Vorto de la Tago | Palabra del Dia

LEZI (lesionar )

2009-06-26T01:05:00.002-03:00

1. Kaŭzi patologian difekton aŭ ŝanĝon en organo / Causar un defecto patológico o cambio en un órgano

Skarlatino ofte lezas iun organon. / La escarlatina a menudo lesiona algún órgano.
Mi falis de ŝtuparo kaj okazis lezo de mia vertebraro. / Me caí de la escalera y ocurrió una lesión en mis vértebras
Unu el fakoj de kirurgio estas leza kirurgio./ Una de las áreas de la cirugía es la cirugía de lesiones

2. Kaŭzi damaĝon / Causar daño

Neologismoj tute ne lezas la strukturon de la lingvo. / Los Neologismos no lesionan absolutamente la estructura de la lengua.
Mi akuzos ilin pri plagiato kaj lezo de kopirajto. / Los acusaré de plagio y dañar el derecho de autor.

VENĜI (vengar)

2009-06-09T19:01:00.002-03:00

1. Havigi al iu kompenson por suferita malbono, kies farinton oni punas per egalvalora puno: / dar a alguien compensación por un mal sufrido, cuyo autor se castiga con una pena similar.

Mi neniam venĝus alian homon - mi ne estas venĝema. / Nunca me vengaría de otro hombre, no soy vengador
Mi ne pardonos lin kaj faros venĝon. / No le perdonaré y me vengaré
Ŝi foriris kun venĝa rido. / Ella se fue con una sonrisa de venganza
Mi sentas, ke mi estos venĝita. / Siento que seré vengado.

2. Kompensi suferitan malbonon, punante la farinton per egalvalora puno: / Compensar por un mal sufrido, castigando al infractor con igual castigo:

Mi venĝos al li la morton de miaj gepatroj! / Vengaré con él la muerte de mis padres
Tio estas mia venĝa bato al vi! / Este es mi golpe de venganza contigo
Li venĝas nur por satigi sian venĝemon. / él se venga solo para satisfacer su sed de venganza

3. Fari malbonon por kompensi suferitaĵon: / Hacer un mal para compensar un sufrimiento:

Li terure venĝis al mi / él se vengó terriblemente conmigo
Venĝado estas lia metio. / La venganza es su oficio
Ĉu vi vidis la filmon "Venĝanto"? / Viste el film "El Vengador"?

KONSOLI ( consolar )

2009-06-09T18:39:00.002-03:00

1. Mildigi ies ĉagrenon, bedaŭron, doloron kaj reesperigi lin per afablaj kuraĝigaj paroloj / Suavizar la molestia, la lastima, el dolor y darle esperanza por medio de palabras amables y de animo

La vidvino ploris kaj ĉiuj konsolis ŝin. / La viuda lloraba y todos le consolaban.
Li ne volis akcepti miajn konsolojn. / El no quizo aceptar mi consuelo.
Nekonsolebla estas ŝia edzo / El esposo de ella está inconsolable.

2. Malakrigi, mildigi ies doloron aŭ bedaŭron:/ Disminuir, suavizar el dolor o pesar de alguien:

Min konsolas nur lia ĉeesto. / Me consuela sólo su estadía
Oni konsilas kaj konsolas, sed helpi ne volas. / Se aconseja y consuela, pero ayudar no quiere
Restas nek konsilo, nek konsolo. / Queda ni consejo ni consuelo
Konsoliĝas mizerulo, se li estas ne sola. / Se consuela al miserable, si no está solo.
Ĉiuj timas senkonsolan maljunecon. / Todos temen una vejez sin consuelo.

VENENO

2009-06-09T18:34:00.002-03:00

Malutila substanco, tute aŭ parte detruanta la funkciojn de la vivo / sustancia inútil, absoluta o parcialmente destructora de las funciones de la vida:

Fosforo estas mortiga veneno. / El fósforo es un veneno mortal
Plena glaso da vino, sed kun guto da veneno. / Un vaso lleno de vino, pero con una gota de veneno.
Donacon reprenu kaj mian vivon ne venenu. / Toma nuevamente el regalo, y mi vida no envenenes.
Kuradi kiel venenita muso. / Correr como mosca envenenada
Ĉi tiuj fungoj estas venenaj. / Estos hongos son venenosos
Veneniĝo estas tre malagrabla stato. / Envenenarse es un estado muy desagradable
Neniu veneno povas mortigi min - mi estas venenimuna. / Ningún veneno puede matarme - soy inmune al veneno
Li povas morti, ĉar ni ne havas kontraŭvenenon. / Él puede morir porque no tiene el antídoto.

