O CADERNO DE BITÁCORA

2009-06-23T11:21:00.005+02:00

http://www.youtube.com/watch?v=5wkogdMsCKI&feature=related

Dicía miña avoa que cando hai tormenta hai que meterse nun lugar seguro. Son cousas de caixón. Coma sempre fun ao revés, unha vez quedeime, empapada, a observar a luz do ceo e contar os segundos entre raios e tronos. Sentada na herba mollada ficaba como unha parva ata que o máis pontente dos raios impactou no meu corazón. Non sei como puiden deixarme estalar. Dicían que era unha morte anunciada.

As tormentas rozan a perfección. Son unha mezcla de física e paixón. Pero ao cabo do tempo, demasiadas nubes negras esgotan a calquera. A auga deberase evaporar, coma os peitos que non sempre dan leite. Os destellos de Zeus enfadado son tan inalcanzables coma min. E por esa razón, como sempre fun a contracorrente, empéñome en observar as tormentas para conseguir embotellar un anaco de ti.
Daría media vida por rozar tan só un instante os espasmos de luz que brotan das palabras. Agarrar con forza a choiva para convertila en saliva. Xuntar os líquidos dos corpos. Xirar en movemento abrazada ao aire que me eriza a pel cando te perdes no medio do torbellino. Quero que escampe. Confío na previsión metereolóxica do destino.

Tempo

2009-06-01T00:12:00.006+02:00

A filosofía está nas miñas mans. Son as liñas da vida que percorren as palmas desde que naces. Como son piscis ás veces cambio as mans por aletas. Só entón desaparece a filosofía. Pero non soporto a auga demasiado tempo: as tormentas do mar son máis fermosas desde a distancia. Unha noite tentei saber si podía ser filósofa. Non atopei ningunha resposta. Nin sequera nos libros.

As avoas son filósofas, inda que algunhas non sepan escribir nin ler a Platón. En cada unha das súas enrugas existe unha razón de vida.

A señora Moraima ten uns surcos tan profundos que semellan ríos e afluentes a pequena escala. O océano vese nos seus ollos grises. A ela tampouco lle gustan as tormentas, de cerca, no mar. Así que só se mira ao espello de vez en cando, naqueles momentos en que bota en falla a quiromancia das escumas.

Moraima dixo que un día perdera a beleza. Pero a filosofía non se escapa: métese para dentro. Así pode alimentarse mellor e facerse cun espazo máis grande noutra dimensión. Moraima tamén dixo que a razón se manifestaba nas palmas. E penso que é por iso que a auga chóvelle tanto nas mans.

Para reter o tempo convírtome en puño. Paso días así, facendo que escapo. Coma as avestruces que detectan perigo e meten a cabeza nun burato. Sei que a filosofía está ahí, observando con celo cada paso, pero aínda non estou preparada para comprendela, nin ela parece querer achegarse. Necesito, primeiro, descubrir si existen as utopías. Aceptar as derrotas e saborear os triunfos. Caer da árbore e rodar montaña abaixo.

Entón, cando deixe de xirar abrirei as mans sin medo e estudiarei con detalle a traxectoria dos surcos. Esperarei que a filosofía entre en min. Despóis, pode que lles mostre as palmas aos inexpertos. Tal e como facía Moraima.

2009-05-28T00:53:00.006+02:00

Desde que chegou a calor as fiestras do piso están abertas todo o día. Tras horas de estudio unha non pode evitar distraerse cos ruidos e coa xente que sae e entra do traballo. Incluso, sen darte de conta, pode que ata te familiarices coas caras que diariamente camiñan polo barrio. Vidas anónimas que, dunha maneira ou doutra entran na túa sin que o sepan, convertíndote por momentos e, irremediablente, en omnisciente observador.

Matías traballa na panadería desde as seis da mañá e fai un descanso sobre as dúas da tarde. A esa hora fuma un par de Ducados e plántase a comer o bocata de chope á sombra da árbore. Algo máis tarde acércase unha muller de aspecto descoidado, que se viste con cores chamativas: co tempo descubrín que era a súa dona. Matías bícaa, depóis, coma un ritual, bebe unha cervexa de lata e volve a entrar na pastelería, mirando cara atrás ata que a perde de vista. Casi a diario paso por alí a mercar o pan e nunca o vexo, pero sei que está alí, no forno, agochado trala porta de detrás do mostrador. Ten que ser Matías porque ás veces a que despacha bérralle para que se de présa en sacar as baguettes. Imaxino que o home leva unha vida mediocre cun horario laboral que roza a loucura. Con sorte chegará a mileurista e pode que teña ocasión de coller unha semana de vacacións en Benidorm.

