları var. Niyə də olmasın?! Olacaq inşallah.

Futboldan yazmaq fikrim yoxdur, onu bu işi yaxşı bilənlər yazsın. Mən köhnənin Qarabağ azarkeşi olaraq ürəyimdən keçənləri yazdım. Qarabağ-ın necə markalaşa biləcəyini düşünüb marketinq cəhətdən də baxmaq istədim məsələyə. Bu klub üçün xüsusi mahnı yazılıb. Oyundan əvvəl səsləndi. Klubun logosu var. Klubun uzunmüddətli hədəfləri var (işin içində deyiləm, amma içəridə olanlardan və mediada izlədiklərimdən gördüyüm budur ki, planla hərəkət edən, nə coşub daşmayan, nə də yerdə yuvarlanmayan klubdur), uşaq futboluna əhəmiyyət verirlər və ən əsası da sistem qurmağa çalışırlar deyəsən. Bu da gətirib çıxarır markalaşmaya. Birazdan üzərində Qarabağ logosu olan köynəklər-kepkalar geyiniləcək, açarlıqlar gəzdiriləcək, Qarabağ Fan Klub çıxacaq ortaya və.s Demək istədiyim odur ki, sən yaxşı olsan səni sevəcəklər. İstər futbol klubu ol, istər çörək istehsalçısı, istər qatıq markası, istərsə də maşın. “Mitsubishi Pajero öldü, amma Prado hələ də tüğyan edir bazarda. Yenə də gətirib axırını bağladı maşınlara” deməyin. Mənlik deyil ki, bu sənaye belədir, hər şey çox açıq və aydın olur burada. Beləliklə;

Azərbaycanda marka olmaq üçün nə etmək lazımdır?

1- Marka olmaq üçün ilkin lazım olan basit tələblərə cavab vermək lazımdır, pis-yaxşı (logo, rəng, kodlamalar, standardlar və.s)

2- İstehsal etdiyin və ya təklif etdiyin malın sevə-sevə istehlakçısı olmaq lazımdır

3- Biraz ələ pul keçən kimi özünü itirib, südün içərisinə su qatmamaq lazımdır

4- Nə qədər çətinliklər olsa da müştərini aldatmamaq lazımdır (Köhnə maşına aid ilkin ödəniş məbləğini təzə maşının şəklinin altına yazmaq lazım deyil)

5- Təklif etdiyin malın arxasında fəxrlə və güclü şəkildə durmaq lazımdır

6- Bir sözlə desək alverçi olub mal sırıyan yox, iş adamı olub ehtiyacları təmin edən olmaq lazımdır.

Bunları onsuz da hamınız bilirsiniz, DƏFTƏR sadə dildə çatdırmaqdan məsuldur!

Hyungai Genesis-i Satmaq

2009-08-04T02:49:00.000-07:00

Çoxdandır yazmıram. Yazmayanda ürəyim sıxılır az qala. Amma, yazmağa bugünə kimi 4-5 dəfə başlasam da, hətta bir dənə yzı tam yazsam da, ürəyimə yatmadığına görə “dəftərə” köçürməmişəm. İş də həddindən artıq gərgindir.

İki gün əvvəl Nabran Caspian AutoShow-da iştirak edirdik. Nabrana ilk dəfə gedirdim və hər halda bir də sırf istirahət üçün getməyəcəm. Az qala eyni pula Antalyada istirahət edə bilirəmsə, Nabranda nə işim var. Məqsəd istirahət deyil, istirahət edə-edə maşınlarımızı təqdim etmək idi deyə, mövzum da maşınlardandır. Maşınların özlərindən bəhs etmək istəmirəm. İştirak edən yeni maşınlar Hyundai Genesis, Genesis Coupe, i20, Fiat Bravo, Kia Soul, Renault Koleos və Chevrolet Cruze idi. Əlbəttə ki, əsas diqqət mərkəzində bizim iki maşınımız idi: Genesis Sedan və Genesis Coupe.

Bu modellər Hyundai-ın premium sinifdə rəqabətə hazır olan iki modelidir. Xüsusən də, Genesis Sedan tamamilə əminəm ki, uğurlu model olacaq və rəqabətə davam gətirəcək. Coupe, isə əvvəlki Hyundai Coupe ilə ancaq iki qapısı olmaq cəhətdən ortaq nöqtədə birləşir, yoxsa tamamilə fərqli hədəf kütlələr üçün istehsal ediliblər (çalışıram “hədəf kütlə” ifadəsini işlətməyim, amma məcbur oluram arada). Niyə bu iki modeldən söz açdım? Çünki, marketoloqlar üçün əsas maraqlı olan da bunlardır. “Bu maşında nəsə çatışmır, amma bilmirəm nə?” deyib Hyundai-ın belə maşın istehsal edə bilməsini qəbul edə bilməyən müştərinin inadını necə qırmaq olar? “Xəttləri göstərən sistem var bunda?” soruşan müştəriyə “Bəli Lane Assist” sistemi var dedikdə “Ne smotrya na eto, ya bı vıbral Mercedes” deyərək guya ki, özünü ağıllı zənn edən müştərinin ağlının bir istiqamətdə işlədiyini necə izah etmək olar? Bax bunlara görə Genesis bizim üçün daha maraqlıdır. Yuxarıdakı kimi qıcıq dialoqlar da oldu, kontaktlarını qoyub maşın üçün sıraya düzülənlər də. Ən maraqlı olan isə, “Ne smotrya na eto, ya bı vıbral Mercedes” deyən adamın 4 dəfə hərlənib-fırlandıqdan sonra “Xalaldı Xunday. Mən gözləməzdim. Almaq olar. Almaq olar” deməsi oldu. Bu da olsun mənə dərs ki, müştəriyə qulaq asmaq lazımdır-1, müştərini öyrənmək lazımdır-2. Bu ikisindən sonra Druckerin “Marketinqin işi müştərini elə öyrənməkdir ki, ona özü-özünü satan məhsul istehsal edə bilsin” sözü 3-cü sırada işi tamamlayır. Genesis-i də HMC-nin marketoloqları müştərini yaxşı öyrənərək hazırladıqlarına görə, o tipli müştəriləri də “çevirmək” mümkündür.