OBSERVI (observar, cumplir las leyes )

2009-06-09T18:24:00.002-03:00

1. Rigardi kun daŭra atento por esplori / Mirar con atención duradera para explorar

En observejo ni observas la astrojn. / En el observatorio observamos los astros.
La sciencoj estas bazitaj sur la observo. / Las ciencias están basadas sobre la observación
Ŝi observadas min (severe gardas sub sia rigardo). / Ella me observa ( severamente bajo su mirada)
Li kaŝobservis la virinon. / Él observa ocultamente a la mujer

2. Ĝuste fari tion, kion ordonas leĝo, regulo ktp; ekzakte obei: / Justamente hacer aquello que la ley ordena, regula, etc; obedecer exactamente:

Observu iliajn ordonojn. / Obedece sus órdenes
Ni devas prizorgi la severan observadon de la regularo. / Debemos cuidar el severo cumplimiento de las reglas.
Vi estos punita, se vi malobservos leĝojn. / Serás castigado si no obedeces las leyes
Mi estas sendependa kaj neniu observigos al mi tiujn regulojn. / Soy independiente y nadie me hará obedecer esas reglas.

INFUZI (infundir, hacer una infusión )

2009-05-18T00:56:00.002-03:00

Verŝi bolantan akvon aŭ fluaĵon sur ian substancon, por ke tiu fluaĵo prenu la esencajn sukojn el tiu substanco / vertir agua hirviendo o un fuido sobre alguna sustancia, para que ese fluído tome las esencias de esa sustancia

Infuzu la kafon, mi petas. / moja el café, por favor
Infuzitaj kamomiloj malgrandigas ŝvelon. / la infusión de manzanilla disminuye la hinchazón
Ĉu la teo jam infuziĝis? / Acaso el té ya está en infusión ?
Infuzado de verda teo ne estas simpla. / La infusión de té verde no es simple
Ĉu vi ŝatas infuzaĵon de mento? / Deseas infusión de menta?

REPUDII (

2009-05-18T00:08:00.002-03:00

Leĝkonforme eksigi sian edzinon aŭ edzon per siaflanka decido / En conformidad a la ley rechazar a su esposa o esposo por su propia decisión

Ŝi decidis repudii sian edzon pro lia perforto. / Ella decidió repudiar a su esposo a causa de su violencia
Repudiinte sian edzinon, li komencis multe drinki. / Habiendo repudiado a su esposa, comenzó a beber mucho.
La repudio ne estas sola formo de eksedziĝo. / La repudiación no es la única forma de divorciarse.

KONCEDI ( conceder )

2009-05-17T23:06:00.002-03:00

Post hezito aŭ dubiĝo konsenti pri la ebleco de io / Después de dudar consentir en la posibilidad de algo

La advokato devis koncedi, ke li malgajnis. / El abogado debió conceder, que él perdió.
Mi bedaŭras, ke vi ne koncedis pli frue. / Lamento, que no concediste antes.
Min mirigis ŝia koncedo. / Me asombró su concesión.
Mi kredas, ke lia koncedo estas nur ŝajna. / Creo que su concesión es sólo aparente.

FRIPONO ( pillo, bribón, bellaco, granuja )

2009-05-03T13:55:00.003-03:00

Tiu, kiu lerte trompas, ruze ŝtelas / aquél que inteligentemente engaña, astutamente roba

Friponoj ŝtelis de mi la ringon. / Uno pillos me robaron el anillo
Kia fripono, tia bastono. / De tal pillo, tal palo
Li ofte friponis en sia firmao. / Él amenudo era un pillo en su firma
Kiu estas kunfripono de tiu ĉi friponaĵo? / Quién es cómplice de esta bellaquería?
Ili mem trompas kaj prifriponas la popolon. / Ellos mismo engañan y hacen bellaquerías al pueblo
La friponeto ĉiam petolas. / El pilluelo siempre loquea