Hoxe á tardiña fun mercar unha caixa de bombóns para regalar. Mentres esperaba, na cola, un neno pequeno coa cara chea de terra miraba para a nevera dos pasteis, con ollos grandes e desorbitados. Ollei para él: pasaba a lingua polo cristal e sinalaba ó Mickey Mouse de chocolate e cereixas. A dependenta lanzoulle unha mirada de reproche e farfullou en voz baixa. O neno miroume e díxome algo así coma "mi papá es el que hace las tartas y hoy me va a comprar una grande, graaaaande, porque todos los días nos trae muchas cosas de chocolate". "Qué suerte, yo quiero un papá como el tuyo", respondín. "Si, tenemos mucha suerte con mi papá aunque en realidad -baixou a voz-, no nos trae tanto chocolate porque mi mamá dice que se nos caen los dientes". Tentei atopar disimuladamente á dona de Matías entre a xente pero non estaba na pastelería. Pregunteille ao neno si ficaba esperando a que saíra o seu papá. "Sí, porque mi mamá como es muy famosa tiene muchas cosas que hacer y ahora los de la tele le hacen 'trevistas' ". Mentres a dependenta envolvía os chocolates o neno achegouse e colleume da man. Miroume con cara soñadora e berrou: "¡esos bombones también los hace mi papá!". A dependenta empezou a poñerse colorada e espetou en voz moi alta: "mira niño, tu padre lo único que hace es la masa del pan porque no sabe hacer otra cosa, deja de molestar a la clientela y lárgate para tu casa que te cuide tu abuela, ya sabemos todos a lo que se dedica tu madre. Y no creo que te lleve tantas tartas porque aquí no compra ni una, espero que no las haya robado, sino hablaré con el encargado de todo esto". "Tranquila, señora, a min non me molesta...", comentei. O resto da cola comezou a falar entre sí e escoitáronse algunhas risas. Mentres saía do local tentei non mirar a cara do neno. Crucei a rúa, cheguei ao portal e subín á casa. No cuarto, corrín as persianas para que entrara o sol. A vinte metros da miña fiestra, detrás dos coches, estaba o cativo sentado na porta da pastelería, mirando ao chan.

Volvín cruzar a rúa co paquete baixo o brazo e senteime ao carón do neno:

- Los bombones son para ti. Me los ha dado tu papá porque sabía que lo estabas esperando.

- Eso no es verdad -seguíu chorando o neno-.

- ¡Claro que es verdad! Lo que pasa es que los que trabajan en la pastelería no pueden comprar las cosas. Así que tu papá habló conmigo antes de entrar al trabajo y quedamos en que yo te llevaría tus bombones, que por cierto los hace él.

- ¿Entonces por qué dijo eso esa señora mala?

- Porque es un secreto. Tu papá hace los bombones más ricos de toda la ciudad y se los manda a los príncipes y princesas del mundo. Pero nadie puede saberlo. Como los Reyes Magos o el Ratoncito Pérez, que nadie sabe cómo lo hacen.

- Pero si tú no lo conoces...

- ¡Claro que lo conozco! Se llama Matías, ¿no?

- ¡Ah, qué risa con mi papá! ¡Por eso nunca lo veo, porque trabaja para gente importante!

- Claro... pero no le digas que te lo he dicho. Tienes que mantener el secreto: él no quería que tú lo supieras.

-¡Vale!

O pequeno quedouse observando o paquete con expresión risueña e orgullosa. Díxenlle se non pensaba probar un.

- No, voy a ir a casa y así lo abrimos todos juntos con mis hermanos. Pero no les voy a contar el secreto, eso sólo lo sé yo... ja, ja, ja.

Despedinme do neniño e crucei o paso de peatóns co máis grande dos sorrisos, coa sensación de haber purgado tódolas faltas, coma se tivese un paquete de caramelos de menta no estómago ou como se me houbesen quitado de enriba toneladas de hormigón. Pero ao abrir de novo a porta do piso veume á mente a imaxe de Matías co bocata de chope, e sentinme culpable do que coñecía da súa vida, sin él saber nada da miña. Despóis, recordei á amargada dependeta solteirona e volvín sorrir. A pesar de todo, o tipo que amasaba o pan no forno por unha miseria tiña unha familia, unha muller que quería compartir con él os poucos minutos que tiña libre entre fariñas, auga e sal. E descubrín un neniño que quería a seu pai. Por moito traballo 'indigno' ao que se adicase a muller de Matías, pode que ambos traballasen a reo, co pouco que a vida lles puido ofrecer, para sacar a diante unha casa. Si esforzarse en compartir cada día tan só cinco minutos de descanso baixo a sombra da árbore non é amor, que tire a primeira pedra quen se sinta libre de pecado.

A libreta de Mortadelo

2009-05-21T01:31:00.006+02:00

De súpeto acordouse daquela libreta con tapas de Mortadelo e Filemón e deulle un ataque de risa para os seus adentros. Con sorte, aquel caderno escolar debería de estar perdido no faiado entre caixas, candelabros deslucidos e recordos familiares. Aquelas follas que agora deberían de estar xa amarelas e quen sabe si apolilladas ou enmohecidas, descubrían os primeiros pasos de Samuel, a casa nova, o día das Letras Galegas e o cumpleanos de Matilda. Estaba segura de que aquela caligrafía grande e irregular agocharía tamén outras cousas. Así que chamou a súa nai por teléfono e encomendoulle a misión de rescatar esa parte do pasado, como quen contrata a Indiana Jones para que atope o eslabón perdido nas profundidades da selva. A primeira folla comezaba así:

23-05-1993

Ola. Chámome Andrea Leiras e teño sete anos. Nacín nunha casa vella por fora, pero non por dentro. Vivo con meus pais, miña avoa paterna e agora con meu irmán que é un bebé e está todo o día no seu mundo co chupete e non se entera. O pobre naceu noutra casa vella, na Praza. Pero esa casa sí que era fea. Tivo que vir ao mundo alí porque mentres estaban construindo a nova casa, á que viñemos vivir o luns. Foi unha experiencia moi boa. Sobre todo cando veu o camión para levar as cousas e eu ía dentro sentada no sofá e cando había baches saltaba todo coma un terremoto.

