Broch yng Nghod

Y dilyw mawr

2008-06-22T13:40:00.012-05:00

Efallai mae rhai ohonoch chi wedi clywed am y llifogydd erchyll yng nghanol yr UDA yn ddiweddar. Mae Wisconsin wedi cael ei effeithio'n ddifrifol, gyda miloedd o erwau o gnydau wedi eu dinistrio gan y dwr. Yn ein sir ni, Sauk County, difrodwyd 95% o ffyrdd gan ddyfroedd uchel yr afonau a nentydd. Mae llyn yn Wisconsin Dells, un o brif atyniadau twristaidd y dalaith, yn wag nawr wedi i argae gael ei dorri. Bu rhaid i lawer o bobl adael eu tai, rhai mewn cychod, ac nawr maen nhw'n dychwelyd i'w cartrefu. Mae'n bosib iddyn nhw gael tipyn o arian oddiwrth y lywodraeth ffederal, ond bydd angen mwy nag arian i'w helpu i ailadeiladu eu bywydau.

Yn ein hardal ni, mae sawl stryd tua'r gogledd o'r pentre tan ddwr o hyd. Ond rydyn ni wedi bod yn lwcus iawn. Dim dwr ar ein stryd ni, ond roedd cae ar ben y stryd yn edrych fel llyn tan ganol yr wythnos. Ac y mae llawer o'n cymdogion wedi cael dwr yn eu seleri.

Gallai rhywbeth da ddod allan o'r trychineb hwn? Wel, mae pobl yma wedi bod yn gweithio gyda'u gilydd i helpu'r rhai sydd wedi cael eu heffeithio'n ddrwg. Mae rhai'n codi cwestiynau hefyd am sut y gallai datblygiad dros y blynyddoedd diweddar wedi gwneud y problem yn waeth. Wrth iddyn nhw drwsio'r briffordd sawl blwyddyn yn ôl, fe'i dynnwyd cwlfer a oedd yn angenrheidiol er mwyn gadael i ddwr lifo i lawr y bryniau i'r afon.

Gobeithio y bydd pethau'n well y tro nesa rydyn ni'n cael tri ddydd o law di-baid.

Ieithoedd brodorol Wisconsin

2008-06-01T23:12:00.004-05:00

Mae papur newydd ym Madison yn cyflwyno cyfres o erthyglau am ieithoedd brodorol y dalaith, sef Ho-Chunk neu Winnebago, Menominee, Ojibwe, Potawotami ac Oneida. Mae'r ieithoedd ar ffin cael eu colli am byth oherwydd prinder y rhai sy'n dal i'w siarad. Bydd hanes trist yr ieithoedd hyn yn gyfarwydd i siaradwyr Cymraeg ac i unrhywun sy'n ymddiddori mewn ieithoedd lleiafrifol a'u hymdrechion i oroesi yn y byd cyfoes. Mae'r erthyglau'n werth eu darllen.

Gallwch ddysgu iaith y Ho-Chunk yma.

Ymweliad ag Aber a syrpréis ym mwyty Pen Dinas. A dwi'n siarad gydag acen Batagonaidd, gyda llaw.

2008-05-18T13:04:00.013-05:00

Roedd 'na degawd wedi mynd heibio ers i fi ymweld ag Aberystwyth. Roeddwn i yng nghwmni fy nghor-ewyrth ar y pryd (a fu farw dwy flwyddyn wedyn, dwi'n trist i ddweud), a doeddwn i ddim yn cofio'r dre ar wahân i orsaf y Rheilffordd Dyffryn Rheidol.

Doeddwn i ddim yn ymwybodol o arwyddocad Aber y tro hwnnw chwaith. Llanc 16-oed di-Gymraeg, newydd symud i America oeddwn i. Doeddwn i ddim yn gyfarwydd â phwysigrwydd y brifysgol, neu'r Lyfrgell Genedlaethol Cymru, neu hanes yr ymgyrch iaith yno. Dim ond tre ddel lan môr oedd fy argraff gyntaf.

Rwyf wedi bod yn awyddus i ddychwelyd i'r dre, yn enwedig wedi i fi ddysgu'r Gymraeg ac ymddiddori mewn hanes a diwylliant fy ngwlad enedigol. Ac wrth gwrs, y Lyfrgell Genedlaethol yw'r lle gorau yn y byd i wneud gwaith ymchwil mewn materion Cymreig.

Roeddwn i'n lwcus i ffeindio rhywbeth sydd ddim ar gael yn yr UDA (neu yn Wisconsin, o leia), sef pamffled a gyhoeddwyd ym 1893 o dan y teitl "Crynodeb o hanes eglwysi Methodistiad Calfinaidd, Dosbarth Dodgeville" ffynhonell werthfawr ar gyfer ymchwilio hanes y Cymry Wisconsin.

Treuliais sawl awr yn y lyfrgell Dyddiau Mercher a Iau, ac fe ges i ginio ym mwyty Pen Dinas, lle ges i dipyn o syrpréis. Cydnabyddais i wyneb gyfarwydd o wylio S4C, Arwel Rocet Jones, ymhlith grwp o bobl yn siarad Cymraeg. Ond roedd 'na berson arall yn eistedd wrth y bwrdd, gyda gwallt hir a barf. Fe es lan i'r bar salad er mwyn cael golygfa well o'r dyn, ac i gael gywbod os mai pwy roeddwn i'n meddwl ydoedd. Sbectol, barf fawr, wyneb crwn. Neb llai na Dogfael ei hun ydoedd! Yn anffodus, doedd dim camera 'da fi ar y pryd. Fe'i adawais yn y car heb ddisgwyl achlysur fel hyn. Roedd tipyn o syndod, a doeddwn i ddim yn siwr beth i'w ddweud iddo, heblaw cyflwyniad anffurfiol a rhywbeth am bwrpas fy ymweliad a'r lyfrgell. Ond roedd neis cwrdd â fe. Nad oeddwn i'n siwr os y byddwn yn mynd i Aberystwyth neu beidio ar ddechrau yr wythnos, ond y tro nesaf, byddaf yn cynllunio'n well, er mwyn cael paned gyda Dogfael, os nad ydy rhy brysur gyda'i waith fel cynghorydd! (Llongyfarchiadau Dogfael, gyda llaw.)

Wedi i fi orffen yn y lyfrgell, es i lawr yn y dre i chwilio am "Siop y Pethe," lle arhosais am hanner awr ceisio penderfynu pa lyfr i'w brynu. Ac wrth gwrs, fe es i mewn siop swfenirs am funud i brynu anrheg fach i roi i'm modryb yn ôl yng Nghasnewydd. Siaradais Gymraeg yn y siop, a gofynodd y siopwraig i fi "o ble ydych chi'n dod?" Wedi i fi esbonio sut y dysgais i'r iaith yn America, fe ddwedodd hi fy mod yn siarad Cymraeg fel rhywun o'r Wladfa. "Mae tipyn o acen Batagonaidd 'da chi," fe ddwedodd. Diddorol iawn, on'd ydy?

Llambed, Ebrill 20-24

2008-05-16T21:59:00.004-05:00

Wrth gyrraedd Llambed ar brynhawn Sadwrn, fe es yn gyntaf i lety "Haulfan," lle arhosais trwy'r wythnos yng nghwmni'r teulu Williams. Pobl garedig go iawn ydynt, a'u llety yn fach ond yn gyffyrddus. Roeddwn i'n dipyn ansicr am fy Nghymraeg yn y dechreu, ond trannoeth penderfynais i fod yn ddewr a dechrau siarad Cymraeg iddyn nhw. Un o brif amcanion y daith oedd cael y cyfle i ddefnyddio ac ymarfer y Gymraeg, ac wedi i fi ddygyfor'r glewder, ceisiais i fanteisio ar bob cyfle i'w wneud. Wrth gwrs, nid pawb sy'n Llambed yn siarad y Gymraeg, ond mewn cwpl o ddyddiau roeddwn i'n gyfarwydd â'r llefydd gorau i fod yn Gymro Cymraeg.