TROTI ( trotar )

2009-05-03T13:29:00.002-03:00

1. Kuri en aparta maniero kun rapideco meza inter paŝado kaj galopo / correr en una manera especial con una velocidad intermedia entre caminar y galopar

Ĉevaloj trotis tra la herbejo. / Los caballos trotaron por la pradera
Ne juĝu la ĉevalon laŭ ĝia trotado. / No juzgues el caballo por su trote
La rajdanto trotigis la ĉevalon. / El cabalgante hizo trotar al caballo

2. Rapide marŝi per mallongaj paŝoj: / Caminar rápidamente con pasos cortos

Ŝi gaje trotis al la rendevuo kun sia koramiko. / Ella alegremente trotó al encuentro con su novio
La knabo piediris per la trotilo. / El muchacho caminó a pie por la trotadora

ĈIKANI ( disputar, criticar, zaherir)

2009-04-05T19:56:00.002-03:00

1. Intence fari al iu malpravajn ĝenojn, malagrablaĵojn, malhelpojn / Intencionalmente hacer algunas molestias injustas, desagradables, que no ayudan.

Mia najbaro ĉiam ĉikanas min. / Mi vecino siempre me critica
Min lacigis la senfinaj ĉikanoj de tiu fiulo. / Me cansan las críticas sin fin de ese tipo.
Neniu ŝatas ĉikanantojn. / A nadie le gustan los críticos
Bone eduku viajn infanojn por ke ili ne estu ĉikanemaj. / Educa bien a tus hijos para que ellos no sean criticones.

2. Tro subtile kritikaĉi, pedante disputadi: / Demasidado sutilmente criticar despectivamente, disputar pedantemente.

La advokato ĉikanis la evidentan akuzon. / El abogado criticó la evidente acusación.
Viaj ĉikanoj ne helpis, ĉar vi estis malprava. / Tus críticas no ayudaron, porque estabas equivocado.

PROVIZI (abastecer, proveer)

2009-04-05T14:33:00.002-03:00

1. Fari, ke iu aŭ io ricevu en pli-malpli granda kvanto ion bezonatan / Hacer que alguien o algo reciba en más o menos gran cantidad algo necesario

Mia edzo provizas min je ĉio necesa. / Mi marido me provee de todo lo necesario
Observu, ĉu sufiĉos la provizo de trinkaĵoj. / Mira, si será suficiente la provisión de bebidas.
Por vojaĝo al Svedio mi proviziĝis je varmaj vestoj. / Por el viaje a Suecia me abastecí de ropa gruesa.
Ŝi facile enprovizas sciojn en sia memoro. / Ella fácilmente adquiere conocimientos en su memoria

2. Almeti ion al objekto por ĝin kompletigi: / Colocar algo a un objeto para completarlo:

Ni devos provizi la ĉambron per mebloj. / Debemos abastecer la pieza con muebles
Komenciĝis provizado de nia domo per novaj fenestroj. / Comenzó el abastecimieto de nuestra casa con nuevas ventanas.
Ĉu vi havas provizan radon en via aŭto? / Tienes rueda de repuesto en tu auto?

3. Prizorgi / ocuparse, preocuparse

Li provizas la bezonojn de sia filo. / Él se ocupa de las necesidades de su hijo.

VUNDI (herir)

2009-04-05T14:21:00.002-03:00

1. Difekti vivan korpon per tranĉo, piko aŭ kontuzo: / Lesionar un cuerpo vivo por un corte, punsión o contusión

Kiu batas edzinon, tiu vundas sin mem. / Quien golpea a su esposa, ese se hiere a si mismo.
Tio estis vundeto, sed ne granda vundo. / Eso es una heridita, pero no una gran herida
Piki al iu la vundan lokon. / Picar a alguien en el lugar de la herida
Kiel bone, ke vi revenis senvunda! / Qué bien que hayas vuelto sin heridas!!
Vundebla estis nur la kalkano de Aĥilo. / Herible era solo el talón de Aquiles

2. Suferigi ies animon aŭ koron per dolora frapo: / Hacer sufrir el alma o cuerpo de alguien por medio de un doloroso golpe

