राजेनामा

2009-12-07T05:41:00.002+05:30

आयुष्यात काही क्षण वेगळे आसतात. लौकिक अर्थाने ते महत्त्वाचे नसतीलही पण त्यांच्या असण्याने आयुष्याला अर्थ येतो. जगण्याचं, मोठं होण्याचं बळ मिळतं.

असे क्षण थोरांच्या चरित्रात नोंदवले जात नाहीत. असे क्षण सिनेमात दिसत नाहीत. पण अशा क्षणाक्षणांनीच आयुष्य घडत जातं.

असे क्षण सांगून येत नाहीत. तिथी-तारखांना ते जुमानत नाहीत. पण जाताना नवा जन्म देउन जातात. आपल्याही नकळत!

वेदना आणि फ़सवणुकींनी उसवलेल्या आयुष्याला अशाच जन्मप्रामाणिक क्षणांच्या टाक्यांनी बांधून ठेवलेलं असतं.

अशा अगणित क्षणांची भेट मला दिली आहेस तू. हसर्‍या, रडव्या, चिडक्या आणि हळव्या.

त्या सार्‍या क्षणांना आणि ते देणार्‍या तुला. आजचा हा क्षण. माझ्याकडून अर्पण....

प्रिय

2009-11-05T09:52:00.003+05:30

प्रिये, आता हे नविनच होत चाललंय बघ! म्हणजे जुनंच पण नव्याने.

म्हणजे गतायुष्यातले क्षण आठवणं काही वाईट नाही. त्यांना सरधोपटपणे ’चांगले’ असं लेबल लावणं देखील तसं नॉर्मलच! पण ते आठवल्यावर ’हे आत्ता आहे ते सारं देऊन परत तिथे जाता आलं तर जाशील?’ ला ’हो’ म्हणून उत्तर देताना जराही थबकलो नाही. ज्याची स्वप्नं रंगवण्यासाठी कल्पनेचे रंगही अपुरे पडले असते असा भविष्यकाळ चक्क जगत असताना एवढी विरक्ती आली कुठून?

शाळा आठवली. दरवर्षी वरच्या वर्गात गेल्यावर काही दिवसांनी मधल्या सुट्टीत आदल्या वर्षीच्या वर्गात गेल्यावर न चुकता एकदाही काही ओळखीचं वाटलं नाही. तो विशिष्ट पद्धतीने फ़ुटलेला फ़ळा, त्याच्या लगेच वरच्या भिंतीचे निघालेले पापुद्रे आणि त्यामुळे तयार झालेली नक्षी, तिच्यावर कोणे एके काळी इंस्पेक्शन साठी रंगवलेले दोन हात आणि ’सुस्वागतम’, नेहमी बसण्याचा बेंच, त्यावर इयत्तेप्रमाणे काढलेली ग्राफ़िटी, तिच्यात अस्मादिकांनी घातलेली भर, खिडकी, खिडकीतून दिसणारी बाग, रस्ता, भेळेची गाडी, दुसरी खिडकी, भिंत, अंधार.. काही काही ओळखीचं वाटलं नाही. ’ज्यात गेलं वर्षभर बसत होतो हाच का तो वर्ग’ असा प्रश्न पडायचा. अशा भरलेल्या वर्गात जर कधी जाणं झालं तर मी माझ्या बसण्याच्या जागेकडे नजर टाकायचो आणि स्वत:ला तिथे बसलेला आणि अर्धा झोपाळू आणि अर्धा स्वप्नाळलेला कल्पायचो. पण ढिम्म. (अर्थात मला अजूनही मधल्या ओळीतल्या शेवटच्या बेंचवर बसलेला तन्मय आठवतो. तन्मय, त्याचा ठरलेला हेयर कट आणि त्याचा गाडीवाला कंपास बॉक्स :-) ) काहीच दिसायचं नाही. फ़क्त तिथे बसलेली मुलं माझ्याकडे तोंड उघडून बघत बसलेली दिसायची. मग गडबडीने नजर वळवायचो. :-)

आताशा आयुष्यातले ते सारे जुने वर्ग नव्याने आठवू लागले आहे आणि नव्या वर्गात कितींदा बसूनही तो साला आपलेपणा भेटतच नाहीये.

छोट्या छोट्या गोष्टींमधून मोठा अर्थ काढायची सवय असली ना की असा त्रास होतो बघ! त्या छोट्य़ा गोष्टीचे ते छोटे संदर्भही मोठे होत जातात. कधीकधी इतके मोठे होतात की अर्थालाच व्यापतात ग्रहणासारखे. मग त्या ग्रहणात सूर्यासारखी तेजस्वी माणसंही काळवंडल्यासारखी दिसतात कधी कधी!

प्रिये, हे ग्रहण माझी आयुष्यभर सोबत करणार आहे की काय असं कधी कधी उगीच वाटून जातं...

बॉलीवूडगिरी - भाग ३

2009-09-27T12:14:00.004+05:30

प्रसंग १

शोधताहेत सगळीकडे. शोधूदे. शेवटी येतील परत. मग होईलच सामना. बस्स झालं आता लाज सोडून जगणं. खूप सहन केला अन्याय. आता नाही. खरंतर...

अन्याय सहन करायचा नाही म्हणून बसलोय का मी इथे? विडी ओढत, पीटर आणि त्याच्या गुंडांची वाट बघत? पण मला खरंच काही देणंघेणं आहे का त्या हमालाशी जो गेल्या आठवड्यात गाडीखाली येवून मेला?

रक्त सळसळतंय धमन्यांतलं. माझ्या हातावर असलं काही गोंदवताना यांना लाज कशी नाही वाटली? लहान होतो म्हणून. नाहीतर तेव्हाच दोन हात केले असते.

साठून राहिलाय सगळा संताप. अपमान. भूक. बाकीचे वाकतात. मी नाही वाकणार. आज मरेन नाहीतर मारेन. असंही मरायचंच आहे. जीव लवकर गेला काय आणि उशीरा गेला काय. पण आता भूक मारायची नाही. आता फ़ाटके कपडे घालायचे नाहीत. सगळं हवं नाहीतर काहीच नको. अगदी आयुष्य सुद्धा आणि निर्णय आत्ता व्हायला हवा. आता हटलो तर परत पाऊल पुढे पडणार नाही. जे व्हायचंय ते आत्ताच होऊन जाउ दे!

’कसा सापडत नाही? शोधा त्याला सगळीकडे!’

विडीचा एक बेदरकार झुरका आणि शब्द,

"पीटर"...

"तुम लोग मुझे बाहर ढूंढ रहे हो और मैं तुम्हारा यहॉं इंतजार कर रहा हू"

प्रसंग २

मिळालं की सगळं. अगदी सगळं नाही तरी या पुलाखाली बसून उपाशीपोटी जी स्वप्नं बघितली होती ती झाली सगळी साकार. जिंकलो शेवटी आयुष्याच्या जुगारात. साली हरामी दुनीया! सरळ चाललं की उपाशी मारते. हिला फ़ाट्यावर मारूनच जगावं लागतं. कसली मूल्यं आणि कसले आदर्श..

इथे सत्य एकच. पैसा बोलतो!

याला कितीदा समजावलं. कसल्या खुळचट समजूती घेऊन जगतोय कुणास ठावूक? इथे प्रेमाला प्रेम आणि चांगल्याला चांगलं भेटलंय का कधी? काय मिळतं प्रामाणिकपणे जगून? आपल्या बापाची जी गत झाली तीच तुझी पण करतील. तुझ्या बायकोला पण अशीच घमेली उचलावी लागतील आणि लोकांच्या घाणेरड्या नजरांना तोंड देत रस्त्याच्या बाजूला दोन पोरांना घेऊन संसार थाटावा लागेल. मग येईल अक्कल तुला.

बघ माझ्याकडे. तो फ़ाटक्या कपड्यांचा आणि फ़ाटक्या नशिबाचा जहाजावरचा हमाल कुठे आणि आजचा मी कुठे. आणि फ़सवणूक कुठे नाहीये? मी फ़क्त ती छातीठोकपणे करतो. तुझ्या सहकार्‍यांसारखी ’टेबलाखालून’ जमत नाही मला.

सगळं तर आहे माझ्याकडे. बंगला, गाडी, पैसा, नोकरचाकर. तुझ्याकडे काय आहे? काय फ़ळ मिळालं तुला तुझ्या प्रामाणिकपणाचं? कशासाठी करतो आहेस हे सगळं? आहे उत्तर?

’मेरे पास माँ हैं’

चहा

2009-09-21T04:33:00.003+05:30

रोजच्या सवयीने त्याला जाग आली. घड्याळात पाहिलं. पहाटेचे साडे पाच वाजले होते. कूस वळवून बघण्याची गरज त्याला भासली नाही. तिची उब, तिचा वास तिच्या अस्तित्त्वाची साक्ष देत होते.

तो सावकाश उठला. बेसीनपाशी गेला. कुठल्याशा पांढर्‍या मंजनाने दात घासले. चूळ भरली. तोंड धुवून स्वयंपाकघरात आला. गॅसवर भांडं ठेवलं. पाणी ओतलं.
पाणी. स्वच्छ, थोडंसं गोडसर, रंगरहित पाणी. त्याच्या लहानपणासारखं. त्याला आठवलं बालपण. नोकरदार वडिल, प्रेमळ आई, मध्यमवर्गीय घर. मध्यमवर्गीयच स्वप्नं, आशा, आकांक्षा....