Cyn yr ymweliad hwn, buais yn Llambed dim ond un waith yn ôl yn 2003, gyrru trwy'r dre i fod yn onest. Ar y pryd hwnna, nad oeddwn i'n gwybod dim byd am y brifysgol ac nad oeddwn i'n gallu dychmygu y byddwn yn ôl fel myfyriwr mewn pum mlynedd.

Bore Llun, fe es draw i Goleg Dewi Sant i gwrdd â rhai o'm athrawon, ac eisteddais i lawr gyda Jane Cartwright, tiwtor modiwl "Y Mabinogi" i drafod yr astudiaethau. Ddydd Mawrth a Mercher, fe ges i'r cyfle i gwrdd â Christine Jones, pennaeth yr Adran Gymraeg, ac Owen Thomas, fy nghynghorydd academaidd.

Gyda'r hwyr, ffeindiais fy hun yn y llyfrgell, wrth ymchwilio ar gyfer traethodau'r fodiwl Sosioieithyddiaeth y Gymraeg; ar wahân i nos Fawrth, pan es am beint yn y "Black Lion."

Teimlais yn gartrefol yn Llambed, er gwaetha'r ffaith roeddwn i'n colli Jena a Rhiannon (gwariais bunnoedd ym mlwch ffôn i lawr y stryd o'r llety, pan nad oedd rhyw hen ddyn yno clebran am oriau). Mae'n wastad yn syndod i fi sut rwy'n ffitio i mewn i gymdeithas Cymru pob tro dwi'n dychwelyd.

Sut fath o dre ydy Llambed yn fy marn? Fel y dwedais yn y post blaenorol, mae rhai o'r myfyrwyr yn cwyno am ddiflastod yno. Ond mwynheuais pob munud mewn cymuned mor dawel sy'n cynnwys y gyfoes a'r traddodiadol. Pwy all beidio â hoffi tre llawn hipis, myfyrwir a phobl geidwadol oedrannus yn cydfodoli mewn heddwch? (Wel, mae'n edrych fel tref heddychlon.)

Roedd 'na sawl peth i f'atgoffa o Wisconsin, hefyd. Mae'r ffermwyr ifainc yn gwisgo capiau "baseball"; mae 'na siop gynnau yn y dre, ac mae 'na siop lle galli brynu tatw o Johnny Cash ar dy fraich.

Ond, trwy'r wythnos, gadawais i Lambed cwpl o ddyddiau, ac ymweld ag Aberystwyth a'r ardal wledig o gwmpas Llambed. Byddaf yn dweud mwy am hyn, ac am gwrdd â blogwr enwog arall, yn y post canlynol.

Pethau annisgwyl yng Nghaerllion a Chaerdydd, Ebrill 18-19

2008-05-07T19:29:00.009-05:00

Ar ôl mynd i lawr i ddinas Casnewydd ac ymweld â fy mamgu yn ei chartre gofal ger Caerdydd, penderfynais i fynd lawr i Gaerllion, hen "Ddinas y Llengoedd." Rwyf wedi mynd yno sawl waith yn y gorffenol, a dwi'n hoffi'r dre fach a'r gweddillion Rhufeinig yno. Mae pawb yn gyfarwydd â'r cysylltiad rhwng Caerllion a thraddodiadau y Brenin Arthur; dwedir mai'r amffitheatr sydd wedi ysbrydoli syniad y "bwrdd crwn." Ac wrth gwrs, mae Caerllion yn derbyn digon o sylw yn y Mabinogion a gwaith Sieffre o Fynwy.

Magwyd fy mam ar y bryniau sy'n edrych i lawr at Gaerllion. Treuliais ddigon o amser yn fy mhlentyndod yn Llansilian (St. Julian's) lle roedd fy mamgu'n byw hyd at ddwy flwyddyn yn ôl. Daethpwyd o hyd at arian bath Rhufeinig yn y ardd gefn, yn ôl fy mam. Fe welais i ddigon o ffrwythau gwaith yr archeolegyddion yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru yn y dre, ond nad oeddwn i'n disgwyl gweld llwy caru mwyaf y byd!

Bore Sadwrn, bant â fi i Sain Ffagan, atyniad arall dwi'n ei gofio o'm ieuenctid. Doedd 'da fi dim ond amser byr yno, ond fe ges i'r cyfle i ymweld ag Eglwys Sant Teilo sydd newydd wedi cael ei hadfer. Mae rhaid dweud bod gwaith adnewyddu'r eglwys yn ardderchog, ac mae lliwiau y murluniau oesoedd canol yn neidio o'r waliau. Ond prif reswm am fynd i Gaerdydd oedd cwrdd â Rhys Wynne yn nhafarn y Mochyn Du ym Mhontcanna. Fe dreulion ni ddwy awr yno, rhannu peint a phaned (roeddwn i'n gyrru, cofiwch) ac yn trafod pynciau diddorol fel cyflwr yr iaith Gymraeg yng Nghaerdydd a chymoedd y de, profiad y Cymry a ymfudai ledled y byd, a'n bywydau gwahanol yng Nghymru ac yn yr UDA. Mywnheuais awyrgylch Cymraeg y dafarn na fyddwn i wedi bod yn disgwyl i'w brofi ym mhrifddinas Cymru degawd yn ôl, a'r cyflwyniad "gastropub" o "bangyrs a mash" nad oeddwn i'n ei ddisgwyl ychwaith; tair selsigen yn sefyll fel tipi ar domen tatws! Diolch i Rhys am y gwahoddiad, a'r crynoddisg Dan y Cownter 2 hefyd. Rwyf wedi bod yn gwrando arno yn y car dros yr wythnos diwetha, ac yn credu bod Rhiannon wedi troi'n ffan o Radio Lux!

Casnewydd, Ebrill 17-18

2008-05-05T21:09:00.011-05:00

Mae'n anodd i fi gredu bod wythnos wedi mynd heibio ers i fi ddychwelyd o'm taith yn ôl i'r famwlad. Prif amcan y daith oedd ymweld â Phrifysgol Cymru yn Llambed (neu Lanbed neu Lanbedr Pont Steffan, neu Lampy yn ôl myfyrwyr Saesneg eu hiaith*) er mwyn cwrdd a'm athrawon a mynd lan i Aberystwyth ar gyfer ymchwil am draethawd posib.

Ond wrth gwrs, fel Cymro, bu angen i fi ymweld a'r teulu hefyd, ac wedi i fi yrru llawr o Heathrow, arhosais am ddwy nos gyda'm modryb ac ewyrth a'm cefndryd ifainc ar gyrion Casnewydd. Fel arfer, fe ges i noson wych gyda nhw, cael swper, gwylio'r teledu a rhannu newyddion am Jena a Rhiannon. Yn anffodus, ni all Rhiannon deithio eto gyda'i phroblemau iechyd, ond mae'r gainc hon o'r teulu wedi ymweld â ni yn Wisconsin dwy flwyddyn yn ôl.

Bore Gwener, fe es lawr i'r dre i weld beth sydd wedi newid er y tro diwetha yr oeddwn i yno. I fod yn onest, mae canol dinas Casnewydd ddim wedi newid cymaint, ond fe ges i dipyn o sioc wrth weld Sgwâr John Frost, enghraifft ofnadwy o bensaerniaeth gyfoes y 60au, sydd nawr bron yn wag. Ond ar y llaw arall, mae 'na dipyn mwy o hyder yn y ddinas nawr, gyda cherfluniau i gofio'r siartwyr ac arwyddion o Gymreictod nad oedden nhw yno pan oeddwn i'n fachgen.