Pasou lentamente as páxinas. Recuperou anécdotas que tiña esquecidas. Coma cando lle poñían chinchetas ao profesor de matemáticas na silla. Ou cando lle tocou facer a comuñón e non quería levar aquel vestido horrendo, heredado de súa prima, nin cantar o salmo, enfurruñada, durante a misa. Ou naquela ocasión que se mexaron na cama a noite de Reis porque escoitaban aos camelos polo pasillo. Coma aquela vez que Carliños lle escribira un poema de amor con lápices de colores. Ou cando sua nai se tiraba horas coséndolle o disfraz de antroido mentres os demáis axudaban á avoa a facer filloas.

En 1996 Andrea Leiras abandonou o caderno. Esa era a data que, a lo menos, figuraba na derradeira páxina escrita, na que xa se ía vendo unha caligrafía definida. E, ao rematar de lelo tantos anos despóis non puido parar de sorrir. Parouse a analizar cada recuncho daqueles folios cudriculados e comprendeu que, a pesar de todo, era feliz. Porque sempre tería unha familia á que acudir, unha casa á que regresar e uns recordos que protexer. Pero a libreta de Mortadelo e Filemón contiña algo máis. Ao pasar unhas cantas páxinas en blanco atopou unha flor disecada. Nas seguintes viñan centos de garabatos ensaiando a firma que levaría logo no DNI. E, un par de follas máis adiante, despois das manchas de café e humidade, observou con sorpresa que aparecía un novo texto con outra letra moi distinta. E foi entón cando se lle enterneceu, de todo, o corazón:

30-03-1999

Ola diario:

Chámome Samuel Leiras e teño seis anos. Nacín nunha casa vella fea pero vivo nunha nova de varios pisos con balcóns e todo. Vivo con meus pais, miña avoa paterna e miña irmá. Ela tampouco naceu nesta casa así que que non se chulee. Non uso chupete desde hai anos, por favor. Gústame o baloncesto e vou ser Michael Jordan, xa verás. Cando te vin ahí tirado debaixo dunha mesa décheme pena e agora voute escribir ata que se che acaben as follas. Sei que quererías máis a Andrea pero ela agora adícase a outras cousas. Comigo xa non xoga tanto pero dicen os maiores que é normal. As miñas trasnadas son moito mellores: prepárate que te vas mexar, e non porque veñan os reis, senón de risa .

Biografía dun corazón

2009-05-10T23:23:00.007+02:00

Primeiro foron os debuxos de soles, nubes, papás e mamás. Os lazos e as trenzas tinguidos de salitre. Unha alimentación basada en árbores, zarandas e tinta de escribir libretas, caligrafía redonda coma a bola do mundo daquel despacho. Galletas con cancións e despois a durmir coa escolta digna dunha princesa. Cando se enferruxou a caixa musical e a bailarina negouse a dar máis voltas, pasou un furacán de piercings nas orellas. A incomprensión dos nomes tatuados nos retretes da estación. E unha encrucixada de símbolos chineses. A saber: non había miguiñas de pan por ningún sendeiro. Por fin tomou a autopista de pedra, a que máis lonxe a levaba. Non tivo problemas tan graves coma Ulises. Tan só houbo que cambiar a roda e pasar a ITV.

Agora conta o tempo cos dedos das mans e os dos pés. O gordo que a todos se los comió empeza en setembro. Logo afloxa o medo. Despois camiña ansiosa polo recordo de cando se lle erizaba o bello dos brazos e o músculo máis importante se poñía a traballar, horas extra. Hoxe ten unha bomba lapa no peito, reconstruida con cunchas e paliños de praia: funciona a toqueciños. Ise é o dedo corazón. Prefire iso que un marcapasos, porque sempre foi ó seu, creendo que así era mellor. Para suplir certas faltas de emoción compón palabras. Unhas mellores ca outras pero todas do montón. Coma os meñiques. E ahí remata a historia, porque despois dos ananos non hai máis dedos, pero queda un saco cheo de ilusión.

A pérola negra do Caribe

2009-05-09T02:19:00.006+02:00

Hai que manifestar hoxe os soños para que podan comezar a realizarse, escribiu unha vez Paulo Coelho. Unha frase que esconde mil e un significados e que moitos cidadáns cubanos comezan a facela súa. Hilary Clinton declarou o pasado vintedous de abril que o réxime de Castro está tocando o seu fin. Pero a vida na illa do Caribe prácticamente transcurre do mesmo xeito que hai dez ou vinte anos.

Non nos equivoquemos. Se ben é certo que semella que as relacións diplomáticas entre Cuba e Estados Unidos comezan unha nova era, moi aloxada xa do contexto da Guerra Fría, o mundo enteiro espera a que o réxime dé os primeiros pasos. O primeiro en mover ficha, Barack Obama, levanta as restriccións para os viaxes de cubano-estadounidenses á illa e para o envío de diñeiro aos familiares. Pero "ó mesmo tempo que nós levantamos as restriccións, hai cubanos que non poden viaxar fora do seu país", sentenciou o presidente da primeira potencia hai uns días.

Ninguén cree que Cuba teña que implorar nada. O único que se lle esixe ao réxime castrista son cambios que permitan a liberdade de asociación, que a xente poda concurrir ás súas ideas, exercer os mesmos dereitos que no resto das Américas, de Europa e do mundo.

¿Aceptará Fidel Castro, antes de morrer, instaurar os primeiros pasos para construir a democracia na illa? ¿Será seu irmán, Raúl, quen traballe a apertura?