Ŝia perfido vundis lian koron. / Su traición hirió su corazón
Langa vundo plej profunda. / Una herida de la lengua más profunda
Li diris vundajn vortojn. / Él dijo palabras hirientes
Mi jam laciĝis de la vundado de mia koro. / Ya me cansé de que hieran mi corazón

VARBI ( alistar, reclutar, hacer prosélitos)

2009-04-05T14:07:00.003-03:00

1. Fari per siaj instigoj, ke iu soldatiĝu: / hacer por medio de sus instigaciones, que alguien se haga soldado

Ili varbis mian fraton en la armeon. / Ellos reclutaron a mi hermano en el ejército
Ne ĉiuj varbitoj iĝas bonaj soldatoj. / No todos los reclutados se hacen buenos soldados

2. Fari per siaj instigoj, ke iu aniĝu al grupo, partio, doktrino: / Hacer por medio de sus instigaciones, que alguien se una a un grupo, partido o doctrina:

Esperantistoj ŝatas varbi homojn al Esperanto. / Los esperantistas gustan de reclutar hombres para el Esperanto
Ni okupiĝas pri varbado de samideanoj. / Nos ocupamos de reclutar correligionarios

POSTULI (exigir )

2009-03-29T16:36:00.002-03:00

1. Severe peti ion pro sia rajto, aŭtoritato aŭ forto: / Pedir algo severamente, por derecho, autoridad o fuerza

Ŝi postulis sian parton de posedaĵo. / Ella exigió su parte de las posesiones
Kion Dio ne donis, perforte ne postulu. / Lo que Dios no dio, por la fuerza no exijas
Mi ne metas postulojn al miaj amikoj. / No pongo exigencias a mis amigos
Vi devas pagi nun - la pago estas tuj postulebla. / Ud. debe cancelar ahora - el pago es exigible de inmediato.
Li volas depostuli rajton vidi sian infanon. / El desea renunciar el derecho a ver a su niño.
Mi pruntis al ŝi la libron kaj repostulos ĝin. / Le presté el libro a ella, y lo volveré a exigir.

2. Igi nepre necesa: / hacer algo indefectiblemente necesario

Tiu laboro postulos multe da tempo. / ese trabajo exigirá mucho tiempo.
La postuloj por tiu laboro estas tro grandaj. / las exigencias para ese trabajo son demasiado altas.

MOKI ( burlarse, mofarse )

2009-03-29T16:29:00.002-03:00

Malŝate, ofende ridindigi iun aŭ ion: / a disgusto, ofensivamente ridiculizar a alguien o a algo

Homoj ofte mokas strangulojn. / Los hombres a menudo se burlan de los extraños
Ne moku riveron neatinginte la teron. / No se mofen del río que no llega a la tierra.
Ŝi parolis kun mi kun moka tono. / Ella habló conmigo en tono burlesco
Envia moko sukceson ne detruas. / La mofa envidiosa no destruye el éxito
Se la sorto vin batas, mokantoj ne mankas. / Si la suerte te golpea, los burlones no faltan
Mi ŝatas moketi ĉiujn. / me gusta burlarme un poco de todos.
Ĉi tiuj vestoj estas mokindaj. / Estos vestifos son dignos de mofa
Li estas tre mokema. / El es muy burlesco

PERFIDI ( traicionar)

2009-03-29T16:18:00.002-03:00

1. Mallojale forlasi iun kiu estas en danĝero; mallojale endanĝerigi aŭ malservi la interesojn de iu persono aŭ de grupo, al kiu oni apartenas, por profito de alia malamika persono aŭ grupo / Deslealmente dejar a alguien que estña en peligro; deslealmente poner en peligro o desobeder a los intereses de alguna persona o grupo, al cual se pertenece, en beneficio de otro grupo o persona enemiga

Ŝtelisto ŝteliston ne perfidas. / Un ladrón a otro ladrón no traiciona
Oni perfidon prenas, sed perfidulon abomenas. / Se soporta la traición, pero se aborrece al traidor.
Ŝi estas perfida al sia estro. / Ella es traidora a su jefe