Fe es am dro i weld Eglwys Gadeiriol Sant Gwynllyw, lle na bues i erioed o'r blaen, ond lle briododd fy mamgu a'm tadcu. Roedd neis dianc rhag bwrlwm y dre am hanner awr, i weld sut y ddatblygodd yr eglwys o'r dyddiau cynnar hyd yr ugeinfed ganrif, ac er nad ydw i'n berson crefyddol, mwynheuais dawelwch a sancteiddrywdd y lle.

Ond pwy all fynd i Gasnewydd heb sylwi ar y bont cludo byd-enwog? Dyna roedd hi, yn estyn ei choesau dur dros yr Afon Wysg, nodwedd bythgofiadwy y ddinas. Byddaf yn trafod fy anturiaethau yng Nghaerdydd, Llambed ac Aber yn y pyst canlynol . . .

*Lampathy ydy sut y mae rhai o'r myfyrwyr yn disgrifio'r teimlad o ynysiad yno. Yn bersonol, dwi'n dwli ar y lle, ond efallai na bues i yno digon hir i gael y profiad Llambed go iawn.

Dathlu Dewi

2008-03-01T09:48:00.006-06:00

Mae Gwyl Dewi eraill wedi dod, ac fel arfer, mae'n amser priodol i fi ddathlu'r Cymreictod ac adlewyrchu ar y berthynas rhwngddo'i a'm gwlad frodorol. Cymhleth go iawn yw fy hunaniaeth, ac weithiau wn i ddim pa wlad dwi'n perthyn iddi. Ganwyd fi yng Nghymru, magwyd yno ac ym Mryste, ac wedyn, symudais i'r UDA gyda'r rhieni. Cymro oedd fy nhad a fu farw, ond Sais yw fy llys-dad. Mae pasbort Prydeinig 'da fi. Dwi'n gwrando ar C2, newyddion y Bîb a Dewi Llwyd ar Fore Sul. Weithiau dwi'n darllen llyfrau Cymraeg i fy merch fechan. Ond rwyf wedi treulio bron hanner fy mywyd yn yr Unol Daleithiau. Americanesau yw fy ngwraig a'm plentyn.

Beth ydw i? Americanwr? Cymro? Eingl-Cymro? Americanwr Cymreig? Prydeiniwr? Hanner Sais? Neu jyst "posar" Cymreig gorlawn o hiraeth?

A dyma'r peth mwyaf eironig: Americanes o dras Gymreig yw fy ngwraig, a dwi'n byw mewn ardal lle mae olion o Gymreictod yn parhau, ond ar gerrig bedd, wrth gwrs. Dros y blynyddoedd, rwyf wedi teimlo llai a llai Prydeinig a llawer mwy Cymreig. Dwi'n ymddiddori yn hanes y Cymry a ymfudai i Wisconsin. Mae'r UDA wedi fy ngwneud mwy o Gymro ohonof.

Yma yn Wisconsin, dwi'n colli Cymru, ond wrth ddychwelyd i Gymru, teimlaf dipyn o hiraeth am fryniau prydferth Wisconsin.

Mae teimladau angerddol 'da fi am gefnogi'r iaith Gymraeg, er fy mod yn dod o gefndir di-Gymraeg, ond dwi'n byw 5,000 milltir i ffwrdd o Gymru. Ar y llaw arall, dwi'n gwybod gallwn i fod yn gyfrannwr meddyliol i gymdeithas Americanaidd fel dinesydd yr UDA. Ond, dwi wastad wedi teimlo'n dipyn anesmwyth gyda'r syniad o droi'n Americanwr yn swyddogol.

Weithiau, dwi'n breuddwydio am ddychwelyd i Gymru, ac rwyf wedi ei ystyried yn y gorffenol. Mae fy ngwraig yn agored i'r syniad o'i wneud yn y dyfodol, ond nad ydy'n arferol ar hyn o bryd.

Wel, mae bywyd yn dipyn o daith onid ydy? Wn i ddim ym mha gyfeiriad y byddaf yn troi yfory.

Dwi'n siwr nad ydw i'r unig berson ar y planed sy'n stryglo gyda chwestiynau fel hyn.

Pob dymuniad da i bawb ar Ddydd Gwyl Dewi, yng Nghymru, ac ar draws y byd.

Yr Eira Mawr

2008-02-10T12:26:00.000-06:00

Dwi'n cydnabod y gall fod yn anniddorol i flogio am y tywydd, ond fe ddaeth eira mawr Ddydd Mercher, gyda mwy nag ugain modfedd o'r styff gwyn mewn sawl man yn Wisconsin. Roedd problemau enfawr ar y priffyrdd, gyda channoedd o gerbydau yn sownd dros nos. Bu rhaid i'r Gwarchodlu Cenedlaethol ddod allan i achub gyrrwyr. Arhosom ni adre; doedd dim pwynt mynd i'r gwaith a doedd neb yno beth bynnag! Ar ôl yr ystorm, fe geson ni gwpl o ddyddiau gwell, gyda sawl cawod byr o eira a thipyn o gyfle i'r plantos fwynhau'r Winter Wonderland wrth adeiladu dynion eira neu i eraill, fel y mae un o'n cymdogion yn gwneud, sgïo o gwmpas y pentre. Ac wrth gwrs, roedd rhai allan ar eu snowmobiles (beth ydy'r Gymraeg am hynny?) swnllyd. Ond neithiwr, fe syrthiodd y tymheredd yn isel iawn, gyda'r gwynt yn creu oeri o gwmpas -45 gradd Fahrenheit, (-42 Celsius). Mae'n dal yn beryglus o oer heddiw, gyda thymheredd o gwmpas -2 Fahrenheit (-18 Celsius). Bydd y tymheredd yn codi'n dipyn dros y dyddiau i ddod, ond fe ddaw mwy o eira hefyd, digon i dorri record.

Siwr o fod, y bydd rhai yn gweld hyn fel arwydd fod newid hinsawdd yn gelwydd, cynllwyn asgell-chwith a.y.y.b. Ond mae angen edrych ar y "llun mawr" wrth gwrs. Mae'r tywydd wedi mynd yn wallgo dros y blynyddoedd diwetha. Heb fod yn arbennigwr ar y pwnc, ac yn cydnabod cymhlethdod y tywydd a newid hinsawdd, mae'n werth cofio y gallai mwy o eira fod yn arwydd o gynhesu'r byd. Mae'n dipyn eira-onig on'd ydy? (Bwm-bwm!)

Ar bwnc hollol wahanol, fe ddaeth y newyddion heddiw fydd Barack Obama, "dyn yr eiliad" yng ngwleidyddiath Americanaidd, yn areithio ym Madison nos Fawrth. Heb os, bydd rhai o'm ffrindiau a chydweithwyr yn mynd i'w weld.

Mae'n 'flin 'da fi am swnio mor anobeithiol a negyddol yn y post blaenorol am wleidyddiaeth, ond roeddwn i'n teimlo, wel, yn besimistaidd am allu yr arlywydd nesaf (pwy bynnag fydd) i ddatrys y problemau enfawr sy'n wynebu'r UDA ar hyn o bryd (economi, rhyfel, gofal iechyd, amhoblogrywdd yr wlad yn y byd a.y.y.b). Dydw i ddim yn hoffi'r "busnes" o wleidyddiaeth yn yr wlad hon chwaith, yn enwedig yr hysbysebion negyddol a'r miliwnau o ddoleri sy'n cael eu gwario arnyn nhw. Mae'r holl broses yn mynd yn groes i draddodiadiadau gweriniaethol a democrataidd dwi'n eu hedmygu am yr wlad hon, ac yn pwyso ar fy nheimladau ynglyn â threulio fy mywyd yma a throi'n ddinesydd.