İkinci Korea Səfərindən Birinci və Axırıncı Yazı

2009-07-18T08:55:00.000-07:00

Neçə gündür Koreayadaydım. Daha doğrusu yarı aeroportlarda, yarı Koreayada. Bu ikinci səfərimdir Koreyaya. Bu səfər ancaq Seul və Seul ətrafında oldum. Bahalı şəhərdir və heç sevmədiyim yeməkləri var. Neçə gündür dəniz məhsulları yeyirəm, bir dəfə dana ətindən kabab yeyəsi olduq, onu da onlar çiy yeyirlər, mənim isə bişirməyə həvəsim olmadı deyə yeyə bilmədim. Ümumiyyətlə, yeməklərinə alışmaq üçün mənə xeyli vaxt lazımdır. Bircə dənə supları vardı, hansısa meyvədən bişirmişdilər, o yaxşı idi. Ondan başqa, təsəvvür edin ki, yeyiləsi ən yaxşı şey sushi və böyük xərçəngin ayaqları idi (xərçəngin ayaqlarını kəsməyin dərdi olmasa, yemək o qədər də çətin deyilmiş).

Kanada, Avstraliya, Ekvador, Peru, Kolumbiya, Slovakia, Xorvatiya, BƏƏ, Səudiyyə Ərəbistanı, Böyük Britaniya, Filippin, Sinqapur, İndoneziya yadımda qalan iştirakçı ölkələrdir. Təcrübələri paylaşmaq çox gözəl idi. Elə ölkələr var idi ki, ildə 60 minə qədər maşın satırdılar. Onların Marketinq strukturları, ümumiyyətlə şirkət strukturları və.s çox maraqlı idi. PR ilə əlaqəli görüş olduğuna görə, söhbətlər də təlim vaxtı ondan olurdu, ancaq ümumiyyətlə hər şeydən danışırdıq. Hyundai Motor Company-nin PR Team-i ilə söhbətlər çox maraqlıdır. Bir nəfər var idi ki aralarında işi bütün gün oturub jurnalistlərin suallarına cavab vermək idi. Bir də maraqlı olan nədir? Bunlar “quş buraxmamalı” olduqlarına görə, şirkətin planları və fəaliyyətləri haqqında bir dənə də olsun, nəinki jurnalistlərə, heç bizə də onlara deyiləndən artıq heç nə demirdirlər. Məsələn: Rəhbərlik bunlara deyib ki, mediyaya deyin ki, Genesis premium marka kimi ortaya çıxmayacaq. Mən bunu soruşduqda “yox qətiyyən” dedi. İndi mən də, “yox qətiyyən” deməliyəm, çünki HMC-nin Azərbaycandakı üzlərindənəm. Təlimdə o boyda söz deyilib bizə, desəm ki, bilmək olmaz bəlkə də Genesis premium marka oldu, elə ilk andan bır sıfır geri düşmüş olaramJ. Chaz Lee (HMC Overseas Marketing Director) ilə söhbət isə hər halda bütün səfər içərisində ən faydalı hissə idi mənim üçün. Chaz Lee, ilə Xorvatiyada tanış olmuşduq, bir saata qədər maraqlı söhbətimiz alınmışdı. İndi uzun olmadı, amma adam o qədər dərindən girib ki işin içinə, dediyi hər sözdə nəsə axtarıb tapmaq olur. Karizması və idarəetmə qabiliyyəti çox yüksəkdir.

Səfərin ümumiyyətlə ən maraqlı hissəsi isə, Namyang R&D Center-i gəzməyimiz oldu. Təsəvvür edin, mənim kimi avtomobillər və avtomobil sektoru ilə bu qədər maraqlanan adam üçün ora getmək nə demək idi. İnanılmaz gözəl idi. Hər tərəfdə kamuflajlı maşınlar, test maşınları, pilot zavod, mühərrik inkişafı və istehsalı, sürət pistləri, müxtəlif yol testləri, FCEV development center. Yeni Sonatanı, Yeni Tucsonu, Yeni Optimanı, Kia-nın B sinfində bazara çıxaracağı yeni modeli (Heç bəlkə də KIAlının bundan xəbəri yoxdur, muştuluq məndən) gördüm. Yeni Sonata hər halda, gələn ilin ən böyük səs-küyünə səbəb olacaq avtomobil dünyasında. Yeni Tucson isə, sinfində artıq əməlli başlı rəqabət hazır maşındır (Həmçinin eyni platfromda hazırlanan Sportage). FCEV Tucson sürdüm, Genesis Coupe sürdüm (205 sürət ilə), EQUUS sürdüm, bunların hərəsinin öz yeri var idi, sadəcə maşın testi deyildi.

Zavodda isə maraqlı olan eyni anda Sonata ve Grandeur-un bir istehsal xəttində yığılması oldu. Sən demə, burada eyni anda 4 fərqli model bir xəttdən yığıla bilirmiş ki, bu da dünyada 2-3 zavodda mümkündür sadəcə.

Nəysə, səfər başdan ayağa yaxşı keçdi. İndi də Dubai aeroportundayam. Eve çatmaq üçün burnumun ucu göynəyir.

Son 2 gündə yaşadıqlarımı Allah bir də yaşatmasın. Amin!

Çevir Tatı, Vur Tatı

2009-07-13T02:11:00.000-07:00

Bu yazının adını bəlkə də, “Marketinqin Başına Oyun Açmaq” kimi də qoymaq olardı.

MAK-da Vüsal Qəmbərovun və Kərim Məmmədovun yazıları yayımlandı. Kərim Balanced Scorecard haqqında teorik, Vüsal isə onun teoriyasını əsas alaraq praktik yazı yazıb. Əvvəlcədən hər ikisinə bir ay kimi uzun vaxt ayıraraq yazı yazdıqları üçün təşəkkür edirəm və keçirəm öz fikirlərimi yazmağa və onların yazılarının tənqidinə. Daha doğrusu, Kərimin teoriyası ilə işim yoxdur, Kərim çox qəşəng dildə BSC-ni izah etmişdi ki, hamı oxuyub başa düşsün. Hamı başa düşməyinə düşdü, amma Vüsal-ın praktik örnəyi o qədər mövzudan uzaq idi ki, adama elə gəlirdi ki, həmin teoriyanın ardı deyil, başqa bir fikirlər toplusudur.

