kinnie & twistees

Satanasso

2007-03-08T20:12:00.000+01:00

M'ilux ftakart f'esperjenza li kelli meta' ta' seba' snin ftit wara li ghamilt l-ewwel tqarbina. Bhala cittadin Ghawdxi transfrontaliére li kien jattendi l-iskola primarja Malta inzerta li ghamilt l-ewwel tqarbina darbtejn. L-ewwel darba gewwa l-iskola Stella Maris gurnata wahda f'Gunju li nibqa' niftakarha ghan-numru ta' missirijiet li dahlu ghall-quddies jisimghu r-radio halli jsegwu il-loghba tal-Italja waqt Espana 1982. It-tieni darba ghamiltha gewwa d-djocesi Ghawdxija taht l-ghajnejn l-Isqof t'Ghawdex gewwa il-Knisja ta' San Pawl Marsalforn. Nahseb kien Settembru - ghax l-Isqof kien jinzel Marsalforn iqaddes fl-okkazjoni tal- festa ta' Marija Bambina.

Waqt l-event spettakolari gewwa Marsalforn kont se nkun liebes suit sewda bis-sidrija b'kollox, zarbun iswed tal-alakka bil-kalzetti bojod kif tixtieq il-misthija eterna, bagg (badge) forma ta' fjura bi xbieha ta' xi Madonna minnhom u xahri imcappas ma' rasi bil-ferq fil-genb. Ovvjament l-ghazla ta' suit sewda mill-genituri fissret li kont nispikka fost il-hafna gabriet ta' bizzilla bajda li kienu se jiccelebraw l-event majestuz mieghi.

"Qalb imqaddsa ta' Gesu... li berikt it-tfal ckejknin"

Xi gimghat wara l-event kien hemm okkazjoni ohra monumentali f'hajti. Minhabba li minn meta bdew ifaqqsu s-snien gewwa halqi inzertaw kollha jiehdu direzzjoni ghal rashom minflok ma jikbru ghalenija, u minhabba li mid-dehra kelli sovrapopolazzjoni ta' snien ghall-halq zghir li ghandi - l-egregju Dottor Dentist farabutt lupp uman Zammit tal-Mosta kien iddekreta li kelli nilbes apparat mekkaniku maghruf bl-ingliz bhala brace u tradott b'mod simplifikattiv bhala hadida. Dan l-apparat kien jikkonsisti f'hadida iddur man-naha ta' barra tas-snien ta' fuq li kienet tehel mas-snien ta' wara b'forma ta' klipp. Il-qafas kien komplut b'forma tal-plastik antipatika li kienet tkopri s-saqaf ta' halqi.

Lanqas irrid niftakar il-mizerji li qlajt lil ommi u missieri bhala budding hypochondriac. Bejn finti ta' qtugh ta' nifs, fainting spells denji ta' kotba tan-nisa u tgheddid ta' suwicidju kont bilmod ilmod drajt nilbes il-mishut apparat. Filghaxija kont inhallih go tazza hdejn is-sodda stile id-dentiera tan-nannu - wara li kont innaddfu mill-varji loqmiet ta' laham u ikel li kienu wehlu go fih matul il-gurnata.

Nergghu immorru Ghawdex.. xi gimghat wara l-ewwel tqarbina celebrata solennement. Kont ghadni ma nafx dwar il-futur celijaku li kien ser ibeghdni ghal dejjem mill-ostja minhabba l-kontenut gluteniku taghha. Kienet lejla ta' maltemp mizghuda bix-xita u rih li jaf isebbah il-port ta' Marsalforn. L-arja kienet mimlija bir-riha tal-melh tal-bahar u l-hitan tal-Knisja kellhom dik l-ghamla impressjonanti li thassbek li minn mument ghall-iehor se jsiru trab. Morna l-quddiesa tal-hamsa u nofs (nahseb) man-nannu Gorg, in-Nanna Polly u z-zija Rachele (li kellha habta tinsa l-kliem tal-innijiet u tifqaghni bid-dahk).

"Dan huwa l-haruf divin, veru hobz tal-angli"

Wasal il-mument fatidiku fejn skond il-missalin il-gemgha ta' fidili toqrob lejn l-artal sabiex tircevi lill-iben Alla li sar bniedem u li bhalissa qieghed fil-forma transubstanzjata tant ghaziza ghall fidili fuq imsemmija.

"Mis-sema jinzel kuljum, nadurawh flimkien"

Kont qieghed bilqieghda wara l-orgni elettriku li kien idoqq certu Jonathan b'destrezza dizarmanti. Kien ikollok toqghod attent int u hiereg ghat-tqarbin taqbez il-wajers u l-plaggijiet antiki bid-dawl mikxuf (tghid jixxokkja?) u tghaddi vicin tal-superfidilissimi - ringiela nisa' xjuh lebsin l-iswed ghax r-ragel taghhom ilu mejjet xi tmien snin u kollha rigorzament b'sidirhom jibda kwazi minn qaddhom (imma xorta enormi) - koz x'memorji strambi....

Dhalt fil-filliera tal-fidili lesti biex jitqarbnu. Dak iz-zmien konna ghadna la antika...titqarben direttament f'halqek u titlob li ic-celebrant ikun segwa rigorozament il-gwida ekklezjastika u hasel idejh qabel ic-celebrazzjoni. Nasal quddiem Dun Marjan li b'nuqqas ta' solennità u b'ton zbrigattiv jintona "Il-Gisem ta' Kristu"...