Wel, beth bynnag y problemau a gwahaniaethau gwleidyddol yma, gallwn ni i gyd gytuno ar un peth. Rydym wedi cael digon o oerni ac eira y gaeaf. Gobeithio fe ddaw'r gwanwyn yn fuan!

Y Ras Ceffylau

2008-01-14T21:49:00.000-06:00

Dyma ni unwaith eto. Blwyddyn etholiad arlywyddol ydy 2008, ac y bydd y "ras" yn llenwi'r penawdau hyd diwedd yr haf, pan ddaw'r pleidiau at eu gilydd er mwyn dewis eu hymgeisyddion. Bydd Wisconsin yn mynd i'r poliau Chwefror yr 19ed.

Mae'r chwarae eisoes wedi troi'n chwerw rhwng ymgeisyddion y dwy blaid. Mae Clinton ac Obama yn gwneud sylwadau cas am eu gilydd ond yn ceisio edrych yn gwrtais ar yr un pryd; mae'r Gweriniaethwyr ar yddfau eu gilydd hefyd. Teimlaf yn flinedig, eisoes. "Newid" ydy gair yr wythnos, ond na fyddwn i'n dal fy anadl wrth aros am "newid" go iawn.

Pwy bynnag fydd yn ennill yr etholiad, bydd 'da fe (neu hi) ddigon o waith, gyda'r llanast yn Irac, ac economi mewn trafferth. Credaf y bydd rhaid i'r arlywydd nesa dalu sylw at yr amgylchedd hefyd, ond yn anffodus, dwi heb glywed awgrymiadau am y pwnc hwn, ar wahân i'r syniad eitha dwp o droi india-corn yn betrol. (Mae'n aneffeithiol o safbwynt torri carbon ac yn gwastraffu cnydau bwyd hanfodol. Ond dyma fi'n mynd i gyfeiriad hollol wahanol i'r post gwreiddiol. Sori.)

Fe ddylwn i fynd draw i Maes-e i weld beth y mae'r Cymry yn meddwl am yr holl peth.

Bydd 2008 yn flwyddyn hir go iawn, dwi'n ofni. Cawn weld.

Yr anrheg Nadolig gorau erioed

2007-12-23T13:55:00.000-06:00

Dydd Iau fe eson ni'r holl ffordd i'r Ysbyty Plant ym Milwaukee. Bu rhaid i Riannon gael adfasgwlareiddio unwaith eto, i weld beth sy'n digwydd yn ei chalon a'i hysgyfaint. Ond y tro hwn, fe geson ni newyddion ardderchog. Mae ei harteriau wedi tyfu ac ehangu, a'r sefyllfa'n edrych yn well nag erioed. Does dim rhaid iddi gael lawdriniaeth ar hyn o bryd. Mae'r meddygion eisiau ei gweld hi'n tyfu am flwyddyn arall cyn iddyn nhw benderfynu am y cam nesaf.

Roedden ni'n gobeithio am newyddion da, ond mae hyn yn well nag yr oedden ni'n ei ddisgwyl.

Roeddwn i'n pryderu am fynd i'r ysbyty mor agos at y Nadolig, oherwydd y posibilrwydd o gymhlethdodau wedi'r weithred. Ond fe ddaeth Rhiannon allan o'r anesthetig yn gyflym heb unrhyw broblem o gwbl, ac roedden ni'n ôl adre'n hwyr nos Iau. Tipyn o lwc hefyd, oherwydd ystorm ddoe sydd wedi ein claddu o dan chwe modfedd o eira!

Ar bwnc hollol wahanol, fe dderbyniais i newyddion da oddiwrth Lambed hefyd. Mae'r traethawd am Gyfraith Hywel a'r Mabinogi wedi bod yn lwyddiant. Dwi'n credu fe ddylwn i gario ymlaen gyda'r astudiaethau.

Os na fydda i'n cael y cyfle i'w ddweud unwaith eto, diolch yn fawr am eich dymuniadau da, a Nadolig Llawen i bawb!

Post cyntaf ers amser maith.

2007-12-17T06:13:00.000-06:00

Newyddion da! Dydw i ddim wedi diflannu o wyneb y ddaear, er rwyf wedi bod yn absennol o'r Rhithfro ers misoedd.

Rwyf wedi bod yn ofnadwy o brysur yn ddiweddar, gyda'r gwaith a'r teulu, gyda'r Wyl Diolchgarwch, a pharatoadau ar gyfer y Nadolig. Ac, wrth gwrs, rwyf wedi bod yn astudio ac ysgrifennu traethawd am y Mabinogi fel rhan o'r cwrs MA. Yr wythnos diwetha, doedd dim ond un peth i'w wneud, sef croesi'r bysedd ac ei anfon i Lambed. Fe dreuliais misoedd wrth ddarllen, ac oriau o flaen y gliniadur. Diddorol iawn, ond teimlaf yn hapus i symud ymlaen gyda'r fodiwl nesaf: Sosioieithyddiaeth yr Iaith Gymraeg.

Fel y gallwch chi weld uchod, rydym wedi derbyn bron troedfedd o eira, gyda mwy ar y ffordd. Gaeaf Wisconsinaidd go iawn ydy hyn, sydd wedi bod yn brin dros y blynyddoedd diweddar.

Wel, dyma'r cyfan am y tro. Mae'n teimlo'n dda i flogio unwaith eto. Mae 'na sawl pwynt dwi eisiau blogio amdano yn y misoedd i ddod. Gobeithio fe gaf i'r amser i'w wneud.

Newyddion trist o Wisconsin

2007-10-08T22:24:00.000-05:00

Fe wnes i gwpl o sylwadau ar gyfer y raglen "Post Cyntaf" ar Radio Cymru ddoe, ond yn anffodus roedd yr achlysur yn un trist go iawn. Bu farw chwech o bobl ifanc mewn saethiad yn Crandon, tua 250 milltir i'r gogledd o'm cartref. Y peth mwyaf anodd i'r gymuned hon ydy'r ffaith bod y saethwr yn ddirpwy siryf ac yn heddwas rhan-amser yn y dre. Fe aeth i'r ysgol lleol, ac yn ôl sylwadau rhai yn y gymuned, roedd e'n ddyn ifanc "neis." Roedd y gyflafan yn hollol annisgwyl mewn cymuned mor dawel. Ac wrth gwrs, mewn tref mor fach (poblogaeth 2,000; bach mewn telerau Americanaidd), bydd colled chwech o'r genhedlaeth ifanc yn taflu cysgod hir ar y gymuned am flynyddoedd.

Heddiw, mae'r cwestiynau'n codi. Oedd 'na unrhyw arwydd y byddai'r dyn ifanc wneud rhywbeth fel hyn? Sut oedd cyflwr ei iechyd meddwl? Oedd e rhy ifanc i fod yn "ddirpwy siryf"?
Ond i ddefnyddio ymadrodd Americanaidd, mae 'na gorila 900-pwys na fydd neb eisiau siarad amdano, sef y rôl y chwaraeodd gynnau yn y trosedd hwn.

Beth bynnag yr achos tu ôl i'r digwyddiad erchyll hwn, gobeithio bydd pobl Crandon yn gallu dod at eu gilydd a symud ymlaen.

Peidiwch ag anghofio! Heddiw yw Dydd "Siarad fel Môr-leidr"

2007-09-18T22:29:00.000-05:00

Mae syniad twp cwpl o ddynion wedi troi'n ffenomen ryngwladol. Ond, os nad ydych chi am gario parot ar yr ysgwydd neu ddweud pethau fel "shiver me timbers!" ac "aaar!", o gwmpas y gweithle, mae'n ddydd perffaith i gofio hoff fôr-leidr y Cymry, Barti Ddu o Gasnewydd-Bach.