BSC haqqında mən yazmayacam, Kərim zatən qəşəng izah edib. Oradakı dörd əsası da özünüz oxuyun, görün Marketinq və Satış departamentlərinin bir birini qırması ümumiyyətlə bu mövzunun içərisinə necə yerləşdirilə bilər. O yazını tam oxuduqdan sonra bunu istəsəniz oxuyarsınız.

Vüsal yazısından anlaşılır ki, əgər bu Marketinq və Satışı bir departamentə birləşdirməsək, onda bu iki departament arasında uyumsuzluq əmələ gələcək, hər departament fərqli istiqamətlərə meyl edəcək, uzun dönəmli hədəflərlə qısa dönəmli hədəflər üst-üstə düşməyəcək, bunun nəticsində həm qarşıya qoyulan məqsədlərə çatmaqda problemlər çıxacaq, həm uğursuzluqlar olacaq, həm də xərc artmış olacaq. Ona gör də, gətirib “case”də Satış və Marketinqi Kommersiya Departamentinin altında birləşdirib və bir il sonra camaatın gözü açılıb ki, “bəs nə yaxşı belə oldu, yoxsa batmışdıq”.

Marketinq və Satışın teoriyada və ya kitablarda “nə olduğu” aydındır və uzun illərdir bunun çərçivələri yazılır. Burada müzakirəyə açıq yer yoxdur və bəzən ifadə olunduğu kimi “ucu açıq və hələ də müzakirə olunan” yer deyil. Müzakirə edənlər sırf “guru”laşmaq adına edirlər bunu və zaman və kəlimə israfından başqa da bir şey də deyil.

O ki qaldı sadə dildə desək şirkətlər içərisində funksionallığa və ya departamentlərin təlimatlarına, burada işin içərisinə girir MANAGEMENT. Yəni şirkətin aid olduğu sektor, şirkətin profili, şirkətin təşkilati sxemi, şirkətin fokusu, şirkətin idarəetmə fəlsəfəsi və.s kimi xeyli faktor var ki, bu iki anlayışın şirkət içərisində yerinin müəyyənləşməsinə səbəb olur.

BSC əslində ölçmək deyil, idarə etmək ilə əlaqəli anlayışdır (Səhv etmirəmsə Kərim də yazmışdı bunu). Deməli elə əsas olan da idarəetmədir, həmin teoriyaya görə. Şirkətlərin idarə olunmasında əgər Vüsal başdan desə idi ki, “kiçik ölçülü şirkətlərdə və ya satış əsaslı şirkətlərdə....” o vaxt bəlkə də haqlı olardı. Amma, ümumiləşdirərək “Satış və Marketinq bir-birini qırır və eyni hədəfə yönələ bilmirlər” deməsi sırf məni bu yazını yazmağa məcbur etmək üçündür. Üstəlik, kiçik və orta şirkətlərdə də, Vüsalın yazdığına bənzər hadisə eşitməmişəm mən. Kommersiya və ya Biznesin İnkişafı departamenti olan şirkətlər də var ki, bunların tərkibinə bəzən Satış və Marketinq daxildir, bəzən Marketinq daxildir, amma Satış deyil. Yenə deyirəm, tamamən şirkətin profili ilə əlaqəli hadisədir.

Nəinki Satış və Marketinq, hətta İR, Finans, Logistika, İT və Mühafizə də daxil olmaqla bir şirkətdə bütün departament və ya funksialar eyni istiqamətə yönləndirilməlidir ki, əgər bu belə deyilsə deməli günah bu sistemi idarə edə bilməyən idarəçilərdədir. Case yazarkən qlobal şirkətlərdən “case”yazası olsaq görərik bunu. “Qlobal şirkətlər” demişkən, ağlıma gəldi böyük şirkətlər, qlobal şirkətlərdə “Marketing Vise-President”, “CMO”, “Marketing General Manager” və.s kimi vəzifə adlarını da, xatırlatmaqda fayda görürəm ki, Marketinq sadəcə satmaqla bağlı deyil, eyni zamanda istehsalla bağlıdır və müştəri məmnuniyyəti ilə bağlıdır (BSC-də 4 prinsipdən biri).

Yazı çox uzun oldu, amma bir iki əlavələr də var. Əgər şirkət daxilində bəzi hallarda və ya iclaslarda Satış ilə Marketing arasında mübahisıə və ya fikir ayrılığı çıxırsa, burda “ayrılıq” var demək deyil, bir məqsədə doğru hansı yolla getmək müzakirəsi var deməkdir, o isə iclasda detallı analiz edildikdən sonra istişarə qərarı ilə yekunlaşdırılır. Heç bir şirkətdə, nə satış, nə də marketinq ümumi həflər xaricində iş görə bilməz, o vaxta qədər ki, orada sistem var və o şirkət işləyir. Ona görə də, məncə insanların beynini qatmaq və var olan Amerikanı yenidən kəşv etməyə çalışaraq vaxt itirmək lazım deyil.

Bu yazı incimək və ya qərəz aparmaq üçün yazılmayıb, amma hər cür müzakirəyə açıqdır.

Amerikan Tərzi Reklamlara Keçək mi?

2009-07-08T06:28:00.000-07:00

Mən bura gələndən “Sən onu eləsən, millət başa düşməyəcək.”, “Rüstəm camaat kütdür, çatmayacaq ona belə şeylər” və.s kimi ifadələr eşidirəm. Eyni zamanda da onların fikirlərinə dəstək verən mahiyyətdə hadisələr eşidirəm və ya şahidi oluram.