’साखरेचा डबा कुठं गेला बरं?’ तो स्वत:शीच पुटपुटला. बरीच शोधाशोध केल्यावर सापडला.
आजकाल असंच होतं. साध्या साध्या गोष्टींत स्मरणशक्ती दगा देऊ लागली आहे. पण पूर्वीचं सारं मात्र लख्ख आठवतंय.
डबा उघडून त्याने पाण्यात साखर टाकली. बघता बघता ती पाण्यात विरघळून गेली. शुभ्र, गोड, अर्धपारदर्शक. जणू पहिल्या भेटीतली ती. तीही अशीच आली आणि विरघळून गेला तो तिच्यात. पूर्वी कधी अनुभवला होता असा नात्यातला गोडवा? जग इतकं सुंदर आहे हे त्याआधी कुणी त्याला सांगूनही खरं वाटलं नव्हतं.

उकळत्या पाण्याच्या आवाजाने तो भानावर आला. गडबडीने त्याने चहा पावडरीचा डबा उघडला. त्या काळ्याकुट्ट, सुकलेल्या पानांकडे बघितलं की कसंसच व्हायचं त्याला. ती काळी रात्र आठवायची. तिच्या जाण्याची रात्र. कितीक प्रयत्न करूनही विसरली न जाणारी रात्र. नंतरच्या अगणित रात्री जागवत ठेवणारी रात्र.
ते नकोसे विचार आणि त्या आठवणी झटकत त्याने दोन चमचे पावडर पाण्यात टाकली. पाणी काळवंडलं. हळू हळू लाल होत गेलं. काळसर लाल, तामसी लाल, मॉरडॉरच्या त्या ज्वालामुखीच्या रंगाचं लाल.

कितीक वर्षं तो त्रास भोगला होता, जगला होता. ’ती नाही तर कुणीच नाही’ या हट्टाला सारं आयुष्य वाहून टाकलं होतं. बरोबरीचे सारे लेकुरवाळे झाले. तो तसाच राहिला. आतल्या आत आक्रोशत, जळत. वेळ पुढे जात नव्हता त्याच्यासाठी. त्या रात्री ती कालचक्रच जणू थांबवून निघून गेली होती.

पाणी उकळत चाललं होतं. संताप आणि वेदनेच्या लालजर्द उकळ्या फ़ुटत होत्या त्याला.

"अहो लक्ष कुठंय तुमचं? उकळला की चहा", अचानक कानावर पडलेल्या आवाजाने तो भानावर आला.
समोर पाहतो तर काय, त्या उकळत्या पाण्यात ती थंडगार, दाटसर दूध घालत होती. जसं जसं ते दूध त्या चहाला भेटत गेलं, त्या उकळ्या थांबल्या. चहाचा रंग पालटला. मघाच्या तामसी लालपणाची जागा आता वयाने येण्यार्‍या स्निग्धतेच्या आणि सामंजस्याच्या केशरी पांढर्‍या रंगाने घेतली होती.
"उकळत्या चहाच्या पाण्यात दूध घातल्याशिवाय चहाला बिलकूल चव येत नाही". ती स्वगत बोलल्यासारखी पुटपुटली.

’खरंय तुझं प्रिये. तू गेलीच नसतीस आयुष्यातून तर गृहित धरलं असतं मी तुला. विसरून गेलो असतो कालांतराने तुझं माझ्या आयुष्यातलं महत्त्व. तू गेलीस आणि मग बर्‍याच वर्षांनी मी तडफ़डून मरेन असं वाटत असताना परत आलीस. मी नाही विचारलं, इतकी वर्षं कुठे होतीस ते. तुझ्या मायेसाठी असुसलेल्या मला काय पडली होती तुझ्या मधल्या वर्षांची? उकळत्या पाण्याने थंड दुधाला उराउरी भेटावं. तरच त्याचा दाह शमतो. त्याच्या अस्तित्त्वाला अर्थ येतो. दुधाच्या उशीरा येण्याचा जाब विचारायचा ना त्याला हक्क असावा ना असावी इच्छा’

"चहा घेताय ना?", तिने सुरकुतल्या हातांनी त्याला बशी दिली. त्याने थरथरत ती ओठाला लावली. पहिला घोट घेतला. क्षणिक मिटलेले डोळे उघडले.

खिडकीतून येणार्‍या पहिल्या सूर्यकिरणांनी तिचा चेहरा उजळला होता. तिचे पांढरे केस त्या सौंदर्यात अजूनच भर घालत होते. बाहेर पक्ष्यांचा किलबिलाट सुरू झाला होता. या सगळ्याचा अर्थ लावता लावता अखेर ती जाणिव त्याला येऊन भिडली.

जग पुन्हा सुंदर झालं होतं....

प्रिय

2009-09-17T09:26:00.004+05:30

प्रिये,

देवघरातली फ़ुलवात पाहिली आहेस का कधी? समईत तेवणारी,मंद प्रकाश देणारी, वार्‍याच्या झुळकेसरशी लवलवणारी आणि हळुच समईच्या तेलाची स्निग्धता देवांच्या चेहर्‍यावर आणणारी.

लहानपणी खूपदा झालंय असं. संध्याकाळी समई लावून, उदबत्ती लावून, शुभंकरोती म्हणून मग दिवे मालवून त्या मिणमिणत्या प्रकाशाकडे एकटक पहायचो.

कसल्या कसल्या खुळचट कल्पना असायच्या डोक्यात. तेल संपायच्या आधी समई शांतावली तर काहीतरी अशुभ घडेल वगैरे. चुकून कधी असं झालंच तर पुन्हा समई लावेपर्यंत जीव घाबरा होवून जायचा.

त्यात जर बाबा यायचे असतील घरी तर मग अजूनच त्यांच्या वाटेकडे डोळे लागायचे. आईला प्रश्नच पडायचा की आज आपला लेक एवढी कशी काय वाट बघतोय बाबाची? मी नाही सांगायचो तिला. मग गेटचा आवाज ऎकू आला की जीव भांड्यात पडायचा.

तुला माहितीये, आमच्याकडे गणपतीत गौरी पण असतात. त्या बसल्या की दोन मोठ्ठाल्या समया रात्रभर तेवत ठेवण्याची प्रथा आहे. गौरी जेवायच्या दिवशी रात्री हळदी कुंकू झाल्यावर आई न चुकता म्हणायची ’चेहरा पडला हो दोघी माहेरवाशिणींचा, उद्या परत सासरी जायचं म्हणून’.

मग मलाही उगाचच ते शाडूचे डोळे उदास झाल्यासारखे वाटायचे. काल रात्रीचा तो प्रसन्न प्रकाश आज रात्री भेसूर होवून जायचा...

आजकाल नको वाटतं असं समईसारखं जिणं. शांत, मंद, समंजस. आप्तेष्टांच्या स्निगधतेवर स्वत:ची ज्योत किती दिवस तेवत ठेवायची?

वाटतं, कापूर व्हावं. खडबडीत का असेना, पण पारदर्शक व्हावं.

कुणाला आपला त्रास नको अन आपण जळताना इतरांवर उपकार केल्याचा फ़सवा आभास नको.

रोज रोज जगणं मरणं नको आणि न मिळणार्‍या गोष्टीसाठी झुरणं नको.

एकदाच जळावं. स्वत:तून, स्वत:साठी, पेटून उठावं.

स्वच्छ,शुभ्र उजेड असावा,कसलाही भास नसावा.

हवं तर बाहेर पडणार्‍या त्या काळ्या धुरालाही कवेत घ्यावं.

जळावं, जळत जावं, मग मागे काहीच उरू नये. न राख ना निखारा.

उरलीच तर उरावी कापूरपात्राच्या तळाशी थोडीशी काजळी.

प्रिये, मी जेव्हा असाच काप्रागत जळेन तेव्हा ती काजळी तळपायाला लावून घेशील? की डोळ्यात घालशील? की धुवून टाकशील तो काळा डाग तुझ्या स्वच्छ गतायुष्यावरून???

When You Are Old

2009-09-09T09:36:00.004+05:30

W. B. Yeats या कवीची ही कविता खूपच आवडली म्हणून हिंदीत अनुवादित करण्याचा हा क्षीण प्रयत्न.

जब भूरे होंगे ये बाल और थक जाओगी तुम

आग के सामने बैठके ये किताब पढो और याद करो

उन आखोंकी मासूमीयत और वो गहरी परछाईया

न जाने कितने दीवाने थे तुम्हारी अदा के

कितनोंको सच्ची झूठी चाह थी तुम्हारी खूबसूरतीकी

बस वो एक था जिसने चाहा तुम्हारी रूह को

और झुर्रियाँ पडते चेहरे के पीछे छुपे दर्द को

उजाले में रोशन हुई सलाखोंके पास बैठकर

उदासी से गुफ़्क्तगू करो, उसे याद करो

जो बिछड गया है प्यार और अब

जा बैठा है परबतोंके उपर, तारोंमें अपना चेहरा छुपाए

बस तेरी जिंदगी से...