O único certo é que subsite, en pleno século XXI, un réxime totalitario de outra época. Unha reliquia que sobrevive gracias á dobre moral e á hipocresía dunha esquerda que non progresa. Castro é o icono dunha falsa resistencia ante un imperio en horas difíciles. Na pérola do Caribe, algúns esperan que o final desta tortura se produza o día que a morte chame á porta do revolucionario en decadencia, fracasado, vestido cun chándal vello no sofá do seu salón. Xa non hai romanticismo na represión e a cara do Che é máis un logo de camiseta que un símbolo transformador. Pero ese espírito da Galia ó Uderzo e Goscini que resiste, ten hoxe un novo sucesor: as persoas que disinten na illa. Eles son os novos resistentes, os protagonistas da loita pola democracia.

En Cuba hai ganas de comer pero, oficialmente non se pasa fame. Tamén hai gañas de consumir os productos que o goberno non considera indispensables. Sobretodo, verdade e liberdade.

O comunismo de estilo soviético no que se baseaba a revolución cubana converteuse nunha forza trasnoitada, conservadora sobre todo das súas propias ventaxas. De esta maneira, o maior inimigo é, sinxelamente, a liberdade. E Castro, o propio cancerbeiro do seu pobo. O xefe cubano non pode renunciar ó seu papel de gardián, porque o pobo se lle escaparía e aplastaríano na estampida.

A dictadura castrista rematará porque todo perece, consumíndose a sí mesma. De momento, desde Sierra Maestra a Sierra de Órganos, desde La Havana a Camaguey, os cubanos desperézanse; esperan, impacentes. Poden sentir cada vez máis cerca o significado oculto daquela frase de Antonio Machado que dicía: "si é bo vivir, todavía é mellor soñar, e o mellor de todo, despertar".

A historia da musa (III)

2009-05-01T02:45:00.008+02:00

Antes de falar, estremeceuse entre as sabas da cama. A voz da musa temblou.

- Esa melodía... esa canción...

Sor Soledad sorprendeuse de escoitar á anciá, máis non tanto por estar acostumada aos seus silenzos, senón pola dozura da muller, polo timbre armonioso e delicado ao pronunciar aquelas dúas palabras que delataban un leve acento francés.

- Señora, ¿non lle gusta a música da radio?

A musa frunciu o ceño, saíndolle inda máis enrugas na fronte, coma un deserto plagado de dunas. Espectante, mantívose así ata que a canción rematou. Despois encheu os pulmós de aire; unha bocanada intensa, húmida e sombría coma o cuarto no que a vida a abandonara.

- As obras de arte... son recordos... malditos.

- ¿Como di? -estranouse Soledad-.

- Non sabe vostede como me doeu... esa música. A canción anterior.

- Apaguemos a radio se lle levanta dor de cachola.

- A única dor que me trae é ó espírito.

- Vaia unha sentimental... -dixo a monxa, sorrindo- parece que lle conmove a ópera, non me extrana, ¿a quen non?

- A ópera é unha delicia. Pero Puccini... él é martirio e dor. Se lle contara por qué, entón... vostede tomaríame por tola. Prefiro morrer neste asilo que nun psiquiátrico.

- Pódeme contar o que queira -respostou a Sor con delicadeza, como se lle falase a unha filla, a unha irmá pequena ou a unha neta-. Coma relixiosa, pódolle dar consellos espirituais. Créame, teño ouvido de todo.

- Prefiro manter a Deus ao marxe. A miña vida camiñou por sendeiros ben diferentes aos celestiais. Non o tome a mal, vostede cáeme en gracia. Cando a vin por primeira vez, recordoume a min mesma de nova, antes de que empezara todo aquilo... si, xusto antes...

- ¿De empezar o qué? Agora ata me ten intrigada -dixo Soledad-. Temos toda a tarde por diante e, agora que recobrou a fala, debería dicirme cómo se chama para rechear os papeis de acceso ó asilo.

- Contareille a historia da miña vida. Pero antes... antes necesito recuperar algo.

- Veremos que podo facer.

A historia da musa II

2009-04-26T23:17:00.013+02:00

O asilo estaba ás aforas da cidade. Era un edificio inmenso de pedra, apresado por madreselvas e musgo. Antaño fora o pazo residencial da familia máis rica e máis cacique da rexión. Cando morreu o derradeiro herdeiro de sangue, pasou a ser propiedade da congregación do Neno Xesús. Entón, o que comezou sendo un convento, foise convertindo no refuxo dos convalecentes da Guerra Civil e, máis adiante, no de todos aqueles que, por miserables ou vellos, non tiñan onde caer mortos.

Coma en tódolos lugares do mundo, en calquera época e institución, no asilo do Neno Xesús uns dormían e comían mellor que outros. Na primeira planta residían os anciáns que pasaban por caixa a primeiros de cada mes. Na segunda planta estaba o pavillón das monxas. No terceiro andar, as dependencias daqueles que só estaban de paso. E na derradeira planta tódolos demáis. A superiora non tardou en decidir onde aloxaría á musa. Aquela mañá chuviosa na que a monxa a viu por vez primeira pensou que endexamáis se lle borraría da cachola. Suxeitada por varios traballadores sociais, berraba e choraba coma unha posesa. As bágoas e a choiva desdibuxaban a maquillaxe. Pero para a superiora, o modo en que ía vestida, era o verdadeiro motivo de irritación. Pasou polo portón do albergue cristián cun vestido de cancán descolorido, as medias raídas e uns zapatos de salón con purpurina. O único que tiña limpo, excusáronse os da Seguridade Social. Á tarde, antes de pechar con chave a porta do cuarto da musa, a superiora mandou sutituir o vestido de festa por un mandilón verde que ulía a neftalina.