2. Mallojale trompi ies konfidon; mallojale ĉesi esti fidela al iu: / Deslealmente engañar la confianza de alguien; deslealmente cesar de ser fiel a alguien

Li perfidis sian edzinon. / El traicionó a su esposa
Ĉe plej granda fido memoru pri perfido. / En la más grande confianza, recuerda sobre la traición
Ĉiuj krom mi sciis pri la perfidaĵo de mia edzino. / Todos excepto yo, sabían de la traición de mi esposa

3. Malkaŝi, konatigi ion, kio devis resti sekreta: / Descubrir, hacer público algo, que debió permanecer secreto.

Vi perfidis mian sekreton! / Traicionaste mi secreto
Ne amikiĝu kun li, ĉar li estas perfidulo. / No te hagas amigo de él, porque es un traicionero

TONDRI ( tronar )

2009-03-14T16:51:00.003-02:00

Ege brui: / hacer mucho ruido

Post liaj spektakloj ĉiam tondras aplaŭdoj. / después de sus espectáculos siempre truenan los aplausos
Liaj vortoj ektondris el la buŝo kaj timigis min. / Sus palabras explotaron de su boca y me intimidaron
Mi ne volis paroli kun li post la tondro de tiaj vortoj. / No quise hablar con él tras el tronar de esas palabras
La akvofalo estis tondra - ni ne povis aŭdi unu la alian. / La cascada era estruendosa - no nos podíamos escuchar uno al otro
Mi ne povas ekdormi pro tondrado de la trajno. / No puedo comenzar a dormir por el tronar del tren
Kuru hejmen, ĉar la fulmotondro komenciĝas! / Corre a casa, porque los rayos y truenos comienzan

TORENTO ( torrente )

2009-03-14T16:38:00.001-02:00

1.Monta rivero kun rapidega fluo kaj granda erozia povo: / río del monte con rápido flujo y gran poder de erosión

Estos tre malfacile transpaŝi la torenton. / Será muy difícil traspasar el torrente
La rivero torentas okcidenten. / El río tiene su torrente al occidente

2. Io, kio elfluas abunde kaj rapide: / algo que fluje abundante y rápidamente

Min trafluis torento da pensoj. / Me atravesó un torrente de pensamientos
Ŝian malĝojon sekvis torentaj larmoj. / A su tristeza siguó un torrente de lágrimas
Ekstere torente pluvas. / Al exterior llueve torrentosamente
Ŝin fortimigis la torenteco de liaj tuŝoj. / La intimidó el torrente de sus toques

HONORI ( honrar )

2009-03-14T16:22:00.001-02:00

Trakti iun kun granda respekto; montri sian respekton aŭ estimon al iu per eksteraj signoj: / tratar a alguien con gran respeto; mostrar su respeto o estima a alguien mediante signos externos

Honoru viajn gepatrojn. / honra a tus padres
Li estis honorita per titolo. / Él ha sido honrado por un título
Ne ekzistas honoro sen laboro. / No existe honor sin labor
Li estas honora membro de UEA. / Él es miembro honorario de UEA
Honore al kiu estas verkita la libro? / En honor a quién es escrito el libro?
Via konduto honorigis vin. / Tu conducta te honró
Lia familio estas honorinda. / Su familia es honorable
Senhonora virino ricevis malhonoran nomon. /Una mujer sin honor recibió un nombre deshonrador
Vivanton ni malhonoras, mortinton ni adoras. / Deshonramos al viviente, a muerto adoramos
Manko de oro ne estas malhonoro. / Falta de oro no es deshonor

EFIMERA ( efímero,a)

2009-03-14T16:17:00.001-02:00

Unutaga, nedaŭra, rapide pasanta / de un día, no perdurable, que pasa rápido

Beleco de floroj estas efemera. / La belleza de lasflores es efímera
Mi ne ŝatas festojn pro ilia efemero. / No me gustan las fiestas por su efemeridad
Efemeroj (insektoj) vivas nur kelkajn horojn. / Efímeros ( insectos) viven solo algunas horas
Via boneco estas nur efemeraĵo. / Tu bondad es solo una cosa efímera.