2009-09-01T09:49:00.003+05:30

ढलता मेरा सूरज हैं दुनिया मेरी जलती हैं

तू हरजाई नही हैं, ये इश्क तो मेरी गलती हैं

बिखरे मेरे आशियानेको इक आखरी मझार दे

बस तेरी जिंदगी से इक दिन उधार दे

पूछो न मुझे उस एक दिन को लेके मैं क्या करूंगा

बरसोंसे मर रहा हूं, बरसों मरता रहूंगा

सातों जनम को जी लू, तू पल वो चार दे

बस तेरी जिंदगी से इक दिन उधार दे

किसी और से करूं इश्क ये मुमकीन ही अब कहॉं हैं?

जहॉं में मेरे सिर्फ़ तू है और तू ही मेरा जहॉं है

उजडे मेरे जहॉं को अब ऐसी बहार दे

बस तेरी जिंदगी से इक दिन उधार दे

तेरे चाहनेवालोंकी तादात न कम हैं लेकिन

मुझसा कोई तुझे चाहे ये भी कहॉं हैं मुमकीन?

गर दिमाग का खलल हैं तो दिल को क्यूं हार दे?

बस तेरी जिंदगी से इक दिन उधार दे

2009-08-18T09:57:00.001+05:30

कुछ दिन पहलें बस में देखा था उसे

अनजानोंकी भीड में

लगा कोई जाना पहचाना सा आ गया हैं

अपनी सी लगी थी वो भीड मुझें

बससें उतरनेके बाद बहोत देरतक

तॉंकता रहा मैं उसे

नजरोंसे ओझल होनेतक

लगा सपना था कोई, आया सताया चला गया

आज फ़िरसे मुलाकात हुई उससे

ना वो दूरी थी

नाही वो अपनापन

शायद कुछ सपने सपनोंमेंही अच्छे लगते हैं...

चाँद, रात और कुछ बेवजह बांतें

2009-08-02T13:00:00.006+05:30

चाँद को घूर रही थी

रातभर इक नन्ही लडकी

रो रो कर लाल थी आंखें

फ़िर भी नजर नहीं हटाई

पास की सोसाईटीमें टीवी पर

बजते गानेको सुनकर

थम गये उसके आँसू

पर पलक नही झपकाई

देखते देखते चाँदको

नींद से वो घिर गई

फ़ूटपाथ था उसका बिस्तर

और ओढी फ़टी रजाई

रात को आई एक परी

जो हैरान थी बेचारी

चाँद की ऎसी चाहत

इस नन्ही जां ने जताई?

रखा उसने चाँद को

लडकीके सिर के बाजू

सिर्फ़ एक ख्वाहिश का वादा

वो पूरी कर लौट गई

सुबह जब आंख खुली, देखी

एक सफ़ेद गोल सी चीज

हाथ में ली लडकीने

और बडे चांव से चबाई

ना स्वाद था उसे ना खुशबू

ना जवार था वो ना गेहूं

था एक हिरन का चित्र

और सूरज की परछाई

गटर में फ़ेंका चाँद उसने

दी खाली पेट दुहाई

बोली क्या करूं मै चांद का

उसने कब है भूख मिटाई?

----------------------

गुलजार साहब की इस त्रिवेणी से प्रेरीत

मां ने जिस चांद सी दुल्हन की दुआ दी थी मुझे

आज की रात वह फ़ुटपाथ से देखा मैंने

रात भर रोटी नज़र आया है वो चांद मुझे

डॉलरच्या देशा - भाग एक

2009-07-09T06:00:00.005+05:30

कोल्हापूरहून रात्री बोरीवलीच्या गाडीत बसलो. सोबत आई,बाबा आणि शेजारच्या एक काकू ज्यांच्या नातेवाईकांकडे आम्ही उतरणार होतो.

पहाटे साडे पाच वाजता गाडी पार्ल्याला थांबली. तिथे सारं सामान उतरवून घेतलं आणि रिक्षा करून त्या नातेवाईकांकडे गेलो. दिवसभर विश्रांती घेतली.

संध्याकाळी साधारण साडे पाच वाजता अचानक लक्षात आलं की आपल्या पाठीची सॅक जिच्यात एक फ़ाईल होती जिच्यात आयुष्यभराचे सारे ओरिजिनल सर्टिफ़िकेट्स होते ती आपण कुठेतरी विसरलो आहोत.

पायाखालची जमीन/वाळू/कार्पेट वगैरे सगळं सरकलं.

पोटात गोळा नंबर १.

शांतपणे विचार केल्यावर आठवलं की रात्री गाडीत माझ्याच सीटच्या खाली सॅक ठेवली होती. कधी नव्हे ते ट्रॅव्हल्स चं तिकीट ठेवलं होतं जपून. फ़ोन लावले. ड्रायव्हरचा नंबर घेतला. त्याला फ़ोन केला. त्यानं सांगितलं, ’सॅक आहे. बोरीवलीला फ़्लायओव्हरखाली गाडी थांबली आहे. येउन घेउन जा.’ आवाज येईल इतक्या जोरात माझा जीव भांड्यात पडला.

मग गडबडीने गाडीतून गेलो. सॅक,फ़ाईल सगळं ताब्यात घेउन सात वाजेपर्यंत परत आलो.

वाटलं की चला, संपलं सगळं. पण ही फ़क्त सुरवात होती...

सव्वा नऊ वाजता छत्रपती शिवाजी महाराज अंतरराष्ट्रीय विमानतळावर पोचलो. सगळ्यांचा निरोप घेउन, बहिणीशी फ़ोनवर बोलून आत गेलो. पहिल्या रांगेत उभा राहिलो. तिथल्या अधिकार्याने आय-२० आणि पारपत्र मागितलं. दिलं. त्यावर माझं शॆक्षणिक वर्ष १५ जून ला सुरू होणार आहे असं लिहिलं होतं. त्याने मला तारीख दाखवली. २१ जून. म्हणला की असं उशीरा जाता येणार नाही.

पोटात गोळा नंबर २.

मी सांगितलं की माझ्या प्राध्यापकांना ई-मेल लिहून त्यांची परवानगी घेतली आहे. हे ऎकल्यावर तो मला तिथंच थांबवून गायब झाला. ५-१०- तब्बल १५ मिनिटांनी तो परतला. हातात कागदपत्रं दिली आणि पुढे जाण्याची परवानगी दिली.

सगळ्या बाबींची पूर्तता करून विमानात बसलो. विमानाने थोड्या वेळात आकाशात झेप घेतली. काही तास उलटले. अचानक लक्षात आलं की पॅंटच्या खिशात पाकीट नाहीये. त्यात १००० रूपये, दुचाकीचा परवाना आणि इतर महत्त्वाच्या गोष्टी होत्या.

पाठीची सॅक, गळ्यातली पिशवी तपासली. कुठेच नाही.

पोटात गोळा नंबर ३.

परिचारिकेला जाउन सांगितलं की पाकीट हरवलंय. ती म्हणाली की आम्हाला एक पाकीट मिळालंय. तुझंच आहे का बघ. बघितलं. माझंच होतं. तिचं आणि ज्या गुज्जू आजोबांनी ते पडलेलं उचलून तिला दिलं होतं त्या दोघांचे तीन-तीनदा आभार मानून जागेवर परतलो.

म्हणलं की आता तरी संपलं सगळं. पण...

विमान अटलांटाच्या विमानतळावर उतरलं. मी सारं सामान गोळा करून बाहेर पडत होतो. विमानाच्या बोगद्यात असतानाच असं वाटलं की बाजूला थांबून परत एकदा सारं सामान तपासावं. तपासलं. सगळं जागेवर होतं. सगळं. फ़क्त तेच एक पाकीट सोडून.

पोटात गोळा नंबर ४.

परिचारकाला सांगितलं. पाकीट आत राहिलंय. तो आश्चर्यचकित. "परत"? "हो". मग मला तिथेच थांबवून तो आत गेला. बर्याच वेळाने बाहेर आला. पाकीट हातात घेऊन. पाकीट कुठे सापडलं हे विचारायचं भानही मला राहिलं नाही. मग आमचा विमानचालक, मुख्य परिचारक आणि मी एकदमच विमानतळावर आलो. त्यांनी मला पुढच्या प्रवासासाठी शुभेच्छा दिल्या. मनात म्हणलं , ’आता कशाला हव्यात शुभेच्छा?’ पण...

सामान तपासणीच्या रांगेत मी सर्वात शेवटी. अखेरीस माझा नंबर यायला सव्वा नऊ वाजले. तपासणी करून पुढे आलो. मग कळलं की अंतर्देशीय विमानतळासाठी एका रेल्वेतून जावं लागतं. बरीच पायपीट केल्यावर रेल्वे दिसली. चढलो. अर्थातच मला शेवटच्या स्थानकावर उतरायचं होतं. ते आलं, उतरलो. वेळ बघितली. ९:३०. १० वाजता माझं रॅले - डरहम चं विमान सुटणार होतं. त्या आधी चेक-इन. टर्मिनल नंबर बघितला. ३४. मी पहिल्या टर्मिनल ला होतो आणि ते विमानतळ एवढं मोठं आहे की मला ३४ नंबर दिसतही नव्हता.

पोटात गोळा नंबर ५.

सामान घेऊन पळत सुटलो. अखेरीस नंबर ३२ पर्यंत आलो. ३४ समोर दिसत होता. तेव्हढ्यात लक्ष आजूबाजूला गेलं. भिंतीवर निळे स्क्रीन्स होते आणि लोक त्यावर काहीतरी पाहत होते. पाहिलं. विमान नंबर आणि टर्मिनल नंबर लिहिला होता. माझ्या विमानाचा टर्मिनल नंबर पाहिला. तो बदलून ३४ चा २ झाला होता.