Foron pasando os días naquela habitación de paredes de cal, entre sopas de garabanzos, sedantes, rosarios e oracións. A musa convertiuse nun animal silencioso e inactivo, incapaz de articular palabra nin moverse da cama, nada máis que para ir ao orinal. A monxa máis nova, Soledad, observaba con tristura cada día o deterioro da anciá sen nome. Tentaba sen éxito sacarlle un sonriso á musa, unha palabra, un xesto de aprobación. ¿Qué mañá máis fermosa, non sí? ¿Como se chama vostede? ¿Non será que é unha muller famosa e por iso quere manterse anónima? ¡Qué ven lle senta o mandil! Un día tráigolle outra muda se prefire, que a vexo descontenta coa moda do Asilo...
- Bos días, señora - díxolle Sor Soledad un día de inverno- tráiolle unha sorpresa. Voulle deixar aquí unha radio para que non se sinta soa.

Clic. A monxa cambiu o dial e puxo música. E foi entón cando, por fin, a musa falou.

A historia da musa (I)

2009-04-02T00:07:00.003+02:00

Un día de outubro a musa fíxose vella. Primeiro sóuboo porque, cando se estaba a peitear, rompeu o espello. Despóis caéronlle os dentes e os peitos ó chan. Deixou de recibir cartas e ramos de flores. Os amantes esquecéronse das noites de seda. E as cancións que falaban dela desapareceron coa derradeira choiva do mes.
Pouco a pouco foi baldeirando a despensa, noutrora plagada de presentes exquisitos e champán francés, cortesía de artistas, visires e heroes dos cinco continentes. Puxo a gramola. Sentouse na mecedora e liou tabaco. Apagou a luz por non verse reflexada no cristal da ventana. Chorou. Dende aquel día, a musa tamén perdeu a razón. Tornou nunha anciá soitaria, coma tantas outras, que adoptan a tódolos animais cos que se cruzan por ahí.
Chegou o día no que os servicios sociais a ingresaron nun centro. Cando sacaron as toneladas de lixo do apartamento, decidiron salvar algúns efectos persoais da muller. Un pequeno diario, uns zapatos, algunhas fotografías e un baúl.

- ¿Qué terá a vella dentro da caixa? A chave que a abre non aparece por ningún lado.
- Qué máis che da, seguro que esconde un gato morto. Tira con todo.
- Non, dígoche eu que aquí hai algo. Senón non o tería escondido. E ademáis está limpo, cando todo aquí apesta.
- Si, home, si. Igual a tola resulta que ten aforrados e metidiños ahí os millóns. Tes cada cousa…
- ¿Qué fixeche?
- Rompín a tapa.
- ¡Por tódalas ánimas! ¿Iso son zafiros?
- E pérolas, e amatistas, e brillantes…
- Será mellor que o metas onde estaba.

- Veña home, ninguén se vai enterar de nada. Ti cala a boca e repartimos o botín. Unha millonada na caixa e a vella vivindo coma unha rata …

2009-03-29T17:25:00.002+02:00

Avelaíña ten outro nome. Un nome mundano que tamén comeza e remata por A. Cando non voa levántase cedo. Ás veces fai a cama na que durme soa. Prepara o café cargado, con dúas sacarinas, una gota de leite descremado e sae á rúa. Reúnese cos demáis bichos na Universidade. Entre todos, vaticinan cómo será o exame final da viúva negra. O grilo pídelle os apuntes á formiga. No bar, falan dos discos dos escarabellos e recordan, entre risas e nostalxia, a Carmiña Vacaloura.
Avelaíña hai tempo que é un insecto adulto. Se cadra, nunca se dera de conta. Tamén é un animal de costumes, e non se fai á idea de que a rutina dos últimos cinco anos está a piques de desaparecer.
Unha vez pregunteille qué era o que máis lle gustaba na vida, e respondeume que voar. Nalgunhas desas travesías chegou ata o Big Ben, viaxou ao Oráculo de Delfos, reuníuse coas da súa especie no país dos tulipáns. Durante todo ese tempo aprendeu a quererse, a querer aos demáis, a reflexionar. E a forza de medrar, saíulle una brúxula no brazo. Pero Avelaíña, inda que nacera con alas, non as sabe usar: endexamáis se enfrentou soa ó vento, á choiva e ós depredadores.

A avelaíña direille que practique tódolos días ata que consiga músculos nas ás. A aquela que ten un nome que tamén comeza e remata por A, que o futuro o forxa cada quen. Nada está escrito nas estrelas.

2009-03-25T01:40:00.003+01:00

A avoa, á que sempre recordo con cara de pasa, vivíu toda a súa vida nunha casa preciosa da descoñecida costa cantábrica. Naceu nun barrio típico de mariñeiros, coas súas tascas, o seu parque, un pequeno ultramarino. Dende os balcóns, onde as mulleres tendían a roupa a secar e arrecendía a sardiña, bastaba extender un brazo para sentir a escuma do mar. Un mar inmenso que, nos días de tormenta, semellaba devorar as casiñas de dúas plantas. Dicía a avoa que, cando todavía era nova e a rifaban os mozos á saida da misa, as mulleres asomábanse á ventá buscando o barco dos maridos, fillos ou irmáns no horizonte. E, nas noites calmas, podían ver as luces das lanchas que iban á faneca.