Penwythnos Llenyddol

2007-09-15T08:59:00.000-05:00

Nos Wener a Dydd Sadwrn diwetha* oedd ein 10ed Gwyl Llenyddol yn Spring Green, digwyddiad sydd wedi tyfu tu hwnt i'n disgwyliadau. Roedd yn achlysur arbennig oherwydd safon crefft ac enwogrwydd yr awduron. Fe ges i'r anrhydedd o groesawu dau enillydd y Gwobr Pulitzer i'r llwyfan, a thraethodydd ardderchog o'n talaith ni hefyd.

Fe wnaeth Anthony Shadid, gohebydd ar gyfer y Washington Post, argraff enfawr ar y cynulleidfa wrth ddisgrifio'r sefyllfa yn Irac. Americanwr o ddras Libanaidd ydy Shadid, ac yn siarad Arabeg yn rugl, sy'n gadael iddo ddeall meddyliau a phrofiadau pobl y Dwyrain Canol yn well na'r rhai sy'n dibynnu ar gyfieithydd. Mae ei lyfr, Night Draws Near: Iraq's People in the Shadow of America's War, yn canolbwyntio ar brofiadau pobl gyffredin Irac dros y blynyddoedd diweddar, ac yn dangos amrywiaeth barn yr Iraciaid a chymhlethrywdd y sefyllfa yno. Roedd yn dipyn anodd i Shadid ei hun; bu rhaid iddo fe aros am eiliad yn ei annerch wrth iddo gofio ffrind, gwerthwr llyfrau, a fu farw mewn ffrwydrad bom. Wedi iddo dreulio sawl blwyddyn ym Maghdad, mae Shadid yn gweithio nawr oddiwrth Libanus, ac yn byw ym mhentre ei hynafiaid.

Bardd ardderchog ydy Claudia Emerson, ac ennillydd Gwobr Pulitzer am ei gwaith Late Wife, casgliad o gerddi sy'n delio â'i hysgariad a'i hail-briodas gyda gwr gweddw. Gwych ydy ei cherddi, ac yr oedd yn bleser angyhyffredin i gymryd rhan mewn "gweithdy barddoniaeth," lle geson rhai ohonon ni, grwp o feirdd lleol, y cyfle i dderbyn ei beirniadaeth werthfawr ac adeiladol.

Mae Michael Perry yn wastad yn boblogaidd yn Wisconsin. Traethodydd, golygydd, areithiwr cyhoeddus a thipyn o ddiddanwr ydy e. Mae e wedi gweithio fel nyrs, cowboi a llafurwr, ac wedi iddo flasu llwyddiant fel ysgrifennwr, fe ddychwelodd i'w gymuned brodorol yng ngogledd Wisconsin. Mae gwaith Perry yn croesi ffiniau wrth drafod bywydau annodd a heriau pobl wledig ond mewn telerau meddyliol. Truck: a Love Story, ydy e lyfr diweddara, ond dwi wedi darllen Population 485: Meeting Your Neighbors One Siren at a Time hefyd, sy'n trafod bywyd yn ei bentre bychan a'i waith yno fel diffoddwr tân gwirfoddol.

*Sori am gymryd wythnos i ddiweddaru'r blog. Roedd wythnos brysur dros ben llestri i fod yn onest.

Yr "hot dog" enfawr

2007-09-03T11:31:00.000-05:00

Rhywbeth sy'n haeddu post ei hun. Bydd darllenwyr Americanaidd yn gyfarwydd â'r peiriant dieithr hwn, sef yr Oscar Mayer Wienermobile. Mae'n teithio o gwmpas yr wlad ar hyn o bryd.

Mae 'na gystadleuaeth i blant ifanc ganu cân eu hysbysebiadau ac ennill eu pymtheg munud o enwogrywdd ar deledu cenedlaethol, ac ar ôl y parêd, ffurfiwyd llinell o blant tu ôl i'r Wienermobile. Dyma'r selsigen ar olwynion o tu cefn . . .

Penblwydd y Pentre

2007-09-03T09:59:00.000-05:00

Mae Spring Green yn dathlu canmlwyddiant a hanner y flwyddyn hon, ac roedd 'na ddigon o ddigwyddiadau arbennig yn y pentre dros y penwythnos "Labor Day," yn gynnwys sioe fasiynau y 19ed ganrif, a thaith dywys i weld tai hanesyddol. Ond uchafbwynt y dathliad oedd y parêd ddoe. Fel y gellir gweld, roedd ymwelwyr o'r syrcas . . .

Peiriannau tân ymhob man . . .

Pob math o dractor . . .

Gorymdaith yr hen filwyr . . .

A ffefrynnau Rhiannon, ceir bychain doniol y Shriners, sef cymdeithas dynion sy'n codi arian i ysbytai plant . . .

Does neb yn gwybod ble mae eu coesau'n mynd!

Llifogydd

2007-08-22T21:56:00.000-05:00

Am y tro cyntaf yn fy mywyd, dwi'n byw mewn ardal trychineb, yn ôl datganiad llywodraethwr y dalaith. Dros y penwythnos geson ni law, a mwy o law wedyn. Bu rhaid cau sawl ffordd gwledig, ac erbyn dydd Llun, roedd nifer o bentrefi dan dyfroedd yr afonydd sydd wedi codi. (Gweld mwy o luniau yma.)

Hapus i ddweud dydy'r llifogydd ddim wedi effeithio arnon ni. Ond, mae'r glaw yn dychwelyd pob dydd, gyda'r rhesg o fwy o lifogydd sydyn (sef "flash floods").

Mae'r stormydd wedi boddi rhannau o ganolbarth yr UDA, yn estyn o Minnesota i Ohio dwi'n credu. Ac wrth gwrs, mae'r de yn pryderu am dymor y corwyntoedd. Does neb eisiau gweld trychineb o'r un maint â Katrina ddigwydd eto.

Yn arferol, sych a heulog ydy mis Awst, ac yn boeth dros ben llestri. Dyma'r tymor pryd y bydd ffermwyr yn becso am syched. Nawr, maen nhw'n gobeithio y bydd digon o gynhaeaf o gwbl.

Mae'n ddrwg 'da fi am fod yn "dawel" yn ddiweddar. Rwyf wedi bod yn brysur iawn wrth ddarllen ar gyfer y cyrsiau MA. Ar hyn o bryd, dwi'n paratoi traethawd am y perthynas rhwng y cyfreithiau Cymreig a Phedair Cainc y Mabinogi. Pwnc diddorol, ond mae'r astudiaethau'n llenwi'm amser rhydd.

Fe wnais i gyfraniad byr hefyd i ffansîn o'r enw Siarc Marw gyda llaw, yn trafod y da a'r drwg o'r UDA. Dim ond cwpl o sylwadau ydyn nhw, ond cyfle i ddweud fy nweud am yr wlad lle dwi'n byw, a'i pherthynasau gyda gweddill y byd.

Os ydych chi heb glywed o Siarc Marw, mae'n gylchgrawn bach sy'n cynnwys erthyglau, adolygiadau o gerddoriaeth a llyfrau, a llawer mwy i ddangos bod ei bys ar byls diwylliant Cymru.

Mae'n hwyr. Tan y tro nesa!

Wythnos Treftadaeth Cymru

2007-08-05T07:57:00.000-05:00

Mae'n anodd i fi gredu bod wythnos wedi mynd heibio ers i fi gymryd rhan yn yr Wythnos Treftadaeth Cymru, a ddigwyddodd ym Madison eleni. Mae'n gyfle i drigolion Gogledd America i ddysgu sawl celfyddyd draddodiadol Cymru, yn gynnwys dawns a cherddoriaeth werin, canu'r delyn, ac wrth gwrs, dysgu'r Gymraeg. Rwyf yn deall ei bod yn dipyn wahanol i'r Cwrs Cymraeg, sydd ddim yn canolbwyntio ond ar yr iaith.