परत सामान घेऊन उलटा पळत सुटलो.

अखेरीस २ वर आलो. वेळ ९:५०. शेवटची सूचना दिली जात होती. गडबडीने गेलो. विमानात बसलो.

तासाभराने विमान रॅले - डरहम विमानतळावर उतरलं. बॅगेज क्लेम च्या पट्ट्याच्या इथे जाउन उभा राहिलो. बर्याच वेळाने माझ्या बॅग्स आल्या. घेतल्या. बाहेर आलो.

अमोल न्यायला येणार होता. अर्धा तास झाला. त्याचा पत्ताच नाही. फ़ोन करावा म्हणलं तर माझ्याकडे रोमिंग असलेलं कार्ड नव्हतं आणि जवळ पे-फ़ोन नव्हता.

अखेरीस तिथल्या एका माणसाला फ़ोन देण्याची विनंती करणार इतक्यात माझ्यासमोर गाडी थांबली. अमोल आला होता. मी सगळं सामान गाडीत टाकलं. गाडी सुरू झाली. मी गळ्यातल्या पिशवीतली सगळी कागदपत्रं तपासली. काहीही विसरलो नव्हतो. गाडी विमान तळातून बाहेर पडली. मुख्य रस्त्यावर आली.

मी आजूबाजूला पाहिलं. चौपदरी रस्ते. गर्द झाडी. भरधाव जाणार्या गाड्या. आणि मग मला ती जाणीव येऊन भिडली -

जवळपास एक वर्षाच्या अथक प्रयत्नांनंतर, अनेक अडचणींना तोंड दिल्यानंतर, आप्त आणि मित्रांच्या मदतीच्या आणि अगणित स्नेह्यांच्या शुभेच्छांच्या बळावर मी एका स्वप्नाची पूर्तता पाहत होतो.

मी अखेरीस अमेरिकेला पोचलो होतो...

हंगामा है क्यॊं बरपा?

2009-04-29T08:25:00.001+05:30

घुट घुट के मर रहे थे, इक घूंट ने पीना सिखा दिया
हां सच है हमे शराब ने जीना सिखा दिया

क्यूं सफ़ेद चांद के है आज हर गली में चर्चे?
कल सुनहरी चांदनीने मेरे पैमानोंको छू दिया

कभी मिलना था खुद से यूं के खुदा भी ना याद आए
मैखाने में खुदीने खुद खुदासे मिला दिया

कहां खत्म होते है ये हसरतोंके सिलसिलें?
बस एक जाम ने हर हसरत को मिटा दिया

हसने को तो हमभी हसते है ए सनम
वो एक शाम थी जिसने हमे रोना सिखा दिया

मागणे माझे भगवंता

2008-04-29T14:49:00.003+05:30

मागणे माझे भगवंता
एकदा पुरे करी
सोडूनी ती शेषशय्या
पाय ठेवी पृथ्वीवरी

दावितो फ़िरवूनी तुजला
आमुची आयटी सिटी
डॉलर आहे देव इथला
अन तयाचे दास किती

ही पहा आली फ़रारी
थंड निळी ती कॅब असे
गरूडयान का आठविशी?
झडली तयाची सर्व पिसे

असे इथे सेंट्रलाईज्ड एसी
थंडीत काटा येई पटकन
भूषविती अंगावर सारे
युनाईटेड कलर्स ऑफ़ बेनेटन

हिरवळ सामोरी दिसते जरी
पाय न ठेवी तिजवरी
असशील मोठा भगवंत तू पण
ऍक्सेस कार्डाविण न एंट्री

हा आला कॅफ़ेटेरिया, इथे
कोणताही जिन्नस असे
अमृत न मागती कोणी अन
विष ’आउट ऑफ़ स्टॉक’ असे

तहान तुजला लागली का
वससी क्षिरसागरी तरी?
पाणी नसे या यंगिस्तानी
पेप्सी मिळते जरी

या धुराच्या पडद्यामागे
सॉफ़्टवेअर इंजिनियर दिसे
’सर’ म्हणती सारे याला, हा
’सरेल का जीवन?’ पुसे

मागणे माझे भगवंता
एकदा पुरे करी
स्पष्ट सांग रे, काय प्रयोजन
माझे या पृथ्वीवरी?

खामोश रात

2008-03-19T10:07:00.001+05:30

रात्रीची दहाची वेळ. नेमके दिवे गेले. खूप उकडत होतं म्हणून टेरेसवर पोचलो. एका आज्जी आजोबांचा अपवाद वगळता टेरेस बिलकूल रिकामं. रूममेटला वर चलण्याचा आग्रह करूनही तो आलाच नाही. त्यामुळे मी एकटाच.

तसे दुकटे देखील असतेच कोण? सगळेच असतात आपले आपले

आपले आपले म्हणले तरी आपण कुठे असतो आपले?

हं. ’आयुष्यावर बोलू काही’ बघितल्यापासून संदिप खरे अगदी डोक्यात फ़िट्ट बसलाय. कुठेही काहीही प्रसंग असला की याची आपली कविता तयार. छे! इतकं काय ते प्रभावित व्हायचं कुणाच्या तरी कवितांनी! स्वत:ला जमायला हवं आता काहीतरी.

अशा वेळी वाटते काहीतरी लिहावे अशा वेळी वाटते काहीतरी लिहावे

कवितेची आवड वेगळी आणि कविता करणे वेगळे

पुरे. पुरे. दुस-या कुणाची कविता आपल्या ब्लॉगवर टाकू नये. त्याने आपल्या ब्लॉगची किंमत कमी होते.

कुठे होतो बरं मी? हा. तर टेरेसवर बसलेले आजी आजोबा थोड्या वेळात कंटाळून निघून गेले. माझ्या फ़े-या चालूच.

टेरेसच्या समोर एका बिल्डिंगच्या खिडक्या. खिडकीतून दिसणारा जिना. फ़िरता फ़िरता सहज लक्ष गेलं अन दिसली जिन्यात बसलेली एक मुलगी. माझ्या अगदी समोर. मध्ये दहा फ़ुटांचं अंतर. नजर खिळणं की काय ते झालं. इतका अंधार की चेहरा दिसत नव्हता. पण तिने माझ्या नजरेला नजर भिडवली आहे हे त्या अंधारातही जाणवलं.

अचानक उजळला तिचा चेहरा पेटत्या स्फ़ुल्लिंगाच्या उजेडात. तो प्रकाश तिच्या चेह-यावर स्थिरावतो आहे इतक्यातच धुराच्या लोटाच्या पडद्याआड गेली ती. अस्पष्ट , अंधुक , अनोळखी. विस्मित झालेला मी.

दिवे लागले. मी चमकलो तिच्या हातातील सिगारेट पाहून.

धन्यवाद तिचेच मानावेसे वाटत होते राहून राहून.

खामोश होती रातच ती अन रोशन झाला तिचा चेहरा

गाण्याचा या अर्थ वाटतो आता आणखीन गहिरा गहिरा

हे जर्रा संदिप खरे टाईप वाटत नाहीये का? हं ........नो कमेंटस.

बेदरकारपणे सिगारेट ओढत बसली होती ती. जिना उतरणा-या तिच्या सहका-यांशी बोलत होती. मला कुतूहल वाटलं. ही अशी, इथे , या वेळी काय करतेय? सिगारेट फ़ुंकणं यामागे फ़क्त नियम धुडकावणं आहे की प्रश्नांसमोर हतबल झाल्याने पत्करलेली शरणागती?

अचानक ती उठली. उरलेलं सिगारेटचं थोटूक चुरगाळून फ़ेकून देत पाय-या उतरत शेजारच्या हॉलमध्ये शिरली. टेबलावर पर्स ठेवली. खुर्ची पुढे ओढून बसली. हेडफ़ोन कानावर अडकवत काहीतरी बोलली. कळलं नाही. पण पुढचे शब्द मात्र काचेची भिंत पार करत माझ्यापर्यत येउन पोचले होते. ’मे आय हेल्प यू?’

आणखी एक रात्र तिची कॉल सेंटर मधली. कदाचित फ़क्त दोन सिगारेटच्या मधली वेळ बनलेली तिची जिंदगानी. आणि पुन्हा एकदा माझ्या मदतीला धावणारा संदिप खरे.

आता आठवताहेत ते फ़क्त काळेभोर डोळे

बाकी सारे आकार उकार होकार नकार

मागे पडत चाललेल्या स्टेशनासारखे

मागे मागे जात जात पुसटत चालले आहेत

पुसत जावेत ढगांचे आकार आणि उरावं एकसंध आभाळ

तसा भूतकाळ

त्याच्या छातीवर गवताची हिरवीगार कुरणं

भरून आलेली गाफ़ील गाणी

काळेसावळे ढग

आणि पश्चिमेच्या वक्षाकडे रोखलेले बाणाकृतीतील बगळे

आता आठवताहेत ते फ़क्त काळेभोर डोळे

गुलजारच्या नव्या कविता

2008-03-07T19:06:00.000+05:30

’दस कहानिया’ या चित्रपटासाठी गुलजारने लिहिलेल्या आणि अनुक्रमे अनुपम खेर आणि नाना पाटेकरने वाचलेल्या या कविता.