A finales dos oitenta a vila triplicou a súa poboación. A avoa tamén construíu a súa propia familia. E gañaba unhas perras por acomodar ós veraneantes na pequena e agradable casiña unida ó mar. As rúas principais modernizáronse, pero lográrase conservar esencia dos barrios de pescadores, aqueles que se erguían nas inmediacións do porto e a praia. Moitos homes abandonaron o oficio de mariñeiro. Nembargantes, os ventanais seguían acariñando a forza do océano.

Agora xa non se pode ver o mar desde a casa da avoa. En vez de lanchas, gaivotas e area só hai cemento, grúas e ladrillos. Moitas das obras están paralizadas, permanecen no tempo como tristes equeletes de hormigón, botándolle un pulso ó mar, á vida. Algúns veciños decidiron rebautizar a localidade como o pobo fantama. Outras,viúvas, creen que os maridos non morreron pola vellez, senón de pena. Antaño, para as xentes da vila, o monstruo máis temido era Leviatán. Agora o monstruo é o bloque de amasixos que, coma un muro de Berlín entre a costa e o pobo, alónxaos cada vez máis do seu vínculo natural, esencia e identidade.

A NECESIDADE DUN NOVO CASTELAO

2009-03-18T23:10:00.003+01:00

Moitos leváronse unha sorpresa tras coñecer os resultados das eleccións galegas do pasado 1 de marzo. Outros, os máis fatalistas ou optimistas, segundo cada quen, víano vir. O certo é que o goberno bipartito que se frotaba as mans ata hai pouco, non respondeu ás expectativas de cambio, provocando un forte desencanto no eleitorado.

¿Qué é o que fallou no goberno socialista e nacionalista galego? Dende logo, houbo un tremendo erro de cálculo. Normalmente, as crises económicas castigan ó partido no poder e, pese ás recomendacións de adianto das eleccións, un Touriño confiado non quixo cambiar a data. Por outra banda, as divisións internas durante a lexislatura entre os membros do goberno foron aireadas en público sin ningún pudor. Houbo unha débil campaña eleitoral por parte dos partidos no poder que, confiados na poltrona, non souberon calcular nin analizar a situación e moito menos vender os logros da lexislatura.
O Partido Popular, tamén con crise interna, xugábao case todo nas eleccións. Sen embargo, a gran movilización, o apoio do presidente do partido, Mariano Rajoy, e unha campaña moi agresiva apoiada polos medios de comunicación como La Voz de Galicia, axudaron a que a dereita volva, probablemente, para quedarse por moito tempo.

Desde os medios de comunicación que apoiaban a Núñez Feijoó pode dicirse que casi asustaron a unha boa parte do electorado indeciso. Non é o mesmo o nacionalismo galego que o vasco, ou o catalán. Un bipartito é pluralidade. En democracia, 3 + 2 é máis que 4. Para os críticos deste sistema de goberno, ¿por qué é válida, entón, a combinación 25 + 13 en Euskadi e non vai poder facerse algo semellante en Galicia?

O PP utilizou o idioma como ferramenta para conseguir máis votos. A dereita fai da lingua galega un obxecto de enfrontamento social cando non existe ese conflicto en Galicia, inda que sí noutros lugares e, sobretodo, cando o idioma do poder nesta terra é o español. A lei de Normalización Lingüística aprobada por Fraga é a que está en vigor e a que aplicou o bipartito socialista e nacionalista.
O BNG non é un partido, é unha organización frentista na que conviven distintas ideoloxías que van desde a esquerda nacionalista ata o centro dereita galeguista. O partido dominante é a UPG, de ideoloxía marxista, que soe imporse nas decisións. Un dos retos do BNG é a súa renovación e democratización interna que lle permita sobrepasar o teito eleitoral ó que semella que chegou: esquerdistas, nacionalistas convencidos, algúns ecoloxistas e o voto do descontento ocasional. Teóricamente defensores do pobo, non son capaces de conectar con él, porque éste desconfía das súas saídas de tono e dalgunhas actuacións discutibles na pasada lexislatura.

Nun país con historia e ideosincrasia moi propia, non se pode andar con experimentos e promesas estranas fora de contexto. En determinados ámbitos, o Bloque Nacionalista Galego asusta e este feito é utilizado polos seus inimigos políticos. A UPG ter-a que despertar e poñerse no século XXI, onde os métodos de actuación son diferentes ós da época na que surxiu. Castelao non era marxista, tampouco socialista nin conservador. Pero ninguén coma él, nin sequera o Fraga máis esplendoroso, conectou co pobo galego.

Deixen de mirarse ó embigo, de desconfiar e asuman responsabilidades. Dunha vez por todas entérense de que este país é conservador e, ou se entenden PSOE e BNG, ou endexamáis voltarán ó goberno.

Alguén terá que darlle explicacións e disculpas ós "Bos e Xenerosos", os galegos de corazón e de fe, como di o himno, que creeron que o cambio era posible hai catro anos e agora están decepcionados. Son máis dos que pensamos os que creen na opción do bipartito e non teñen carnet de partido. Algúns deles decidiron castigar. Probablemente, a Galicia lle esperen outros vinte anos de folklore dereitista. Como cantaba o grupo galego Siniestro Total, "Malos tempos para a lírica"...

Os cínicos non sirven para este oficio

2009-02-27T22:35:00.007+01:00

O ideal do bo xornal contén nas súas páxinas un bo xornalismo. Este xornalismo de calidade éo porque o praxtican bos xornalistas. E son profesionais pola súa obxectividade, afirmarán moitos. Pero a obxectividade non existe, do mesmo xeito que tampouco o fai a verdade absoluta. Como decía o catedrático Luka Brajnovic, a obxectividade periodística é "unha pretensión tan desmedida coma a de aprisionar o reflexo das augas dun río que nun intre son e no seguinte deixan de ser".