Keçən günlərdə də digər avtomobil markalarının nümayəndələri ilə oturmuşduq. Nissanda baş verən hadisə xeyli güldürdü bizi. Yəqin hamınız xatırlayırsınız X-Trail-in texnologiyaları vurğulayan reklamını. Təkərlərdən əcaib şeylər çıxırdı, sensorlar yolu izləyirdi falan filan. Son günlərə qədər gedən reklamdır. Deməli dayının biri gəlib ki, qardaş bəs mən bir aydır bu maşını almışam, amma hansı düyməni basanda o şeylər təkərdən çıxır bilmirəm, bunu mənə göstərinJ))) Dayı yazıq nə bilsin ki, hansısa ağıllı bunu guya həmin texnologiyaların nə işə yaradığını göstərmək üçün çəkibJ

Yuxarıdakı fikirlərlə qətiyyən razı deyiləm ki, insanlara verilən mesaj çatmır. Ola bilsin ki, bəzi şeylər çatmır, amma çox az adama çatmır. Sən adam kimi, təmiz və səliqəli şəkildə mesaj göndərsən, alıcı da yaxşı başa düşər. Arada 1-2 nəfər çıxar ki, anlamaz, ama o da olsun. Bizim burda demək olar bütün şirkətlər, daha çox az söz ilə bütün mənanı vermməyə çalışırlar. Biraz Avropa sayağı reklamlara üstünlük verirlər. “Soft sell” bizim burada da istifadə olunur. Amerikanların “hard sell” prinsipi isə heç istifadə olunmur demək olar ki. İndi burada bir ziddiyyət çıxır ortaya; madəm “insanların səviyyəsi və anlama qabiliyyətləri aşağıdır” deyirsənsə, onda niyə çıxıb Amerikanlar kimi hər şeyi açıq-açıq demirsən. Məsələn, niyə “AĞDAĞ-Hamı sağlam qalacaq” demək yerinə, çıxıb demirsən ki, “bundan istifadə edilən evlərdə nəfəs alma daha yaxşı olur, buna görə də xüsusən də həssas insanlarda nəfəsdaralması və.s kimi problemlər olmur və ya ümumiyyətlə bu havanın təmiz qalmasına səbəb olur”.

İçi də mən qarışıq, mənə elə gəlir ki, hazırda bazarda olan bütün marketinq adamları biraz daha bunun üstünə getsələr yaxşı olacaq. Bizim burada heç bir şirkətin reklamlarında belə bir iz görməmişəm, bəlkə də diqqətimdən yayınıb, amma lazımdır. Keçən aylarda Chrysler bankrot olanda “We Are Building a New Car Company” reklamları eləmişdi. Uzun-uzun da izahatı var idi. Bizdə isə, jurnalda maşın reklamı veririk, amma az qala at gücünü də yazmırıq yanına ki, kimdir oxuyan, kimdir anlayan. Bəlkə də mən səhv fikirləşirəm. Fikirləri öyrənmək xoş olardı.

Onsuz da yaradıcı işlər çox da çıxara bilmirik ortaya, heç olmasa çıxaq nə demək istədiyimizi adam kimi deyək.

VOLVO Haqqında və ya Sonu Naməlum Marka

2009-07-01T03:37:00.000-07:00

Keçən günlərin birində Aygün məndən Volvo haqqında yazmağımı istədi. Ona görə istəmədi ki, Volvo onun üçün çox maraqlı markadır və ya hansısa modeli onun dəhşət xoşuna gəlir. Ona görə istədi ki, məndən Volvo haqqında fikrimi soruşdu. “Əla maşındır” dedim. “Bəs onda niyə....?” Ona görə ki, positioning o qədər güclü oldu ki, çərçivə kimi sardı markanın kənarını və getdikcə böyüyən bazarda daraldı Volvonun yeri.

“Avtomobili insanlar sürür, insanlar istifadə edir, deməli onda ən vacib məqam təhlükəsizlik olmalıdır”-bu sözlər Volvo-nun bugünə kimi əsas bayrağı olub. Marka, avtomobil sənayesində laminasiyalı şüşələr, yuxarı stop və.s kimi xırda görsənən təhlükəsizlik sistemləri daxil olmaqla bir sıra həyat qurtaran texnologiyaların patent haqqına sahibdir. Mən, burada daha çox sistemin adını yazmayacam, məqsədim Volvo-nun yaxşı maşın olmağını yazmaq deyil. Onun, Mercedes-Benz-dən sonra dünyanın ən uzunmüddətli və dayanıqlı maşını olmasını yazmayacam.

Dünyanın ən təhlükəsiz avtomobili dedikdə ağla təbii ki, Volvo gəlir. Demək olar ki, 90-cı illərin sonuna kimi (hərçənd tarixlərində 85-ci illərə kimi deyilir, ama 90-ın axırına qədər əminliklə bunu demək olar) dizayn Volvu üçün əhəmiyyətsiz oldu. İngilislərin Box Shape dedikləri, qutu formalı dünyanın ən təhlükəsiz avtomobilləri əsasən Avropada və Amerikanın bəzi ştatlarında sevildi. Sonradan sırf bu təhlükəsizlik sistemlərinə görə Rusiya bazarında da boy göstərməyə başladı. Soyuq, buzlu Rusiyada bu əhəmiyyətli fakt idi. Ancaq, varlı Ruslar üçün ən əsas olan təhlükəsizliyi də özündə birləşdirən lüks avtomobillər idi, onlar isə BMW, Mercedes, Audi və Lexus kimi markalar idi.

Texnologiyalar inkişaf etdikcə, Volvo-dan başqa markaların da təhlükəsizlik sistemləri inkişaf etdi. EuroNCAP kimi beynəlxalq səviyyədə təhlükəsizliyin standardlarını müəyyənləşdirən təşkilatlar Volvo üçün xüsusi + vermədilər, beləliklə həm Volvo tarixinin ən töəhlükəsiz avtomobili XC 60 da, Mercedesin GLK-sı da 5 ulduz aldı. NHTSA isə ilk dəfə ən təhlükəsiz maşınlar siyahısına Volvo-nun heçbir modelinin adını salmadıqda, Volvo Amerika bazarında zərbə yedi. Əlbəttə, indi Volvo az qala bütün modelləri ilə ən təhlükəsiz avtomobillər siyahısına daxildir. Amma, Subaru-da bunu deyir. Bütün modelləri 5 ulduz alıb.