बौछार

मै कुछ कुछ भूलता जाता हू अब तुझको
तेरा चेहरा भी धुंदलाने लगा हॆ अब तखय्युल मे

बदलने लगा है अब वो सुबह शामका मामूल जिसमे
तुझसे मिलनेका एक मामूल भी शामील था

तेरे खत आते रहते थे तो मुझको याद रहते थे
तेरी आवाजके सुर भी

तेरी आवाज को कागज पे रखके मैने चाहा था के पिन करलू
वो जैसे तितलीयोंके पर लगा लेता है कोई अपने अल्बम में

तेरा ’बे’ को दबाकर बात करना
’वॉव’ पर होठोंका छल्ला गोल होकर घूम जाता था

बहोत दिन हो गये देखा नही
न खत मिला कोई

बहोत दिन हो गये सच्ची
तेरी आवाज की बौछार में भीगा नहीं हूं मै

मै कुछ कुछ भूलता जाता हू अब तुझको
तेरा चेहरा भी धुंदलाने लगा हॆ अब तखय्युल मे

बदलने लगा है अब वो सुबह शामका मामूल जिसमे
तुझसे मिलनेका एक मामूल भी शामील था

तेरे उतारे हुवे दिन

तेरे उतारे हुवे दिन टंगे है लॉन मे अबतक
न वो पुराने हुए है न उनका रंग उतरा
कहीसे कोईभी सीवन अभीतक नही उधडी

इलाईची के बहुत पास रखे पत्थर पर
जरासी जल्दी सरक आया करती है छॉव
जरासा और घना हो गया है वो पौधा

मै थोडा थोडा वो गमला हटाता रेहता हूं
फ़कीरा अब भी वही मेरी कोफ़ी देता है

गिलेरीयोंको बुलाकर खिलाता हूं बिस्कुट
गिलेरिया मुझे शक की नजर से देखती है
वो तेरे हातोंका मस जानती होंगी

कभी कभी जब उतरती है चील शामकी छतसे थकीथकीसी
जरा देर लॉन में रूककर सफ़ेद और गुलाबी मसूंबेके पौधोमे घुलने लगती है
के जैसे बर्फ़ का टुकडा पिघलता जाये व्हिस्की मे

मे स्कार्फ़ दिनका गलेसे उतार देता हूं
तेरे उतारे हुवे दिन पेहेनके अबभी मै तेरी मेहेक में कई रोज काट देता हूं

तेरे उतारे हुवे दिन टंगे है लॉन मे अबतक
न वो पुराने हुए है न उनका रंग उतरा
कहीसे कोईभी सीवन अभी नही उधडी

प्रेमा तुझा रंग कसा?

2008-03-03T20:02:00.000+05:30

१४ फ़ेब्रुवारीला व्हॅलेंटाईन जो सुरु झालाय तो संपायचं नाव़च घेत नाहीये. जिकडे बघावं तिकडे ’प्रेमं’ दिसताहेत. कुठे नुकतीच सुरवात आहे. कुठे बर्याच विरहानंतरच्या गाठी आहेत. कुठे वाट बघणं चालू आहे तर कुठे अंदाज घेणं. Love is indeed in the air.

या सगळ्यात अभाव जाणवतोय तो प्रथमदर्शनी प्रेमाचा. आमचंच दुर्देव. स्वत:च्या बाबतीत सोडाच पण इतरही कुठे ’पाहताच ती बाला’ असं ऎकायला मिळत नाही. असंख्य पर्यायांची उपलब्धता हे असेल का कारण? तसं तर नुसतं ’प्रेम’ तरी कुठे पुस्तकातल्यासारखं दिसलंय? सगळं अगदी आलबेल असेल, आवडीनिवडी जुळत असतील, परिस्थिती समान असेल तर सोयिस्कररित्या एकत्र राहणं , फ़िरणं म्हणजे प्रेम का? डोक्याला कसलाही त्रास नको. अजिबात. प्रेमासाठी थांबणारा ठरतो अव्यवहारी भावनिक मूर्ख.

छे! प्रेम ही संकल्पनाच फ़ार क्लिष्ट आहे. म्हणजे एकीकडून देवदास प्रॅक्टिकल नव्हता म्हणून बोंबलायचं आणि दुसरीकडून The Great Gatsby चा शेवट वाचून हळहळायचं.

विशुद्ध,उदात्त,सोयिस्कर,एकतर्फ़ी. किती प्रकार प्रेमाचे. नक्की कुठला ’चांगला’? कुठला ’खरा’? कुठे फ़सवणूक आहे? कुठे सोय? अर्थात हे प्रश्नही आम्हालाच पडतात. इतरांचं आनंदात चाललंय. पोरगी पटायला हवी, मुलाला गटवायला हवा, ही बरी आहे, हा हुशार आहे ( म्हणजे future prospectus चांगलं आहे), च्यायला आता गर्लफ़्रेन्ड पायजेच वगॆरे वगॆरे. ’प्रेम’ पाहिजे असं म्हणणारे कमी का झालेत? मागून मिळत नाही म्हणून अपेक्षा ठेवायची नाही हा शहाणपणा एवढ्या लवकर आमच्या पिढीत निपजला कसा? कदाचित आधीच्याच पिढीत प्रेमाचा आणि प्रेमाच्या आग्रहाचा अभाव होता म्हणून असेल. किंवा प्रेमाचं प्रदर्शन त्यांनी कधी केलं नाही म्हणून ते आमच्यापर्यंत पोचलंच नसेल.

परमेश्वराने मुक्तहस्ते उधळलेल्या असंख्य भावभावनांतल्या सर्वोत्तम भावनेचा स्पर्श होवून आयुष्य उजळून निघावं हीच म्या अव्यावहारिकाची त्या जगन्नियंत्याचरणी प्रार्थना.

॥ सुखिया झाला ॥

प्रिय

2008-02-08T15:10:00.000+05:30

कोरा कागद जितका कोरा तितकाच भरलेला.

भरलेला कागद फ़क्त त्यावरच्या शब्दांचा होवून राहतो. त्याच्यावर उमटणा-या प्रत्येक अक्षराची माळ पडते त्याच्या गळ्यात. मग पातिव्रत्याचं भान राखत तो फ़क्त आणि फ़क्त लिहिलेल्या अक्षरांशीच संग करतो.

त्यातूनही असतात काही, जे अक्षरांची बंधनं तोडून थेट भिडतात वाचकाच्या ह्रुदयाला. दाखवतात त्याला लेखकाचे अपुरे शब्द आणि त्यामागच्या अधु-या भावना.

को-या कागदाने मात्र छातीत रोखून धरलेली असतात विचारांची वादळं, दु:खाचे कढ आणि प्रेमाची एखादी गुलाबी झुळूक. It just keeps us guessing. काय उतरेल या कागदावर? लिहिली जातील का याच्यावर क्रांतीगीते? की हळूवार उतरेल एखादं प्रेमाचं द्वंद्वगीत? की गिचमिड अक्षर आणि कळकट मनाने यावर ओकला जाईल काळ्याकुट्ट शाईतून एखादा अश्लील मजकूर?

कुणास ठावूक.

कधी एखाद्या अस्सल पंजाबी संपूर्णसिंह गुलजार च्या हाती आलेल्या को-या कागदावर ’तेरे बिना जिंदगीसे शिकवा’ उतरतं तर कधी एका कर्नाटकातल्या प्रोफ़ेसराने लिहिलेल्या कागदावरची ’स्वामी’ किंवा ’ऑर्फ़ियस’ आतून हलवते.

एखाद्या तासाला वहीच्या शेवटल्या पानावरल्या ४ ओळी किंवा परिक्षा चालू असताना प्रश्नपत्रिकेच्या मागे उद्वेगाने लिहिलेली कविता असो, त्या बेट्या कागदाचं भविष्य काही भाकता येत नाही.

आजकाल को-या कागदावरून नजर ह्टत नाही. लिहिण्यासारखं काही नसतं म्हणून नाही तर वाचण्यासारखं खूप काही सापडतं म्हणून....

बॉलीवूडगिरी भाग २

2008-01-23T21:35:00.000+05:30

कंपनी.

रामूचा माझ्यामते सर्वात चांगला सिनेमा. अगदी out-and-out commercial movie (with a khallas item song :) ) असला तरी इतर बर्याच बाबतीत त्याने हॊलीवूडला तोडीस तोड सिनेमा काढला आहे.

मोहनलाल या दक्षिणेतल्या talented actor ने commissioner चं काम जबरदस्त केलंय. शूटिंगच्या सुरू होण्याआधी त्याला हिंदीतलं ओ की ठो कळत नव्हतं. शूटिंग संपता संपता त्याचं हिंदी बरंच सुधारलं. त्यामुळे त्याने रामूला त्याचे सगळे संवाद पुन्हा डब करण्याची गळ घातली. पण रामू कसला भारी. तो म्हणला, ’नको. ते आहेत तसेच राहूदेत. ओरिजिनल वाटतील.’ आणि ते २००% ओरिजिनल वाटतात. ’मलिक साब, मॆ भी चंदू नही हूं’ असं तो जेव्हा शेवटच्या सीनमध्ये म्हणतो तेव्हा जे वाटतं त्याला (दुर्दॆवाने) मी फ़क्त ’लयी भारी’ एवढंच म्हणू शकतो.