Fe es i'r dosbarth Cymraeg, gan fy mod yn newynog am unrhyw gyfle i ymarfer yr iaith, ond fe ges i sgyrsiau yn y Gymraeg tu allan i'r dosbarth hefyd trwy'r wythnos. Rhodri Jones, cyn athro Cymraeg o Gaerdydd, oedd prif diwtor y cwrs iaith, ac yn athro ardderchog. Fe fwynheuais y cyfle i siarad y Gymraeg gyda fe a'r disgyblion eraill.

Roedd yn bleser hefyd i gwrdd ag aelodau'r staff, fel Phyl a Mags Harries, athrawon cerddoriaeth a thelyn yr wythnos, sy'n byw yn Ninas Powys, Chris Jones, gwraig Rhodri, a Gareth Hughes Jones, cyn gyfarwyddwr Côr Meibion Caernarfon.

Fe ddylwn i ddweud hefyd, ar ddechrau'r wythnos fe arweiniais i griw bach am daith o gwmpas yr hen gapeli Cymreig Sir Iowa (yn debyg i'r daith ym Mis Mehefin), ac uchafbwynt y dydd oedd ymweliad â Taliesin, cartref Frank Lloyd Wright.

Uchafbwyntiau'r Wythnos oedd yr Eisteddfod, nad oedd yn un difrifol o gwbl, a'r Gymanfa Ganu, a ddigwyddodd yng Nghapel yr Undod (Unity Chapel), jyst tu allan i Spring Green, o dan arweinyddiaeth gelfydd Gareth Hughes Jones.

Achlysur arbennig dros ben i fi a Jena oedd trefnu'r gymanfa yng nghapel y teulu Lloyd-Jones. Mewn gwironedd, mae'n anhebyg bu unrhyw beth o'r fath yn digwydd yn y gorffennol. Undodwyr oedd y Jonesiaid, ac wrth gwrs, roedd y Gymanfa Ganu yn draddodiad prif eglwys y Cymry Wisconsin, sef y Methodistaid Calfinaidd.

Beth bynnag gwahaniaethau diwynyddol y gorffennol, doedd dim o'r fath i'w weld bore Sul, wrth glywed criw o Gymry, ac Americanwyr sy'n caru Cymru a'i hetifeddiaeth, yn canu'r hen emynau ac yn llenwi'r lle gyda sw^n ein gwlad.

Ond, y peth pwysicaf am yr wythnos oedd y cyfle i wneud ffrindiau newydd, o bob cornel yr UDA a rhai o Gymry hefyd. Yn anffodus, byddai'n anodd i ni deithio fel teulu (gyda phroblemau iechyd Rhiannon) i'r "WHW" nesaf, ond gobeithio i weld rhai o'n ffrindiau newydd rhywbryd yn y blynyddoedd i ddod.

Rwyf wedi postio sawl ffoto o'r wythnos yma. "Côr yr Ysbrydion" yn canu "Ysbryd y Nos," uchod; picnic wedi'r Gymanfa ganu, isod.

Wyt ti'n nabod y ffordd i Orsedd Arberth?

2007-07-13T07:02:00.001-05:00

Mae Rhiannon yn marchocáu unwaith eto! Ein Rhiannon ni, wrth gwrs. Mae teulu lleol yn helpu plant anabl i brofi marchogaeth, ac mae'n merch fach ni'n ei mwynhau. Mae'n ryfedd oherwydd dwi'n cofio'r dyddiau anodd wedi ei genedigaeth. Doedden ni ddim yn gallu dychmygu Rhiannon yn gwneud rhywbeth fel hyn ar y pryd hwnnw!

Ailddarllen y Pedair Cainc

2007-07-07T22:57:00.000-05:00

Rwyf wedi bod wrthi'n darllen Pedair Cainc y Mabinogi fel rhan o'm astudiaethau uwchradd. Mae'n bleser i fi astudio'r Mabinogi trwy chwyddwydr academaidd. Ar wahân i'r cyfieithiad Saesneg ysblennydd gan Sioned Davies, mae 'na ddigon o erthyglau ac astudiaethau mae rhaid i fi eu darllen hefyd; ac yn eu plith sawl cawr y maes astudiaethau Cymreig a Cheltaidd fel Prionsias Mac Cana ac W. J. Gruffydd. Edrychaf ymlaen hefyd at dderbyn copi o lyfr arall gan Sioned Davies, sef Crefft y Cyfarwydd, teitl sy'n trafod dylanwad y traddodiad llafar ar y Mabinogi.

Ond roeddwn i wrth fy modd dydd Iau pan gyrhaeddodd hen gopi o Pedeir Keinc y Mabinogi gan Ifor Williams, sy'n dal yn y testun Cymraeg Canol safonol i ysgolheigion y Mabinogi. Diolch yn fawr i Siop Lyfrau'r Hen Bost ym Mlaenau Ffestiniog am ei anfon i fi!

Mae'r Cymry'n deall yr Unol Daleithiau'n well.

2007-06-27T22:17:00.000-05:00

Rwyf wedi bod yn ddarllenwr crefyddol y Guardian (ar y we, wrth gwrs. Dw i'n darllen y Times hefyd, ond yn dipyn mwy chwithol yw fy nghydymdeimladau), ond mae sylwadau darllenwyr eraill wedi fy siomi yn ddiweddar. Os ydych chi'n darllen y sylwadau ar dudalennau Comment is Free, gwyddoch chi eisoes pa mor ragfarnllyd gallan nhw fod.

Yn gyntaf, rwyf wedi dod o hyd i sawl enghraifft cas o wrth-Gymreictod yn ill dau o'r papurau (yn y Times yn enwedig, dim syndod), ac mae hyn yn ddigon i godi pwys y gwaed.

Ond ar wefan y "Grauniad" mae'r dôn wrth-Americanaidd wedi troi'n gas. Dydw i ddim yn golygu y sylwadau yn erbyn polisiau yr arlwyddiaeth bresennol. Dw i'n siarad am gyffredinoliadau di-sail fel "maen nhw'n faner-addolwyr annysgedig i gyd, sy'n gorfwyta, yn gwadu esblygiad ac yn credu eu bod nhw'n byw yng ngwlad fendigedig orau y byd, a.y.y.b."

Mewn gwirionedd, mae 'na ddigon o Americanwyr sydd yn llenwi'r stereoteip, (gormod mewn sawl rhan o'r wlad) ond nid y mwyafrif ydyn nhw. Mae'r Unol Daleithiau yn wlad enfawr, yn amgylchynu 50 o daleithiau ac yn gartref i bobl o bron pob hil a chrefydd.

Rwyf yn byw mewn cymuned lle mae llawer o bobl yn erbyn y rhyfel ac yn amheugar o bolisiau milwrol a dinistriol y lywodraeth, os nad ydyn nhw hefyd, fel ein ffrindiau, yn becso am yr amgylchedd ac yn cydnabod y cyfyngiadau a gwendidau yn gystal â chryfderau eu gwlad.

Mae'r UDA yn llawn o'r gorau a'r gwaethaf o ddynoliaeth.