Nəticə? Premium Volvo müvafiq Audi, Mercedes və BMW modelləri ilə demək olar ki, eyni qiymətə satılır. Azərbaycanda rəsmi qiymətlər etibarı ilə də demək olar belədir. Amma, Volvo özünü təhlükəsizlik müvqeləndirməsi ilə elə sıxdı ki, o artıq niş olmaq üzrədir. Tək təhlükəsizlik kifayət etmədi. Artıq, rəqiblər həm təhlükəsizdirlər, həm rahat, həm idman üslublu, həm prestijli və.s və.s Volvo isə, dünyanın ən təhlükəsiz maşınıdır,“yaxşı maşındır”, amma rəqiblərindan çox geridədir. Çox yüksək texnologiyalara malik Volvo, əgər 80-ci illərdən heç olmasa başlasa idi genişlənməyə, indi daha yaxşı vəziyyətdə olardı.

İndi ağla sual gəlir; dəyərmi Volvo kimi çox qalın mövqeləndirmə çəpəri çəkib, onu da genişlətməyi heç düşünməməyə? Məncə yox!

HITO-KANE-MONO

2009-06-25T02:38:00.000-07:00

XİQ-də dərs deyəndə də, DƏFTƏR-də yazılar yazanda da, teoriyaya çox girməyi xoşlamıram. Ancaq, bugün səhər Hito-Kane-Mono haqqında öyrənəndə, DƏFTƏR-də yazmaq istədim. Böyük ehtimal, Hito-Kane-Mono haqqında bu yazını oxuyanların və Marketinq oxuyanların heç olmasa 85%-nin xəbəri var. Sadəcə olaraq mən ya oxumuşam yadımdan çıxıb, ya da heç oxumamışam.

Deməli belə. Ümumiyyətlə 3C Modeli deyilən model var. Strategic marketing dərslərində adətən keçilir. Model Kenichi Ohmae tərəfindən tərtib olunub. Modelə görə strategiyalar hazırlanarkən 3 əsas tərəf ələ alınmalıdır;

1. Corporation (Təşkilat)

2. Customer (Müştəri)

3. Competitors (Rəqiblər)

Azərbaycanca bu modelin adı oldu TMR Modeli. Bu modeldə ən yuxarıda dayanan Corporation hesab edilir. Bunun səbəbi isə əslində btün plan və qərarlarda şirkətin bu yükü qaldırıb qaldırmamasının ən əsas faktor olmasıdır. Şirkət qərar verməlidir ki, hansı funksiyalarda daha da möhkəmlənəncək, hansı funksiyaları xaric edəcək və hansı istiqamətdə irəliləyəcək. Bundan əlavə ən əsas məsələ finans resurslarının istifadə olunması və xərcin effektiv planlaşdırılmasının təşkilidir. Sabit və dəyişkən xərclər ayrı ayrılıqda ələ alınır, proses detallarına girilir və xərclər azaldılmağa çalışılır. Bəzər əsas xərclər kəsilir, bəzən şirkət başqa qolları ilə büdcə bölüşdürür və.s Burada yenə təkrar edirəm, əsas olan şirkətin bundan sonrakı fəaliyyətlərini dəstəkləyəcək infrastrukturun və finans gücünün olması və eyni zamanda şirkətin əsas fəaliyyət istiqamətini müəyyənləşdirməsidir.

Customer (müştəri) əsasdır. Ohmae deyir ki, əgər bir şirkət müştərilər üçün cazibdirsə, deməli o investorlar və hissədarlar üçün də cazibdir. Ona görə də, şirkət çalışmalıdır ki, o həmişə müştəri üçün maraqlı və cazib olsun. Şirkətlər bazarı dilimləməlidirlər, fərqli ehtiyaclar öyrənilməli, fərqli coğrafiyalar müəyyənləşdirilməlidir. Hamı üçün istehsal edilməməlidir, kimlər üçünsə edilməlidir. Bəzi vaxtlar hansısa dilimdə işlər yaxşı getmədikdə, o dilimdən bir qrup götürüb əsl problemin nə olduğu öyrənilməlidir.

Competitors (Rəqiblər) ilə fərqinizi müəyyənləşdirin. Bu imic, satınalma, məhsul, sabit xərclərin azaldılması və.s kimi də ola bilər. Ancaq, əsas və ən vacib olan xərci effektiv idarə edərək müsbət və güclü imicin formalaşdırılmasıdır. Hito-Kane-Mono? Bu Yapon biznes planlayıcılarının əsas ifadələrindəndir. Hito=İnsan, Kane=Pul, Mono=Əşya (Material). Yaponlara görə, düzgün idarəetmədə bu üç faktor israf edilməməlidir və düzgün istifadə olunmalıdır. (Kane) Pul ən axırıncı istifadə olunmalı resursdur. Şirkət əvvəlcə sahib olduğu funksional imkanlar, texnologiya, know-how vs. əsasında menecment imkanlarını paylaşdırmalıdır. Nə vaxt ki, bu Hitolar həmin Mono-lara da əsaslanaraq gözəl idealar inkişaf etdirsələr, onda Kane (Pul) verilməlidir.

Hito-Kane-Mono`nu niyə görəsən elə başdan Mono-Hito-Kane yazmayıblar ki, bizim də başımız qarışmasın, yoxsa mən səhv yazmışam sırasını?

“Tesla” yəqin bu Hito-Kane-Mono haqqında bilmir.

Zum Elə

2009-06-22T23:04:00.000-07:00

Keçən günlərdə DosT adlı bir nəfər mənim köhnə yazılarımdan birinə şərh yazaraq, daha çox öz işimizdə qarşılaşdığımız problemlərdən də yazmağı məsləhət görmüşdü. Neçə gündür “Öz Zumzumunu tap” reklamlarını eşidəndən bəri də, beynimdə fırlanır ki, yazım.