मलिकचा प्रतिस्पर्धी आपल्या भावाबरोबर गाडीचं दार उघडून आत जाउन बसतो. पाउस बदाबद कोसळतो आहे. त्यामुळॆ भर दुपारीही अंधार झाला आहे. जणू हा त्याच्या आयुष्याला वेढून टाकणारा काळोखच आहे.
गाडीत बसल्यावर भाउ म्हणतो, ’अब?’
हा उत्तरतो ’अब क्या? या तो मलिक या तो हम.’
’मॆनेभी यही सोचा.’
गाडीच्या मागून येणारा शांत आवाज त्या पावसाच्या गदारोळातही समोरच्याचं काळीज चिरीत जातो. मग मागच्या सीटवर बसलेला मलिक हळूच उजेडात दिसतो. अजयच्या त्या डोळ्यांतला तो थंडगार खुनशीपणा त्या पावसापेक्षा कित्येक जास्त पटीने गारठवतो.

’मलिकभाई मेरेको इसको मारनेका हॆ’ असं चंदू ( नंतरच्या काळात ऎश्वर्यानं याचा अगदी चंदूच करून टाकला :D :D ) जेव्हा एका पोलिस इन्स्पेक्टरसमोर म्हणतो तेव्हा हा थंडपणे तोंडातल्या तोंडात बोलत गणित मांडतो. याला मारलं तर किती बोंबाबोंब होईल, याची बॉडी कुठे टाकायची वगॆरे वगॆरे. इकडे चंदू आणि इन्स्पेक्टर दोघेही बोंबलताहेत. अखेर हा शांतपणे चंदूकडे पाहून म्हणतो ’उडादे.’ एक शब्द. एकच शब्द. पण तिथे अजय सिनेमा खाउन टाकतो. गॅंगस्टर कसा रंगवावा याचा वस्तुपाठच त्याने घालून दिलाय. A don has to be cold. Ajay actually radiates those cruel cold vibes in Company.

पण माझ्यासाठी मात्र कंपनी चा high point चित्रपटाच्या अगदी सुरवातीला आहे. भल्या मोठ्या मुंबईच्या पार्ष्वभूमीवर आकाशात घिरट्या घालणारा ससाणा आणि मागे मकरंद देशपांडेचं opening speech. त्या आवाजातली जादू चित्रपटाच्या सुरवातीसच आपल्याला भारून टाकते. काहीतरी वेगळं (आणि अ-’सत्या’ :) ) सादर होणार असल्याची ती नांदी असते.

जाता जाता , मलिकचा मला सर्वात आवडलेला डायलॉग. ’हर इन्सान के अंदर एक राक्षस होता हॆ.....’

( आमचे आगामी आकर्षण: अंदाज अपना अपना आणि प्रहार. )

प्रिय

2007-12-17T19:50:00.001+05:30

स.न.वि.वि. सारं काही क्षेमकुशल ना? खरंतर हे पत्र मी कसा आहे हे सांगण्यासाठी लिहीत आहे. त्यामुळे याहून जास्त ऒपचारिक होता येणार नाही. क्षमस्व.

मी ठीक आहे. म्हणजे तसा बरा आहे. रोज न चुकता जगण्याचा प्रयत्न करतो. दरवेळी जमतंच असं नाही. पण म्हणून प्रयत्न न करण्यात काही अर्थ नाही हेही कळून चुकलंय.

तसा दिवस गडबडीतच जातो. येणार्या क्षणाची वाट बघणं आणि गेलेल्या क्षणांचा हिशोब मांडणं या गडबडीत हातातला क्षण कसा निसटून जातो कळतच नाही. पण आपले सारे क्षण आपले कुठे असतात? सारं आयुष्यच देवाणघेवाण होवून बसलं आहे.
काही क्षण द्यायचे अन बदल्यात काही मिळवायचे. कधी कमी देउन जास्त मिळतं अन कधी खूप काही देउनसुद्धा झोळी रितीच रहाते.

एखाद्या शांत संध्याकाळी वाटतं, पडावं बाहेर या बिल्डिंगमधून. उपभोगावी ही संध्याकाळ. मावळत जाणार्या त्या सूर्याला करावं कॆद मुठीत. पकडून ठेवावा हा क्षण. आकाशातले हे अगणित रंग जणू पुन्हा कधी दिसणारच नाहीयेत. तो सूर्य मावळतो आहे तो पुन्हा न उगवण्यासाठीच.अन जर उगवलाच तो उद्या तर असेल अगदी उष्टावलेला अन या संध्याकाळच्या बेहोशीतच तो करेल उद्याची मार्गक्रमणा.

नेमक्या अशाच क्षणी जाणवतं की कर्तव्याची अद्रुष्य बंधनंच तोडायला जास्त अवघड असतात.

मग हुरहुरत त्या सूर्यास्ताकडे पहात रहातो. पहात राहतो पश्चिमेला रंगलेली मॆफ़ल आणि तिची भगव्या छ्टेच्या भॆरवीने होणारी सांगता. हळूहळू अंधार पडतो आणि मी कामाकडे वळतो.

प्रिय, परवा काय झालं माहितंय? मल्टिनॅशनल कंपनीच्या गेटबाहेरच्या चकचकीत रस्त्यावरच एक मरतुकडा बॆल मटकन खाली बसला होता. त्याचा हाडं हाडं दिसणारा गाडीवान त्याला चुचकारून उठवत होता. एवढ्यात पोट सुटलेला कंपनीचा वॉचमन आला आणि गाडीवानावर डाफ़रला. हो , नेमका त्याच वेळी एखादा अति-संवेदनशील (emotional fool म्हण हवं तर) अभियंता आला असता तर ’इंडिया शायनिंग’ वगॆरे त्याच्या भ्रमाला सुरूंग लागला असता. आधीच वाढत्या संधींमुळे अट्रीशन रेट वाढत चाललाय. त्यात असल्या ’फ़ालतू’ कारणामुळे एखादा अभियंता कंपनी सोडून गेला तर मग प्रोजेक्ट वेळेवर संपणार कसा?

अखेर गाडीवानानं चिडून बॆलाचं शेपूट पिरगाळलं.तरी तो उठेना. एवढ्यात मागे भलीमोठी इंपोर्टेड कार येउन उभी राहिली. ड्रायव्हर हॉर्न वाजवू लागला. हॉर्नचा आवाज,गार्डच्या शिव्या आणि कदाचित पोटातली भूक या सगळ्यामुळे संतापून गाडीवानाने बॆलाची पाठ सोलवटून काढली. अखेर बॆल उठला अन चालू लागला.

’लीड इंडिया’ वगॆरे कार्यक्रमात किंवा ’आज तक’ वर तो बॆल आणि गाडीवन दिसायला हवे होते. किमान पोटभर अन्न नाही तरी हजार एक एसेमेस तरी त्याच्या वाट्याला नक्कीच आले असते.

बॉलीवूडगिरी - भाग १

2007-12-07T22:48:00.000+05:30

हिंदी सिनेमा या गोष्टीवर मी बेहद्द फ़िदा आहे. तेही अगदी लहानपणापासून. म्हणजे मी तिसरी चॊथीत असताना दूरदर्शनवर शनिवारी दुपारी ३-४ वाजता हिंदी सिनेमा लागायचा आणि मी तो न चुकता बघायचो. तेव्हापासून लागलेलं हे सिनेमाचं वेड आजतागायत कायम आहे.

सिनेमाशी निगडीत काही गोष्टी अगदी close to my heart आहेत.

’सरफ़रोश’ बघायला जेव्हा थेटरात गेलो तेव्हा बाहेर सिनेमाचं भलंमोठं पोस्टर लागलेलं होतं. आजही ’सरफ़रोश’चा कुठे विषय निघाला की ते पोस्टर आठवतं. पाठमोरा आमिर, त्याच्या हातातली पिस्तोल आणि समोर उगवता सूर्य. (सूर्य उगवता की मावळता हा ज्याचा त्याचा perspective आहे :)) बस्स. अगदी साधं पोस्टर पण जबरदस्त परिणाम साधतं. एका मध्यमवर्गीय पांढरपेशा घरातल्या साधारण मुलाला अंतर्बाहय बदलून टाकणारी परिस्थीती , वर्तमानाला सामोरा जाता जाता गतकाळाकडे त्यने टाकलेली नजत आणि देशाचं भविष्य घडवण्यासाठी त्याला हाती धारण करावं लागणारं शस्त्र. केवळ अप्रतिम.

बर्याच जणांसाठी ’दिल से’ आणि ’छॆया छॆया’ हे दोन समानार्थी शब्द आहेत. मला मात्र आठवते ती स्टेशनवरची रात्र, काळी शाल पांघरलेली ’अजनबी’ आणि 'अमरकांत वर्मा - all india radio'. रेल्वे सुटते आहे, ती दारात उभी, मागे वळून पाहते, त्याच्या हातात वाफ़ाळणारा चहाचा ग्लास आणि त्याच्यात पडणार्या पावसाच्या पाण्याचा होणारा आवाज.. कोण असेल ती? का बरं अशी एकटीच होती बसलेली? कुठून आली असेल आणि कुठे चालली असेल? परत गाठ पडेल का तिची माझी? की या रात्रीसारखीच तिही एक आठवण बनून मनाच्या तळाशी दडून राहील आयुष्यभर? मग कदाचित अशाच एखाद्या पावसाळी रात्री ती आठवेल आणी मनाला हुरहुर लावून जाईल.