Wrth gwrs, mae rhai'n beirniadu'r bobl yma gan fod Bush wedi ennill ail arlywyddiaeth. Ond rhaid gofio serch hynny, ennillodd Bush yr etholiad gydag ymyl fain. Pleidleisiodd miliynau yn ei erbyn. Mae rhai'n credu bod twyll etholedig wedi chwarae rhan yn ei fuddugoliaeth hefyd. Ac rhaid gofio hefyd sut y mae cyfundrefn etholedig yr UDA yn gweithredu. Does dim etholiad "cyffredinol," ond pum deg etholiad taleithiol. Yr ymgeisydd sy'n ennill mwyafrif o'r taleithiau yn ennill yr "etholiad." Yn anffodus, mae "arian mawr" yn cael effaith wrth-ddemocrataidd ar y gyfundrefn hefyd.

Gallai Americanwr bwyntio ei fys yn ôl ac yn dweud bod y "Prydeinwyr" wedi ethol Tony Blair unwaith eto hefyd, wedi dechrau'r rhyfel trychinebus yn Irac. Mewn gwirionedd, mae Prydain Blairaidd (neu Frownaidd heddiw?) yn edrych yn fywfwy Americanaidd i fi.

Ond rwyf wedi syleddoli yn ddiweddar bod gan y Cymry, neu o leia'r Cymry Cymraeg, agwedd resymol a theg tuag at yr UDA.
Mae'r Cymry yn y Rhithfro yn beirniadu llywodraeth yr UDA, a'r pethau gwaethaf, sydd yn anffodus wedi croesi'r Iwerydd. Ond maen nhw'n cydnabod dynoliaeth ac amrywiaeth y bobl yma, a'r egwyddorion rhagorol sefydlwyd yr wlad hon arnyn nhw.

Efallai rhywbeth i'w wneud gyda byw mewn cymdeithas "ddemocrataidd" sy'n anwybyddu eich diwylliant, eich anghenion a'ch dymuniadau eich hun?

"The Magical Mystery Tour"

2007-06-17T20:46:00.001-05:00

Ddydd Sadwrn diwetha, fe es â rhai o'm ffrindiau yn y Cymdeithas Cymreig Madison ar daith "ddirgel"o gwmpas rhai o safleoedd Cymreig ein ardal leol.

Yn gyntaf, fe aethom i weld Capel yr Undod, capel Undodaidd teulu fy ngwraig, a'i fynwent, lle y claddwyd Richard a Mary Lloyd Jones, ymfudwyr o Geredigion, a'u disgynyddion lluosog. Yn eu plith: Jenkin Lloyd Jones, pregethwr a anwyd yn Llandyssul (llawer mwy amdano, yn gynnwys llythyr Rhyfel-Cartref oddiwrtho yma); ac wrth gwrs, y pensaer enwog Frank Lloyd Wright.

Wedyn, y Welsh Settlement, yn ne-orllewin Sir Iowa (nid y dalaith). Mae 'na dau gapel Presbyteriaidd (Methodistaidd Calfinaidd yn wreiddiol) sy'n dal i sefyll ac yn cael eu defnyddio heddiw, o'r enwau Peniel a Carmel. Adeiladwyd capel Peniel ym 1847; dechreuwyd Carmel ym 1854, ond adeiladwyd y capel presennol ym 1884. Mae Carmel a'r ochr gyferbyn yr Afon Picatonica i Beniel, a gafodd ei adeiladu oherwydd yr anhawster o groesi'r afon ar y pryd.

Roedd 'na gapeli y Bedyddwyr a'r Annibynwyr yn y Welsh Settlement hefyd, ond nawr, dim ond beddau eu mynwentydd yn sefyll yn dystion i'w bodolaeth.

Mae nifer o straeon diddorol am y Cymry a ddaeth yma. Roedd bywyd yn anodd go iawn iddyn nhw o'r dechrau; caewyd y capeli o bryd i bryd oherwydd epidemigau colera a thwberciwlosis. Wrth gwrs, tipyn o her oedd glirio'r tir a dechrau ffermio.

Cymraeg oedd iaith y wladfa hyd dechrau'r ugeinfed ganrif, ond mae rhai yn cofio'r hen bobl yn siarad yr iaith yn y 1950au.

Ymhlith yr ymfudwyr, mae sawl personoliaeth yn sefyll allan, yn gynnwys John Davies, brodor o Glydai, Sir Benfro, a ddaeth yn was ffyddlon i'r cymuned fel pregethwr y capeli Peniel a Carmel am ddeg ar hugain o flynyddoedd.

Ganwyd James D. Williams yn gaethwas yn nhalaith Virginia, ac wedi'r Rhyfel Cartref, symudodd i Wisconsin gyda milwr Cymreig a ddaeth yn ffrind iddo. Ar ei fedd, mae arysgrifen yn dweud: "Born a slave in Virginia, made free by President Lincoln's proclamation." Yn ôl yr hanes lleol, roedd Williams yn falch o fyw yng nghwmni'r Cymry, er ei fod yr unig berson croenddu yn y cymuned.

Person arall a fagwyd yn y cymuned ydy William Arthur Jones, brodor arall o Sir Benfro a ddaeth yn lwyddiannus yn y diwydiant cloddio, ac ym 1897 pennwyd yn United States Commissioner of Indian Affairs gan yr Arlywydd McKinley (yng nghyfnod trist yn hanes yr Indiaid, rhaid ddweud). Gellir gweld rhai o'i luniau o'r Americanwyr brodorol yma.

Roedd yn ddydd hyfryd ar gefn gwlad. Petaech chi yn yr ardal rhyw bryd (cofiwch, mae Chicago tri awr i ffwrdd), byddwn yn hapus i'ch croesawu chi a rhannu ein hetifeddiaeth Gymreig. Mae'r gwahoddiad yn agored.

Darllen 'da fi

2007-06-17T12:00:00.001-05:00

Rwyf wedi bod wrthi'n darllen yn ddiweddar, fel rhan o'r astudiaethau Celtaidd, wrth gwrs, ac wedi bod yn mynd i lyfrgelloedd y Brifysgol Wisconsin ym Madison, ac archifau y dalaith, sydd yn cael eu cadw yn yr adeilad uchod.

Beth sydd o'm mlaen i ydy darllen llwyth helaeth o lyfrau ac erthyglau, yn gyntaf ar gyfer y draethawd dw i'n hoffi ei hysgrifennu, ac yn ail, fel rhan o fodiwl am "Y Mabinogi." Fe dderbynais gyfieithiad Saesneg newydd o'r Mabinogion gan Sioned Davies trwy'r post pythefnos yn ôl, a'r hen glasur "Pedair Keinc y Mabinogi" gan Syr Ifor Williams sydd ar y ffordd o Gymru hefyd.

Ond yn ôl i'r lyfrgell. Ymhlith y llyfrau fe ges i fenthyg ohonyn nhw ydy:

Hanes Cymry America, gan R. D. Thomas, sef "Iorthryn Gwynedd" hen lawlyfr i ymfudwyr Cymreig a chloddfa aur o hanes y Cymry a fentrodd i'r Unol Daliethiau yn ystod y 19ed ganrif. Gellir ei ddarllen ar y we hefyd.

100 Years of Welsh Calvinistic Methodism in America gan Daniel Jenkins Williams.

Congregationalism in Wales gan R. Tudur Jones, cyfieithiad Saesneg o glasur Cymraeg yn astudiaethau crefyddol.

Culture, Politics and National Identity in Wales, 1832-1886 gan yr hanesydd gwleidyddol Matthew Cragoe.

Americans From Wales gan Edward George Hartmann

Hope and Heartbreak: A Social History of Wales and the Welsh, 1776-1871, gan Russell Davies

A dw i wedi darllen mwy o erthyglau gan Ann Kelly Knowles, daearyddwraig sydd wedi astudio hanes y Cymry yn Ohio a Wisconsin.

Dw i'n dal wrthi'n darllen Welsh Reflections: Y Drych and America 1851-2001 gan Aled Jones a Bill Jones, sy'n hanes ddiddorol y papur newydd mwyaf lwyddiannus y Cymry yng Ngogledd America.