Bilənlər bilir ki, bizim şirkət də Mazda distributorluğunu istəyirdi və bu məqsədlə biz dəfələrlə Mazda Avropa ilə görüşmüşük. Steve Robertson ilə uzun-uzun müzakirələrimiz olub. Bizdən başqa Nurgün və Honda-Subaru-Mitsubishinin sahibi olan şəxslər də istəyirdi. Ümumiyyətlə isə Mazda üçün ilk başda Azərbaycandan müraciət edən 37 fərqli şəxs olmuşdu. Biz ən axır mərhələdə demək olar ki, geri çəkildik və işi axarına buraxdıq. Eşitdiyimə görə eləcə də, Nurgün eynisini edib. Səbəblər isə;

· Mazda-nın Azərbaycan istehlakçısının tələblərinə uyğun avtomobil verə bilməməsi (2.5 Mazda 6 Avtomat ötürücü vermir, halbu ki grey bazarda Dubai-dən gətirilənlər var. 2.0 mazda 6 isə, bizim 1.4 Accentdən daha çox dinamik deyil (biraz ağ elədim eləbil)).

· Mazda markasını premium kimi yerləşdirmək niyyətindəydi və iki cümləsindən biri “biz Rusiyada bunu bacarmışıq” mənasına gələn atmacalar idi. Mazda isə premium deyil, Mazda ortalarda gəzən Toyota, Hyundai, Honda, Nissan və.s kimi bir markadır, hətta Rusiyada da.

· Elə yuxarıdakı səbəbə görə təklif edilən qiymətlər inanılmaz yüksəkdir. Hazırda təsəvvür edin ki, Mazda 2 kimi bir maşın 18000 manatdan yüksəkdir ki, bu qiymətə bazarda nələr almaq olar özünüz bilirsiniz.

· Mazda distribyutorunu istənilən səviyyədə dəstəkləmir.

Nə isə, yuxarıda göstərilən əsas səbəblərə görə və eyni zamanda hazırkı distributorun Mazdaya gözəl imkanlar təklif etdiyinə görə biz Mazda-nın distributorluğunu ala bilmədik. İndiki distributorun bazara girişi isə ümumiyyətlə müzakirəyə açıqdır. Necə etdilər deyim: Animasiya TV roliki çəkdirdilər-“Zoom-Zoom” artıq şəhərdə. Az sayıda yerləşdirdilər və qısa müddət ərzində dayandırdılar. Hazırda radio reklamları gedir-Mazda CX avtomobili-Öz zumzumunu tap”. Şəhərdə bir-iki yerdə billboard var. İyun ayının sonu, fəaliyyətə başlamasının ikinci ayı olacaq Mazdanın. İki ayın cəmində satışları 10-dən çox olmayacaq yəqin ki.

Mənə maraqlıdır, niyə fikirləşdilər ki çox adam Zoom-Zoom konseptini bilir və hamı öz zumzumunu axtara-axtara gəlib Mazda-nı tapacaq. Bundan əlavə, niyə fikirləşdilər ki, radioda “CX 9 avtomobili əlverişli kredit şərtləri” ilə deməklə satış doğurdan da artacaq. Ümumiyyətlə, siz nə fikirləşirsiniz bilmirəm, amma mənə elə gəlir ki, Mazda Avropa yerli distributora həm qiymət, həm marketinq yönündən dəstək verməsə, illik 600 ədəd satış hədəfinə heç vaxt çata bilməyəcək.

Bazarda markalar artır, bizim şirkət də Chrysler, Dodge, Jeep markalarını distributorluğunu aldı. Baxaq görək insanlar 3.6 Charger alacaq, yoxsa 2.0 Mazda 6?

Ehtiyac

2009-06-11T05:54:00.000-07:00

Əvvəllər çox müzakirə olunan bir mövzu var idi; savadlı cəmiyyətdə marketoloq olmaq asandır yoxsa savadsız?

İndi mən o müzakirəyə yenidən qayıtmıram. Amma, kimin ürəyində nə varsa boşalda bilər şərhlərdə. Mənim fikrimcə isə savadlı cəmiyyətdə marketoloq olmaq daha maraqlıdır, amma daha məsuliyyətli və çətindir.

Bax elə bu savadsızlıqdan irəli gələn ən vacib problemlərdən biri müştərinin öz ehtiyacını müəyyənləşdirə bilməməsidir. Əgər bir müştəri özünü göstərmək üçün böyük maşın alırsa, bu mənim dediyim “öz ehtiyacını bilməyənlər”ə aid deyil. O adam, özünü təsdiqə ehtiyac duyur, Maslow-un hierarxiyasına uyğun ehityac sərgiləyir. Mən ehtiyacını müəyyənləşdirə bilməyənlər deyəndə nəzərdə tutduğum insanlar, “cins yoxsa kətan şalvar?” sualına cavab verə bilməyənlərdir.

İnsan əksər hallarda sırf savdsızlığı ucbatından nə alacağını, nə istədiyini bilmir. Sırf savadsılığı ucbatından, satışçıdan “qardaş sən nə məsləhət görürsən ağ corab alım yoxsa qara?” soruşur. Satışçıda əlində ağ varsa ağ məsləhətlidir deyir, qara varsa qara. İkisi də olanda, baxır onun insafına, ya səssiz qalar admın özünə buraxar, ya havaya baxar yağışırsa qara, günəşdirsə ağ deyər, ya da kefi hansını istəsə onu məsləhət görər.

Demək istədiyim odur ki, nəsə almamışdan əvvəl bir öyrənmək lazımdır ehtiyacın nə olduğunu. Onu necə öyrənmək olar? Ya özün oturub nəyin çatışıb nəyin çatışmadığını müəyyənləşdirəcəksən, ya da yan-yörədən soruşacaqsan.

Yan-yörədən soruşmaq da ağıl karı deyil, ən yaxşısı çətinə düşəndə elə satıcıdan soruşmaqdır.