Aquel xornal que conseguise navegar polas augas cristalinas da imparcialidade, conseguindo equilibrar proa e popa contra o vento, sería a mellor das publicacións. Se ben é certo que existe un xornalismo bo arrumbando polas augas do río español, parece que non remata de concentrarse nunha nave potente, moitas veces á deriva. Inda que endexamáis chegará ó océano, porque a ecuanimidade é imposible.

Deixemos de falar de barcos. O que necesitamos é un subarino ruso. Un K -19 forte que se sumerxa, investigue, observe, poña en marcha o radar, compare, comprobe datos, saia á superficie e dispare con certeza, dirixido polo mellor equipo humano. Un bloque de profesionais honestos, honrados e comprometidos co seu traballo. Cada quen poderá ter unha visión diferente do que acontece, pero o fundamental é a deontoloxía profesional. Unha nave necesita de brúxulas e planos para orientarse. Os xornalistas, moitas veces, necesitan un código ético ó que seguir, por si acaso.

Entón, o xornalista é a figura clave en torno á cal xira o funcionamento dun diario. Pode que o erro máis nefasto dun xornal comece cando subestime a importancia dos seus profesionais, armazón da nave.

Hoxe en día, botando un ollo a algúns diarios non sabemos discernir qué é realidade de ficción, atopámonos noticias mal redactadas ou afirmacións de dudoso crédito. ¿É imprescindible ter motivacións éticas para ser un bo xornalista? Efectivamente. Ryszard Kapuscinski díceo no seu libro "Los cínicos no sirven para este oficio" nun exercicio sobre o traballo do xornalista, sobre as súas dificultades e regras, sobre a responsabilidade de moitos intelectuais que, hoxe por hoxe, se adican á información. O polaco pregúntase cómo moverse entre a investigación da verdade e os condicionamentos do poder, entre outras cuestións. Un canto á ética periodística e unha referencia para exercer o oficio de contar cunha mínima dignidade. A dignidade do bo xornal.

DRAMAS Y CIRCOS

2009-02-25T22:45:00.002+01:00

Todas o casi todas las familias españolas, a través del televisor, queriendo o sin querer, han compartido desayuno, almuerzo y cena con casos de gran repercusión mediática como el de Madeleine, Mari Luz o Marta del Castillo. Crímenes que conmocionan, crean alarma en la sociedad y que, en la mayoría de las ocasiones, se transforman en el morbo por el morbo y terminan convirtiéndose en auténticos “circos mediáticos”.
Me niego a caer en el sensacionalismo barato hablando del dolor de estas familias y de las deficiencias de un sistema judicial lento y obsoleto. Aunque no lastimaría rozar el amarillismo a la hora de criticar el periodismo basura que se nutre de las desgracias ajenas para llevarse un trozo del pastel, o una cuota del share, que viene a ser lo mismo. No pocos operadores de televisión y profesionales se olvidan del respeto, de la práctica deontológica y del consenso para evitar que cámaras y micrófonos dupliquen, como efecto colateral maligno, el número de los marcados por la tragedia.
El día que Miguel Carcaño confesaba el asesinato de su ex novia, Marta del Castillo, las televisiones se movilizaron con avidez para conseguir nuevas imágenes y fotografías de la joven, declaraciones de amigos (menores de edad), vecinos y familiares de la adolescente asesinada. Cámaras y fotógrafos se agolpaban a las puertas de las viviendas del barrio sevillano de Tartesos a la caza de cualquiera que tuviera algo que decir. Algunos medios de comunicación se sirvieron de las redes sociales de Internet, incluso, para publicar mensajes, perfiles y conversaciones entre amigos y personas del entorno de Marta desprotegiendo su intimidad.
Rocío Pérez tiene catorce años y espera un hijo del, hasta hoy, presunto asesino de Marta del Castillo. Hace unos días, según el diario El Mundo, Telecinco extendió un cheque de más de 6.000 euros a la menor, a cambio de someterse a cara descubierta a las preguntas del presentador de “Rojo y Negro”, en contra de lo que dicta la ley. Espectáculo morboso bajo el falso pretexto de informar. ¿Hasta qué punto es necesaria esta información si alguna vez lo fue?

Puede ser que los periodistas tiendan a diseccionar la realidad y el dolor de la misma manera con la que un forense se enfrenta a una autopsia, dado que es la única manera de soportar el horror del día a día. Sorprende ver al conductor del programa “Rojo y Negro” interactuar con la menor Rocío Pérez con frialdad, de igual a igual. A juicio de muchos, por encima de la información irrelevante, del detalle escabroso, de la guerra por la audiencia, está siempre la dignidad de las personas. Y casos como éste ponen en evidencia la necesidad de contar con un Consejo Audiovisual de ámbito estatal que controle la poca humanidad y el mal gusto que, en numerosas ocasiones, sale a relucir en los medios de comunicación.

Declaración Irmanciña.

2008-05-09T00:53:00.008+02:00

Non falas porque es parvo. E colles mal os cubertos mentres emites ruidos estranos coa boca chea de macarróns con queixo. Ao teu lado, tarzán sería o gentleman que toda adolescente precintaría nas paredes do cuarto. Ademáis tes as unllas negras de argallar na cadena da bicicleta. Lévaste a matar coas ecuacións inda que aspires a enxeñeiro. E non lle toques as narices á cadela, que calquer día vanche aparecer roídos os cables da Play. Por moito que rapees, os Rolling seguirán atronando a casa: somos tres contra un. Así que vaille poñer as medias a túa avoa que hoxe tócache a ti.