Rhaid ddweud, mae'n bleser mawr i fi ddarllen yn ddwfn am hanes a diwylliant y Cymry, ond, wedi i fi sylweddoli fy mod jyst wedi dechrau'r astudiaethau - bydd rhaid i fi sgwennu papurau, a gwneud llawer mwy o ymchwil - dw i'n becso'n dipyn am ffeindio'r amser i wneud y gwaith angenrheidiol.

Efallai, dim ond pryderon y myfyriwr newydd ydy hyn. Dw i'n cofio becso am yr un pethau pan oeddwn yn fyfyriwr isradd. Ac nad oedd y pynciau bu rhaid i fi astudio ar y pryd hynny mor ddiddorol â'r ymchwil presennol.

Y ci, y gath, a'r rhieni-yng-nghyfraith

2007-05-22T15:00:00.000-05:00

Pe byddwch chi wedi bod yn dilyn y blog hwn, byddwch yn gwybod ein bod ni wedi mabwysiadu ci bach yn ddiweddar. Cymysgedd o labrador a ci gyrru gwartheg Awstraliaidd yw Penny, ac yn 15 wythnos oed (rydym yn credu). Fel pob un ci bach arall ar y planed, mae hi'n lawn egni, ac yn rhedeg o gwmpas y ty^ fel trên tegan, ac yn ceisio cnoi unrhywbeth sy'n cael ei adael ar y llawr, fel sgidiau, llyfrau, dail wedi disgyn o'r planhigion, y bobl bach Fisher Price a Bob y Bildar druan, sydd eisoes wedi colli cornel o'i glust.

Ond, dw i'n hapus i ddweud bod hi wedi dysgu sut i fynd mas i'r ardd er mwyn gwneud y peth arall bod rhaid i gwn bychain wneud. Nawr, gallaf gasglu'r ysgarthiad o'r gwellt, yn lle ei dynnu o'r carped.

Mae gennym ddwy gath hefyd, a'r ieuanc, sy'n hollol niwrotig, yn osgoi mynd yn agos i Penny o gwbl. Y gath arall, sy'n dipyn mwy brofiadol, yn eistedd yn y cornel ac yn hisian ati.

Ci da yw Penny, mewn gwirionedd, ond mae hi'n dipyn rhy arw wrth chwarae gyda'n merch Rhiannon. Yr eiliad y mae Penny yn neidio arni neu'n glafoeri ar ei hwyneb, mae Rhiannon yn dechrau sgrechian.

Wel, fel yr ydych yn gweld, mae popeth yn ei le yn ein ty ni.

Ond rwyf wedi anghofio'r rhieni-yng-nghyfraith. Byddan nhw yma yfory, ac, fel y ci bach, dydyn nhw ddim yn gallu eistedd i lawr. Mae rhaid iddyn nhw wneud rhywbeth, trwsio pethau o gwmpas y ty^ yn enwedig. Rydyn ni'n ddiolchgar am hyn, wrth gwrs, ac yn deall bod rhaid iddyn nhw wneud rhywbeth gan eu bod wedi ymddeol.

Ac fe ddawn nhw hefyd gydag eu gwleidyddiaeth Weriniaethol. Maen nhw ymhlith y dwsinau o Americanwyr sy'n dal i gredu yn y groesgad yn Irac. Beth i'w wneud? Fel dwedodd Basil wrth Manuel ar Fawlty Towers, "beth bynnag yr wyt ti'n gwneud, paid â sôn am y rhyfel."

Pobl neis ydyn nhw, ond maen nhw'n mynnu dweud eu dweud am bopeth, er ei fod yn groes i'n barn ni. Beth bynnag dw i'n siwr bod pawb yn delio â'r un problem, mewn ffyrdd eraill. Mae'n hollol posibl byddwn ni'n y rhieni-yng-nghyfraith o'r uffern hefyd, rhywbryd yn y dyfodol.

Wel, mae'n bedwar o'r gloch yn barod, ac mae rhaid i fi dorri'r gwair (gyda'r peiriant torri gwair gwyrdd, dw i'n falch i ddweud), a ffeindio'r gwely chwythu-i-fyny sydd ar goll yn y garej.

Gwanwyn, o'r diwedd

2007-05-09T09:27:00.000-05:00

Dim ond tipyn mwy na mis yn ôl, fe geson ni ystorm eira olaf y gaeaf, ond nawr, mae tirwedd Wisconsin yn troi'n wyrdd. Mewn wythnos, fe ddaeth y dail yn ôl i'r coed, fe ddychwelodd yr adar, ac ymddangosodd y creaduriaid bychain, y gwiwerod a chwningod yn enwedig, yn chwarae ar y glaswellt. O bryd i bryd, gellir gweld chipmunk (tsipmync??) yn codi oddiwrth ei dwll, ac yn edrych o gwmpas cyn rhedeg yn gyflym yn ôl i'r ddaear.

Efallai, mae arwydd mwyaf brydferth y tymor ydy dychweliad y garanod. Golwg hyfryd ydy gweld pâr yn estyn eu hadenydd a chodi o'r caeau.

Ac wrth gwrs, mwy o anifeiliaid bychain yn golygu digon o bwyd i'r adar ysglyfaeth, y gweilch a'r fwlturiaid sy'n cylchu uwchben y bryniau yn sbïo am eu pryd bwyd nesaf.

Mae'r twristiaid yn ôl hefyd, yn defni i'r ardal o Illinois a thaleithiau eraill. Rwyf wedi gweld platiau rhif o daleithiau Washington, Oregon ac Efrog Newydd yn barod. Mewn mis, fe welwn ni lif o geir a charafanau y rhai sy'n dod i fwynhau'r tirwedd prydferth, gwersylla yn y parciau a gweld y safleoedd hanesyddol.

Mae'r amser wedi dod hefyd i ddechrau mynd i farchnad y ffermwyr a'r fferm cydweithredol i brynu llysiau organig.

Ie, mae'r rhyfel a phroblemau difrifol y byd yn cario ymlaen, a dw i'n gofyn fy hun o bryd i bryd, ydyn ni'n haeddu'r harddwch naturiol sy'n ein amgylchyni ni? Pa fath o newidiadau amgylcheddol sydd o'n blaen ni hefyd?

Ar safon personol, mae lot wedi digwydd yn y wythnosau diwetha. Yn gyntaf, fe droiais yn 33 oed. Dydw i ddim yn teimlo'n wahanol, er bod y bedd yn edrych yn dipyn bach mwy agos.

Rydyn ni wedi mabwysiadu ci bach hefyd, a'i enwi'n "Penny." Mae Rhiannon yn ei charu*, tan y bydd yn neidio arni! Roedd Penny yn wastad yn cachu a phiso ar y carped yn y dyddiau cyntaf, ond mae hyn wedi gwella. Mae hi'n dechrau hyfforddiant dydd Sadwrn. Mae'n dwylo ni'n lawn, fel gallwch ddychmygu!

Gyda'r astudiaethau, rwyf wedi bod wrthi'n darllen, yn enwedig am fywyd a gwaith Michael D. Jones, ar gyfer traethawd byr amdano rwyf yn ysgrifennu fel rhan o'r modiwl cyntaf "methodoleg astudio ac ymchwil."

Yn anffodus, does dim digon o amser i fi flogio'n aml, ond mae'n bleser i sefyll i lawr am awr i gasglu fy meddyliau yn y Gymraeg. Ac er fy mod i'n gwybod nad yw y blog hwn yn y mwyaf diddorol yn y rhithfro, mae'n gyfle i ymarfer iaith y nefoedd, onid ydy?

*Ci benywaidd ydy Penny.