Amerikan İkonunun Çöküşü

2009-06-02T06:31:00.000-07:00

Amerika İkonunun Çöküşü

1908-Cİ Ildə William Durant Oldsmobile, Pontiac və Buick-i GM ilə birləşdirdi. 1909-cu ildə Cadillac da bu sıraya qatıldı. 1915-ci ildə investorlar tərəfindən 1910-cu ildə qovulan Durant təkrar şirkətin başına gətirildi və onun gəlişi ilə ucuz avtomobil istehsalında Ford ilə yarışan Chevrolet GM-in çətiri altına qatıldı.

1923-cü ildə Alfred Sloan Prezident və CEO olaraq işə başladı və Buick, Oldsmobile, Cadillac və Chevrolet ilə “hamı üçün maşın” strategiyasına başladı. 1925-ci ildə Vauxhaull, 1929-cu ildə isə Opel GM-ə birləşdirildi.

1937-ci ildə GM ilk dəfə təzyiqlərə dözməyərək UAW (United Automobile Workers) ilə razılaşmaya imza atdı. Müharibədən sonra 1950-ci ildə bazarın 54%-nin sahibi oldu. 1960-cı illərdə 50% ətrafında bazar payının sahibi idi. 1964-cü ildə orta sinif (indiki dövrlə müqaisədə C2 sinif) avtomobilə V-8 mühərrik qoymaqla “muscle car” erasını başlatdı və Chrysler və Fordu burada rəqabətə çağırdı.

1975-ci ildə ilk dəfə catalizatorlardan istifadə edən şirkət oldu və ekologiyaya əhəmiyyət verən şirkət kimi tanındı. 1977-ci ildə enerji böhranı ilə əlaqədar olaraq Amerikanlar Yapon maşınlarına meyl etməyə başladılar və GM bazar payı itirməyə başladı.

1980-ci ildə bazar payı 35%-ə düşdü. 1989-cu ildə SAAB GM-ə birləşdirildi və beləcə Chevrolet, Oldsmobile, Pontiac, Buick, SAAB, Hummer, Opel, Vauxhaull və Cadillacdan ibarət olan AMERİKAN İKON-u əmələ gəldi. 1990-cı ildə GM UAW ilə 2009-cu ildə onu bankrot olmağa qədər gətirən müqaviləyə, işçilərin pensiyalarını az qala 100% ödəməyə razılıq verən müqaviləyə imza atdı. 1996-cı ildə bir milyard dollarlıq EV1 programı həyata keçirilməyə başlandı, 800 ədəd elektrik maşın müştərilərə lizinq vasitəsi ilə verildi və 3 il sonra bütün avtomobillər GM-ə geri qaytarıldı və hamısı məhv edildi. 1999-cu ildə HUMMER GM-in markaları siyahısına əlavə edildi. 2002-ci ildə GM hələ də böyük avtomobillərə üstünlük verərək Cadillac Escalade və Chevrolet Suburban-ı istehsal etdi. 2005-ci ildə GM və Ford investisiya reytinqlərini itirdilər, səbəb isə onların həmkarlar ittifaqları ilə olan müqavilələri idi. 2008-ci ilə qədər dünyanın ən böyük avtomobil istehsalçısı oldu. 2008-ci ilin Dekabrinda Bush şirkətin qurtarılması üçün 13.4 milyard dollar borc verdi, 2009-cu ilin İyun ayının birində isə Obama GM-ə borc vermək yerinə onu demək olar ki, dövlətinkiləşdirdi.

Mən sadəcə tarixi yazdım. O qədər aydındır ki İKON-un çöküş səbəbləri, heç bir şərhə ehtiyac yoxdur. Tarix haqqında “Tarix avtomobillərin yan güzgüsü kimidir, onunla arxanı kontrol edərsiniz ki, qabağa təhlükəsiz gedəsiniz” deyilir.

Ölkədə Analizçilər Olmayanda

2009-05-22T21:10:00.000-07:00

Statistika haqqında min söz deyilsə də, onsuz olmur. Əgər bir iqtisadçı statistikaya əsaslanmadan danışırsa, deməli üfürür. Bu demək olar ki, hər ixtisas sahəsinə aiddir. Tarixçi də rəqəmlərlə danışmalıdır.

Mən həmişə fikirləşirdim ki, hər halda dünyanın ən mənasız peşə sahibləri Futbol Şərhçiləridir (axşamlar bir yerə yığışıb hansısa oyunu və ya oyunçuları tənqid edib, məşqçilərə ağıl öyrədənlər). İndi-indi başlamışam qəbul etməyə ki, yox həmişə haqsız olmurlar və işə yarayan peşələri var.

Bizim ölkəmizdə də, ən böyük çatışmazlıq statistikanın olmamasıdır ki, bu da düzgün analiz aparma imkanını əldən alır. Ona görə də, heçbir sektor haqqında düzgün analizlər çıxmır ortaya. Ən dəqiq statistikaların aparıldığı və qanunların ən yaxşı tətbiq olunduğu bank sektoruna aid rəqəmlər də, hətta finansçıların dediklərinə görə dəqiq analizlər aparmaq üçün yetərsizdir. Belə olan halda, kim necə çıxsın ortaya dəqiq analizlər etsin?

Bu doğurdan da böyük problemdir. Bir ölkədə sektor haqqında nisbətən də olsa müstəqil bir medianın və ya şəxsin rəqəmlərə əsasən analizləri və fikirləri olmasa və onun da statistikaları düzgün olmasa fikirlər üst-üstə heç vaxt gəlməz.

Bizim Azərbaycan internet saytları statistikanı verə bilmirlər və ya vermirlər. Bunu isə heç başa düşmək olmur. İnternet, statistikanın aparılması üçün ən yaxşı imkanlara malikdir. Radio, TV, Jurnal, Qəzet, Outdoor reklamları və.s elədir ki, rəqəmlər reallığı əks etdirməyə bilər, başda tiraj olmaqla. Amma, İnternetdə axı hər şeyi hesablamaq mümkündür.

Girin bir Azərbaycanın ÜDM-ni, 2008-ci il adambaşına düşən ÜDM, 2009-cu il ticarət balansını, 2005-ci il milli gəlirlərini və.s GOOGLE-da axtarın. O qədər fərqli rəqəmlər çıxır ki, nəyə inanasan bilmirsən.