बेचॆन करणार्या त्या प्रसंगामध्ये एका स्वतंत्र कथेइतकं सामर्थ्य आहे.

दिल चाहता हॆ च्या शेवटून दुसर्या सीनमध्ये आमिर त्याच्या रूममध्ये बसलेला असतो. तिथे एक् शोपीस आहे त्याच्या टेबलावर. काचेच्या त्या शोपीसमध्ये निळंशार पाणी हिंदकळतंय. तो शोपीसही दोलायमान अवस्थेत आहे. एकदा इकडे झुकतो तर एकदा तिकडे. आमिरच्या मनाची अवस्था दाखवण्यासाठी वापरलेलं हे रूपक अफ़ाट आहे. कॉलेजच्या दिवसांमध्ये जी मॆत्री झाली ती खरीच मॆत्री होती की तो त्या वेळेचा, परिस्थितीचा परिणाम होता? आज आयुष्यात ईतके बदल घडल्यानंतरही ’ही मॆत्री टिकायलाच हवी’ असं वाटतंय का?

हे आणि कदाचित आणखीही बरंच काही तो शोपीस सांगून जातो.

To be continued... (पिक्चर अभी बाकी हॆ मेरे दोस्त :) )

मोरपीस

2007-10-03T14:03:00.001+05:30

मोरपीस बाळाच्या मुठीतलं
आईच्या उबदार कुशीतलं

मोरपीस ’तिच्या’ नोटबुकातलं
’त्याच्या’ पहिल्या भेटीतलं

सीमेवरच्या जवानाच्या पेटीतलं
त्याच्या घरी घालवलेल्या सुटीतलं

मोरपीस गुलजारच्या मनातलं
आणि लताच्या सतरंगी सुरातलं

मोरपीस माझ्या टेबलाच्या खणातलं
तिच्यासोबतच्या मंतरलेल्या क्षणातलं

मोरपीस मोराच्या पिसार~यातलं
लांडोरीच्या व्याकूळ डोळ्यातलं

पारध्याच्या पोटातल्या आगीतलं
आणि डार्विनच्या थडग्यावरच्या मातीतलं.

आम्ही आय. टी. वाले

2007-09-26T16:52:00.001+05:30

सध्या ’फ़्रेशर’ हे गोंडस नाव धारण करून ट्रेनिंग नावाच्या अतिभयंकर प्रकारातून जात आहोत. त्या ’ट्रेनिंग’ ला ही कविता(?) अर्पण. :-)

काही चेहरे कंटाळलेले काही आधीच्याच गप्पांवर रेंगाळलेले

दिव्यांच्या चकचकाटातही अस्मादिक पेंगुळलेले

ट्रेनरचा संथ आवाज , पडद्यावरची गुळगुळीत अक्षरे

शांततेचा भंग करीत एखादीचा मोबाईल थरथरे

थंडगार एसीखाली झोप अनावर होत होती

च्यामारी पोस्टलंच सेशनआधी कॉफ़ी प्यायला हवी होती

Thank you ची स्लाईड दिसता मात्र क्षणार्धात नूर बदलला

वठलेल्या झाडावर जणू वसंतातला गुलमोहोर फ़ुलला

की प्रकाशवेगाने सर्वांनी प्रतिक्रीयापत्रिका भरली

अन अटेंडन्सशीट क्षणार्धात रूमभर फ़िरली

सुतकी होते ते चेहरे हसरे अन उल्हासित झाले

ट्रेनरसमोर रमत गमत रूममधून बाहेर पडले

झाली रूम रिकामी , उरले चिंतातूर जंतू काही

ही कशी झाली किमया ट्रेनरलाही कळले नाही

पावसाळ्यातल्या एका रात्री

2007-07-02T19:55:00.001+05:30

मेसमधला कडबा संपवून रूमवर परतत होतो
पाउस आणि मेस दोहोंच्या नावाने खडे फ़ोडत होतो

उसवलेलं जर्किन तुटलेली चप्पल
फ़क्त पॆशाचीच जमत नाही नक्कल

पाउस वाढला तसा गेलो एका बंद दुकानाच्या आश्रयालावर
पाटी लटकत होतीच'फ़क्त ९९ रू. महिन्याला'

इतक्यात शेजारी येउन उभा राहिला एक भिकारी

फ़ाटके कपडे, राठ केस,अंगाला वास
माझ्याच नशिबी असतो असला त्रास

कपाळावरच्या आठ्या बघून तो हसला
म्हणला 'सांग तर खरं, तुला त्रासंय कसला? '

'माझ्याकडे गाडी नाही , बसमध्ये फ़ार गर्दी असते
मेसच्या जेवणानेच तब्येत सारखी बिघडते

शोरूम मधून घेतलेली माझीच चप्पल तुटते
गरजेच्या वेळीच मोबाईलची बॅटरी दगा देते

अभ्यास केला तर मार्क पडत नाहीत
कविता केल्या तर यमकं जुळत नाहीत

'खासा' कधी होणार नाही , नेहमीच रहाणार 'आम'
आजकाल कशातच वाटत नाही राम '

ऎकता ऎकता भिकारी विचारात पडला
शंभरच्या बल्बसारखा त्याचा चेहरा उजळला

'फ़ारच खडतर रे आयुष्य तुझं , त्यामानाने मी बरा
भिकारी असण्यातच असतो आनंद खरा

गाडीचं जाउदे रे, मी तर बसही करत नाही
तिकीटापुरता सुध्दा माझ्याकडे पॆसा उरत नाही

जेवणाचं म्हणशील तर रोज नविन व्हरायटी
दहा घरची एकाच दिवशी सारखी नसतात खरकटी

चप्पल तुटली तरी कधी अडत नाही माझं घोडं
तुटण्यासारखं त्या चपलेत राहिलेलं असतं थोडं

आई गेली तशी शाळा तिसरीतच सुटली
म्हणलं बरं झालं , पुढे शिकण्याची कटकट वाचली

कविता करण्याच्या मी कधी फ़ंदात पडत नाही
कुणी कविच म्हणून गेलाय
उपाशीपोटी कविता जमत नाही

रात्री प्रार्थना करत झोपतो सकाळचा सूर्य दिसण्याची
त्याला बघताच खात्री पटते स्वत:च्या असण्याची

दारूड्यांच्या बेफ़ाम गाड्या आणि पुराचं पाणी
रात्र निभावली गेली तर देवाचीच करणी

आयडेंटिटी क्रायसिस चा मला कसला त्रास?
गटारातल्या मुडद्याच्या दिशेने आयुष्याचा घडतोय प्रवास '

ईतकं बोलून भिकारी खिन्नपणे हसला
अमावस्येचा चंद्र त्याच्या डोळ्यांत दिसला

बाहेर पडला तो चालू लागला पावसात

पाउस कोसळत होता , वेड्यासारखा हसत होता
दोघांमधला भिकारी कोण हा प्रश्न पुसत होता

शब्द : एक मुक्तचिंतन

2007-07-02T19:48:00.001+05:30

आजकाल शब्दांचीच भिती वाटू लागली आहे.

शब्द, पूर्वी किती सहज सुचायचे
हातात हात घालून मला भेटायचे

माझ्याचसारखे उथळ,निरूपद्रवी, सरळसाधे.
यमक , अनुप्रासाची बंधनं नसणारे.
पुन:पुन्हा भेटले तरी आपलेसे वाटणारे
अनोळखी शब्दांशी माझं फ़ारसं कधी जुळलंच नाही
कधीतरी भेटणार्यांचं कॊतुक कधी वाटलं नाही

आवडते, जिवलग शब्द मात्र आजकाल दगा देतात.
नको असतं तेव्हा भरभरून भेटतात
गरज पडते तेव्हा एकटं टाकून निघून जातात

मी वाट बघत राहतो किनार्यावर
भरती येत नाही
सहज वर जाते नजर
आकाशात माझा चंद्रच नाही.

कसा येणार मग प्रतिभेला बहर?
भूगोलाचे नियम इथेही लागू होतात तर!

पण नक्की काय झालं? का रूसले शब्द?
की गाजवायचा होता मलाच त्यांच्यावर हक्क?

शब्दांचा तळ खरवडता खरवडता....
अं! अं! कसं पकडलं! शब्द ओळखीचे वाटताहेत रे!
आहेत खरे! पण शब्दांवर कसली मालकी?
मालकी नाही? मग इतक्या वर्षात आजच सुचले हे शब्द!
हा प्रतिभेचा बहर की सरस्वतीचा प्रसाद ?
की आहेत शब्द दुसर्याच कुणाचे?
मला नको विचारू, उत्तर देणार नाही.
माझी कविता अशीच आहे,
प्रश्न सापडतील पण उत्तर मिळणार नाही.

प्रश्न? किती गहन आहे हा प्रश्न? काय व्याप्ती काय त्याची?
किती अनोळखी शब्द आहेत त्यात?