Non falas porque eres tímido. E gústanche máis os macarróns con queixo que preparo eu que os de mamá. Volves toliñas ás rapazas con ese look desaliñado. Ademáis, estás feito un "manitas". E inda que che custe aprobar as matemáticas, loitas para gañar. Ás veces a cadela vaite espertar ao cuarto e, cando quere xogar coa pelota, búscate a ti. Pídesme que che grave música e poñémonos a tolear. E faslle sorrir á avoa cando non a pescas facendo trampas coas cartas.

Pero, por deus, non volvas tirar unha vengala dende o balcón, que os novos xeranios son ben bonitos.

Abril.

2008-05-07T16:54:00.005+02:00

Se teño que definir "tenrura" a palabra precisa é abril. Non por ser o mes das flores nin porque a primavera altere o sangue. Abril porque nel sempre suceden cousas inesperadas e si lle teño que ter cariño a un mes como llo teño a un can, abril sería o meu fiel compañeiro de apertas e nostalxias.

Abril tróuxome en volandas. En ocasións demostroume que a lei da gravidade é paralela ás gañas que lle poñas. E que as catro estacións inflúen na atemporalidade das terminais. Abril sacoume a pasear e marcou as coordenadas mexando nas farolas, mais nunca lle tiven que por a correa porque xamáis se perdeu buscándome.
Con abril son un ano máis vella. E é probable que comece a terlle manía cando chegue aos 30. Daquela, escollerei outro mes para coidar na memoria. Todo o mundo sabe que as mascotas non duran moito máis dunha década.

Perfumes cotiáns.

2008-05-06T23:47:00.009+02:00

Velaquí a miña lista de perfumes:

1. O vendaval da costa.
2. A tinta impresa no xornal a primeira hora da mañá.
3. O café de pota.
4. A roupa a secar na chousa.
5. As mazás maduras, no chan, xa caídas da mazaira.
6. A choiva de inverno.
7. O acondicionador do pelo.
8. Os postres da avoa.
9. O feixe de billetes para pagar o aluguer (¿estes en realidade ulen ou será máis ben un efecto psicolóxico?).
10. Un libro antigo.
11. O cacao para os beizos.
12. A lonxa do porto.
13. Algodón de azucre.
14. As igrexas baldeiras.
15. Un martes de mercado.

16. O faiado coas súas cousas valiosísimas.

17. O parque a primeiros de maio.

18. Os xeranios do balcón.

19. A pel en agosto.

20. A pel de él.

Pequena reflexión.

2008-01-14T20:16:00.000+01:00

A cidade ten un son profundo e averiado. Ten ritmo, e, se cadra, ata rima.
E non me refiro ao son do cláxon ou ao bullicio dos transeuntes que entran no traballo ou mercan hortalizas na praza de abastos. A cidade é un ente propio que respira, coma o misterio do universo.

2007-12-09T15:58:00.001+01:00

É funambulista esta terra, sentada na pedra bota lume pola boca.
Foron as chamas do millo en agosto as que preñaron a pedra e así se enxendrou antes dos séculos. Habería formas máis bonitas de nacer pois donde habita a terra anidan as cigoñas.

2007-11-24T21:35:00.001+01:00

Buscamos recunchos nos que sedimentar
focos de luz
para espirse cada mañá
mentres no tempo
só existe o asfalto en bicicleta
¿Por que corremos lento?
Non teño máis piñóns que vinte dedos
a arquitectura das pernas, débil armazón
sae e entra na casa
escoce tanto a vista
que non podemos pechar os ollos
só corremos, maratón endiañado
sen entender o descomposto sinal
que fede a manzaíña.

Lonxe do faro diamantísimo
as consecuencias do esquecido pedalean.

2007-11-17T16:51:00.000+01:00

Coa miña saliva podes facer tódolas viaxes
deixar pesquisas nos retretes da estación
acostumada a seguirte plantando flores e maletas
que non xermolan en ningures
coma cando chove nos desertos do corazón.
Cando xa non hai uvas que apañar polo camiño
e non soporto facer a cama soa coma de nena
derrúmbaseme a ventá desde a que te vexo
todo o que te observo desde o andén.
Coa miña saliva podes poñer niños nas zarzas
e esperar e esperar

ata que tropeces comigo.

2007-11-15T22:37:00.001+01:00

Bebo do outono as cordas da melancolía
coma quen estremece o vento
almorzo con leite o lamento
mentres caen os céntimos no chan
mentres caen das árbores, paseniño
as mañás de novembro.

As fenestras seguen pechadas, coma vós
pero ó final da rúa sen nome
atoparei o portón entre toxos e basoira
enterrarei o lastre, se rogas
mesmo plantarei mazairas na horta
na procura das chaves que perdín.

Lonxe de se atraeren os polos opostos
rebozareime no medio das follas, do barro
desacougada
dándolle forma cos pés á ánfora
da que beberei ácida cando chova.

Coma as mañás de novembro
caio lenta das árbores e no proceso,
toda a música que non escoito.

2007-11-05T22:43:00.000+01:00

Catrocentos kilómetros de asfalto se deteñen
nun ruxir de pálpitos descabalados.
No mar de palla non navegan árbores
buceo eu, perdida
concéntrica na xeometría do que busca.
Desheredada estou sobre esta terra

co manto de pedra vestíndome polos pés.