Ankarada PhD (doktorantura) oxuyan birisi var idi, Azərbaycanlı. Doktora tezində Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycan haqqında bəzi statistik məlumatlara ehtiyacı var idi. Bu adamın tez müdafiəsində, ən az statistik məlumatlar Azərbaycan haqqında idi və buna görə ağır tənqidə məruz qalmışdı.

Niyə rəqəmlərə bu qədər düşmən xalqıq başa düşmürəm (bəlkə də xalqla heç əlaqəsi yoxdur və ya xalqın düşmənçiliyinin əsas səbəbi elə savadsızlıq və təhsil problemləridir).

www.Fonex.az

2009-05-10T21:58:00.000-07:00

Catel şirkəti www.fonex.az saytını yeniləyib. Saytda məlumatlar asan tapılır. Saytın xəritəsi də aydındır. Axtarılanı tapmaq olur. Saytdan gedən informasiyalar hansı səviyyədə cavablandırılır onu bilmirəm. Məsələn müştəri xidmətləri ilə əlaqələr sayt üzərindən nə qədər fəaldır? Əslində yoxlamaq olardı, ancaq mən yoxlamadım, çünki bu yazının fonex.az saytına və Catel şirkətinə ayırmağımın bir səbəbi var, o da oradakı şəkillər. Şirkətin saytında şirkət rəhbərinin şəkilləri var. Bildiyimə görə, bu şəxs Catel-ə Azercell-dən keçib. Yeni idarəçidir. Şəklini sizə göstərəcəm. İşlədiyi yeri yazdım, əvvəl işlədiyi yeri yazdım, şəkillərini də göstərdim, adını da özünüz tapın.

Adını da tapandan sonra, özünü tapmaq qalır. Özünü tapanda da, imkan olsaydı soruşardıq ki, “sizin xəbəriniz var saytınızdakı bu şəkillərdən?” Desə “hə”, deyərdik “daa sizə sözüm yoxdur”, desə “yox” bu aşağıdakı linki verərdik ona ki, baxsın şəkillərə.

Baş Direktorun Şəkilləri

We're Building A New Car Company

2009-05-05T21:57:00.000-07:00

Bugün işə gələnə qədər fikirləşirdim ki, Chrysler-in yeni reklam kampaniyası haqqında danışacam, sonra gəldim işə, “biraz da araşdırma edim” deyib ora-bura baxanda gördüyüm bəzi məlumatlar az qalmışdı məni məcbur etsin ki, “Not So Smart ForMore” haqqında yazım. Sora fikirləşdim ki, o qalsın gələn səfərə.

Chrysler Chapter 11-i “doldurdu”, yəni iflas oldu. Ancaq, bu iflasda bildiyiniz ki, marka məhv edilmir və sahiblər dəyişir. Amerikan dövləti 10%, Fiat 20%, UAW 55% və.b öz aralarında bölüşdürdülər. Anlaşmanın şərtlərinə görə Fiat Chryslerin diler şəbəkəsinə heçbir əlavə ödəniş etmədən girəcək, onun Amerikadakı zavodlarından istifadə edəcək, eyni zamanda özünün yeni texnoogiyalarını gətirəcək Amerikaya ki, bu texnologilayar daha ekonomik, kiçik avtomobil platformları və mühərriklərini əsasən əhatə edir. Ümumiyyətlə, Sergio Marchionne bu krizdən çox səmərəli istifadə etmək fikrindədir. İstədiyinin birinə nail oldu, ikinci planı isə GM-in Avropa əməliyyatlarını satın almaqdır. Daha doğrusu Opel, Vauxhaull, SAAB markalarına sahib olmaq. Bunu isə, özü heçbir investisiya qoymadan, Avropa hökümətlərinin dəstəyi ilə etmək fikrindədir. Biraz çətin görsənə bilər, ancaq maraqlı fikirdir. Bura kimi, giriş idi, yazının əsas hissəsi isə bundan ibarətdir ki, “We’re Building A New Car Company” kampaniyasına başlayan Chrysler, bununla müvcud və potensial müştərilərini nə qədər inandıra biləcək ki, onlar maşınlarını dəyişməsinlər və Chrysler markasını beyinlərindən silməsinlər. Burada maraqlı bir faktı da nəzərinizə çatdırım ki, Consumer Reports-un reliability testlərində Chrysler-Jeep-Dodge müvafiq olaraq 32, 29, 30-cu yerləri tuturdular, Fiat isə Avropadakı siyahılarda 35-ci yerə qədər geriləyirdi. Əslində, Fiat nə Honda deyil, nə Toyota, nə də başqa bir marka. Fiat-ın Amerikaya aparacağı modellər isə F500, Panda və Grande Punto modelləridir (eyni zamanda Alfa-nın bəzi modelləri də qitəyə çıxarılacaq). Bu modellərlə nələr mümkündür mən çox da ciddi bir fikrə sahib deyiləm, ancaq Fiat və Chrysler kökdən dəyişməsə Amerikan bazarında bu markalara asan olmayacaq. Fiat bu bazardan təkrar çıxmalı olacaq. Chrysler yeni kampaniyasında gözləyin gəlirik desə də, yeni layihələri bir müddət təxirə salınacaq (Yeni Jeep Grand Cherokee, Dodge Circuit Electric, Crysler 200C). Maraqlıdır ki, məhz elə bu modellər reklam kampaniyasında istifadə edilməsinə baxmayaraq, cəmi iki gün əvvəl markanın rəsmiləri bu layihələrin gecikəcəyini təsdiqləmişdilər. Onsuz da zədələnən şirkət və marka imici, innovasiyalar olmadan və yeni modellər olmadan 2-3 il həyatda qalsa da, sonra dirçəlməsi çox çətin olacaq. Amma, arxalarında 10% hissəsi ilə hökümət varsa, deməli markanın əridilməsindən söhbət gedə bilməz.

We’re Waiting For A New Car Company, Chrysler!