शब्दांचं जाउदे रे , आधी प्रश्न तर कळू दे

असं कसं? कवितेचा विषय तर शब्द आहे.
निदान पहिल्या ओळीचा तरी हाच अर्थ आहे.
आणि जरा यमक जुळव, शब्दांवर घाल निर्बंध
नाहीतर लिही तरी कवितेच्या खाली , 'मुक्तछंद'

कविता लिहिण्याचा प्रयत्न कधीच फ़सला आहे
आकाशातला बाप माझ्यावर कायमचाच रूसला आहे
बघ हे असं होतं
बघ हे असं होतं
यमक जुळवायला जातो आणि कवितेचं हसं होतं
नाही जुळत यमकं , जमली तरी अर्थ लागत नाही
सगळ्यांनाच सगळं जमतं असं नाही

बस तर मग घेउन जुन्याच शब्दांना
कधी तोकडे पडले तेच शब्द तर म्हणू नकोस
'खरं महत्त्व असतं भावनांना'

अरे पण इतरांसारखे तेच तेच शब्द पुन:पुन्हा..

अंहं! 'पुन:पुन्हा' म्हणू नकोस. कवितेत आधी वापरलाय
'परत परत' तर बेचव झालाय.शोध, शोध. नविन शब्द शोध.
शोध आणि प्रतिक्षा, हेच आहे तुझं आयुष्य.

शाप देतो आहेस की भविष्य सांगतो आहेस?

तुला काय वाटतं?

मला काहीच फ़रक पडत नाही.
दोन्हीचा शेवट एकच आहे त्यामुळे
तक्रारही नाही आणि भितीही नाही......

नववर्षाभिनंदन !

2007-03-18T19:19:00.000+05:30

"अहो जरा अमोलला उठवा. साडे पाच वाजलेत. वर्षाचा पहिला दिवस. निदान आजच्या दिवशी तरी लवकर उठ म्हणावं."
"हो गं बाई. झोपू दे ना जरा त्याला. आज सुट्टी आहे कॉलेजला. रात्री बराच उशीरापर्यंत ऑर्कुट ऑर्कुट खेळत होता. उठायला होणारच की उशीर."
"छान! आणि तुंम्ही हे कॊतुकाने सांगताय? कमाल आहे तुमची पण!"
"काय दंगा चाललाय तुमचा सकाळी सकाळी?" अमोल डोळे चोळत बाहेर येत म्हणाला.
"बघ. मी म्हटलं होतं की नाही, उठेल तो वेळेत म्हणून."यावर 'तुंम्ही असं कधी म्हणाला' असं अमोलची आई विचारेपर्यंत अमोल म्हणाला, "मी झोपलोच नाही रात्री".
"अवघड आहे या पोराचं", कपाळावर हात मारून घेत अमोलची आई म्हणाली."हा काय वेडेपणा? रात्री झोपायला काय झालं होतं?"
"बाबा, रात्री मित्राशी मेसेंजरवर गप्पा मारत बसलो. साईन आउट करून झोपेपर्यंत मित्रांचे नववर्षाभिनंदनाचे समस यायला सुरवात झाली. त्यांना उत्तरं पाठवता पाठवता ५ वाजले. म्हटलं नविन वर्षाच्या पहिल्या दिवशी तरी.... काय आई? "
"हो. कळला बरं का टोमणा. आता आवर पटापट उठलाच आहेस तर."
"आवरतो गं. पण काय मेसेजेस येत होते भल्या पहाटे. एक जण म्हणतोय "मराठी नववर्षाच्या शुभेच्छा", एक म्हणतोय "हिंदू नववर्षाच्या शुभेच्छा". नक्की कुणालाच माहित नाही कुठला सण साजरा करतोय ते. फ़ुकटचे मेसेजेस संपवणं महत्त्वाचं. माझा एक मित्र तर गेल्या वर्षी "फ़िरंगी नववर्षाच्या शुभेच्छा" असं १ जानेवारी ला म्हणत फ़िरत होता. आता पाश्चात्य संस्कृतीचा एवढा राग असेल तर मग अभिनंदन करायचं कशाला?"
"हो ना. तरी नशीब, पाडवा आणि दसरा असल्या सणांच्या दिवशी खरेदी खूप होते, त्यामुळे व्यापाऱ्यांचा आणि पर्यायाने पेपरवाल्यांचा ईंटरेस्ट अजून टिकून आहे. नाहीतर कालॊघात असले सण नामशेषच व्हायचे."
"पण बाबा फ़रक काय पडतो एखाद दुसरा सण विसरला गेला तर? असेही आपल्याच धर्मात सगळ्यात जास्त सण आहेत. आपण त्यातले बहुतेक सण साजरे करतोच. हा आता साजरे या शब्दाचे जे अनेक अर्थ निघतात त्यातला आपल्याला मानवणारा अर्थ आपण निवडलाय. पण तरीही जर प्रत्येकच सणाला दुपारी गोड खाउन झोपायचं असेल आणि संध्याकाळी गाडीतून गच्च भरलेल्या रस्त्यांतून खरेदी करत फ़िरायचं असेल तर मग हे आपण एखाद्या रविवारीही करू शकतोच की. त्यासाठी देवाची पूजाच कशाला करायला हवी?"
"अहो, आता ही महाचर्चा थांबवा थोडा वेळ. लवकर आंघोळ करून घ्या. आपल्याला सारसबागेतल्या गणपतीला जायचंय. याला काय, आज कुठे बाहेर जायचं नाही त्यामुळे उशीरा आंघोळ केली तरी चालेल.""हे काय? मी पण येणार आहे सारसबागेला. म्हणून तर उठलोय लवकर.""अग्गं बाई. खरच की काय? काय हो आज सूर्य कुठे उगवलाय बघा जरा."
"प्रिये, आपल्या सुपुत्राच्या मनात जी अचानक देवभक्ती उचंबळून आलीये त्याचं कारण मी सांगतो. कुठल्याही सणाच्या दिवशी सकाळी सारसबागेचा गणपती हे पक्षीनिरीक्षणासाठीचं आयडीयल ठिकाण आहे. छान छान तरूण मुली नटून थटून आई वडिलांबरोबर देवदर्शनाला येतात यापरती दुसरी पर्वणी कुठली? काय अमोल ? आणी लेका तु विचारतोस होय 'सण कशासाठी म्हणुन?'".

आपल्यावरचा हमला थोपवून धरण्यासाठी अमोलने रेडियो सुरू केला आणि मिर्ची वरून चक्क आकाशवाणी पुणे वर नॉब फ़िरवला.

बाबूजी गात होते.
" त्रिवार जयजयकार रामा त्रिवार जयजयकार
पुष्पकयानातुनी उतरले स्वर्गसॊख्य साकार "

लोड-शेडिंग

2007-03-15T22:44:00.001+05:30

उकाडा. रात्रीची वेळ. अंगावर घोंघावत येणारी डास,चिलटं. आजुबाजूला महतप्रयासाने दबलेला कोलाहल. जणू होता होता राहिलेला विस्फ़ोट.

"काय कटकट आहे!", तो न जाणे कितव्यांदा स्वत:शीच पुटपुटला.हे नेहमीचंच आहे. असल्या वेळा त्याच्या अंगावर धावून येतात. त्याचं स्वामित्व काही क्षणांपुरतं का होईना,पण झुगारून देऊन भूतकाळ समोर उभा रहातो. मग सुरु होतो नेहमीचाच खेळ. गतकाळातले निर्णायक क्षण समोर उभे ठाकतात. मग पर्यायांचा विचार त्याला फ़रफ़टत नेतो. तेवढा वेळ तो कोणीतरी वेगळाच असतो.

एखाद्या माणसाबद्दल विचार करणं आणि तो आपल्याबद्दल काय विचार करत असेल याचे आराखाडे बांधणं हा त्याचा फ़ावल्या वेळातला खेळ. दुसर्याच्या मनात शिरून त्याचं सुख आणि दु:ख अनुभवायचा प्रयत्न करायचा. उद्देश एकच. मी इतरांपेक्षा सुखी असो वा दु:खी , मी 'वेगळा' आहे ही सुखद जाणीव. भूतकाळाने ओरबाडल्यानंतर झालेल्या जखमांतून जणू त्याचा वेगळेपणाचा आनंद झिरपत असतो.

रात्र वाढत असते. वर्तमानापासून दूर, हव्याशा वाटणार्या भविष्यात त्याच्या भरार्या चालू असतात.

शेजारची माणसं आणि अंगावर बसणारे किडे यांतला फ़रक बघता बघता नाहीसा होतो. माणूस शेवटी किडाच. जन्माला येतो, टिचभर पोट जे कधी भरतच नाही ते भरण्याचा पुन:पुन्हा प्रयत्न करत असतो. आयुष्यातली सुखं दु:खं त्यात्या वेळी किती मोठी वाटतात. पण अशा क्षणी त्यांच्यात अडकलेला भावनांचा गुंता बाजूला काढला की उरतो तो फ़क्त क्षणांचा हिशोब!. "बापरे, आजकाल फ़ारच विचार करतोय मी". स्वत:ला वर्तमानात आणण्याच्या त्याच्या या चालीची त्याच्या मनाला आता चांगलीच सवय झालेली असते. ते दाद लागू देत नाही.

इतक्यात दूर कुठेतरी म.रा.वि.मं. चा कुणीतरी कर्मचारी कुठला तरी खटका दाबतो. सहस्त्रसूर्यांच्या तेजाने सगळं शहर उजळून निघतं. खुंटा घालून अडकवलेलं जीवनाचं रहाटगाडगं पुन्हा सुरू झालेलं असतं.
बाळबोध संस्कारांमुळे दिव्याकडे बघत त्याचे हात आपोआप जोडले जातात. मनातली सगळी जळमटं झटकत तोही पुटपुटतो, 'शुभंकरोती कल्याणम.......'.