NAŬZI ( dar nauceas, asquear )

2009-03-13T01:43:00.002-02:00

1. Kaŭzi vomemon / causar vómitos

Post tiu manĝo min naŭzis. / Después de esa comida me dio asco
Gravedaj virinoj ofte sentas naŭzojn. / Las mujeres embarazadas amenudo sienten náucea

2. Kaŭzi senton de mallogo, abomeneto, tedego: / Causar sentimiento de inadecuación, abomenación y mucho tedio

Via grumblado jam naŭzas min. / Tus quejidos ya me asquean
Legante tion li sentas naŭzon. / Leyendo eso él siente náuceas
Tiu filmo estis tre naŭza. / Ese film es muy asqueroso
Estas naŭze fari tion. / Es asqueroso hacer eso

PERCEPTO ( percepción)

2009-03-13T01:36:00.002-02:00

Scio, kiun ni akiras pri la ekstera mondo pere de niaj sensorganoj, aŭ pri ni mem pere de la konscio: / conocimiento que se adquiere sobre el mundo exterior por medio de nuestros órganos sensitivos, o sobre nosotros mismos por la consciencia

Via percepto de amo estas stranga. / tu percepción del amor es extraña
La libro montras, kiel la aŭtoro perceptas la mondon. / El libro muestra como el autor percibe el mundo
Tiu ŝanĝo estas apenaŭ perceptebla. / Ese cambio es apenas perceptible
Ŝia perceptado de koloroj estas malbona. / Su percepción de colores es mala

PIKI ( pinchar, picar, punzar )

2009-03-01T18:20:00.003-02:00

1. Pli malpli profunde enigi pinton en ion / hacer entrar la punta en algo, más o menos profundamente

La pikilo de la erinaco pikis al mi la fingron. / la púa del erizo me pinchó el dedo
Sur la planko estis najlo kaj mi pikiĝis je ĝi. / Sobre el suelo había un clavo y me pinché en él
Vi varmigos serpenton, ĝi al vi enpikos la denton. / Si calientas serpientes, te enterrarán los dientes
Mi devos trapiki la orelojn por ke mi povu porti orelringojn. / Debo perforarme las orejas para que yo pueda llevar aros

2. Malagrable kaj akre eksciti la sensojn / Excitar los sentidos en forma aguda y desagradable

Estis ege malvarme kaj la frosto pikis mian vizaĝon. / Estaba demasiado frío y el hielo punzaba mi rostro
Mi ne ŝatas la pikojn de arda suno. / No me agrada las pinchadas del sol ardiente
Kion mi faru pri ĉi tiu piketado en la piedoj?! / Qué hago acerca de este punceteo en mis pies?

3. Koleretigi, inciti, vundeti: / enfurecerse, incitar, herir superficialmente

Al vi oni predikas, kaj nin oni pikas. / A ti se te predica, y a nosotros se nos pica
Pro vorta piko ofte perdiĝas amiko. / Por una palabra punzante a menudo se pierde un amigo
Li estas pikema kaj ofte pike kun mi parolas. / El es punzante y a menudo punzantemente habla conmigo.

4. Agrable kaj vigle eksciti la sentojn: / En forma agradable y entusiasta excitar los sentidos

La pipro iom pikis la langon. / La pimient algo pica en la lengua
Mi ŝatas liajn pikantajn ŝercojn. / Me gustan su chistes picantes

PASIO ( pasión )

2009-03-01T18:10:00.001-02:00

1. Fervorega inklino al io; arda deziro / inclinación fervorosa a algo; deseo ardiente

Mia sola pasio estas kantado. / Mi única pasión es cantar
Malplaĉas nenio, se taksas pasio./ Nada disgusta, si la pasión vale
Li estas pasia ŝatanto de la kazino. / El es un fanático del casino
Ĉu tiu ludo ne pasiigos vin? / No te apasiona este juego?

2. Arda kaj senbrida amo/ Un amor ardiente y desenfrenado

Ŝi ne kaŝis sian pasion al li. / ella no oculta su pasión por él
Mia pasia amo al li neniam finiĝos. / Mi amor pasional por el nunca terminará
Li tre pasie amis tiun knabinon. / Él amó apasionadamente a esa muchacha
Ŝi estis malvarma kaj senpasia. / Ella era fría y desapacionada.