... l-ostja taqa' f'halq is-sottoskritt qabel ma jkun hemm cans tal-Amen... il-halq jinghalaq sabiex jospita l-Mulej taht is-saqaf tieghu... u hemmhekk tibda t-tragedja. Il-mekkanizmu tal-hadida jiskatta.. ghal xi raguni l-hadid jisserra mas-snien u l-plastik titkahhal mas-saqaf tal-halq. Paniku. Dmugh instantanju u anki ghajta awtomatika ta' genn.

Nikkontemplaw ix-xena mela l-ahwa... Dun Marjan ihares mistghageb lejn in-neo-imqarben, is-superfedelissimi kollha jiskantaw lejn it-tifel li mill-perspettiva taghhom jidher li kellu reazzjoni hazina wara (radd ta' slaleb) li tqarben, l-organist jieqaf u jikkontempla (a) is-superfidilissimi u r-reazzjoni taghhom li qishom raw ix-xitan in persona (jew in diabolam) (b) il-bzonn ta' ghajnuna li ghandu ovvjament it-tifel.

Hemmhekk jidhol in azzjoni superAnton maghruf ahjar dak iz-zmien bhala Pàpà u b'manuvra mghaggla idhhal idu go halq it-tifel imwerwer u inehhi l-ostja li s'issa wehlet mal-plastik ta' saqaf halqu. Wara sessjoni zghira ta' ezercizzji tan-nifs u ikkalmar generali tal-popolin il-frak tas-suddetti hobz divin inbelghu min-neo imqarben minghajr dannu iehor.

Ghal xi granet wara dan l-event indunajt li s-superfidilissimi kienu jaccertaw ruhhom li ma jkunux wisq vicin tieghi waqt il-quddies. Hasra li ma kenux jafu li r-reazzjoni tieghi ma kenitx wahda satanika imma mekkanika ikkawzata mill-apparekkju imwahhal mill-lupp uman. Insomma... ftit domt inbaghti b'dawn il-problemi ghax wara ftit drajt innehhi l-hadida qabel ma nitla nitqarben.

Kullhadd kien kuntent u l-hajja xitwija go Marsalforn setghet tkompli minghajr wisq ingombri sataneski.

Nghaddu mela ghal Innu numru 67 - Nersaq Lejn L-Artal.

Sahhiet.

Nota: Din l-istorja qed tidher ukoll fis-sit il-gdid ta' Kinnie & Twistees. Tinsewx taggornaw il-links taghkom ghal dan is-sit. Jumejn ohra u nieqaf intella' stejjer fuq blogger (10 ta' Marzu).

Inerzja

2007-02-24T16:14:00.000+01:00

Id-dinja mghaggla ta' llum iggieghlna nahsbu li il-hin kollu irridu intellqu ma dak u ma' l-iehor. L-ahhar gadget, karozza, accessorju ghad-dar, informazzjoni. Iktar ma jkun ricenti u iktar ma jaghmel affarijiet iktar ahjar. Daz-zmien il-kultura tal-inerzja ftit li xejn narawha. Skjavi tal-hin u skjavi tal-lussu falz li galadarba takkwistah qatt ma jkun bizzejjed. Studju, universita' u karriera... dejjem b'sormna qed jaqbad u m'ghandniex kwiet. Hemm bzonn ftit kalma, hemm bzonn ftit wens u serenita'... hemm bzonn li l-kultura tal-inerzja terga' taqbad.

Ghax xi kulltant li tghaddi gurnata u ma tkun ghamilt xejn ma hix daqshekk idea hazina. U jekk ma temmnunix ergghu irrevedu daqxejn l-ewwel ktieb tal-bibbja.

sahhiet.

Ceramika

2007-02-21T14:13:00.000+01:00

Mela konna Londra u ltqajna mat-Tufigno. Dorna mhux hazin bejn il-mitt post cliche' Londoniz. Peress li l-ikbar attivita' kienet qed issir madwar Chinatown intfajna generalment lejn dawk l-inhawi - nikkunslaw ruhna b'pinta l'hawn u pinta l'hinn fil-firxa pubbijiet ta' Shaftsebury Avenue. Il-festi Cinizi forsi gejjin mill-boghod oltremurali ta' Beijing izda l-istil ta' festa tibqa' l-istess. Flok Ganni l-Ghawdxi bil-qubbajd hemm Sung Ho u l-Dim Sum, flok il-kjosk ibiegh it-trumbetti u l-erba skartocci jfaqqghu u jaghmlu hoss hemm ragel b'ghajnejh migbuda ibiegh id-draguni, ic-cirimelli u l-Good Luck Candy. Haga ghandhom in komuni ... kollox Made in China.

Imbaghad skoprejna din tal-kafe'. In-NewYorkification ta' Londra issa hija kompleta. Ghandhom Starbucks ma kull kantuniera. L-arti tal-ippreparar tal-kafe' issa sar karnivalata. L-aqwa li jitfghulek kelma minn fost latte, mocha, largo, tall, srtong, ecc u kullhadd kuntent. Minghalihom li holqu xi xjenza. Mur spjegalhom li m'hemm xejn isbah mill-kafettiera ittektek bilmod fuq in-nar... minghajr ghagla ta' xejn u li xhin tishon tobzoq bezqa kafe kull ftit qisha qed tinsulta l-alla fahxi tat-take out u drink in the plastic cup.

L-isbah mhux dik pero'. Mhux bizzejjed li ghandhom il-kummiedja tal-kafe' gol-karun bl-ghatu bhal tat-tazzi tat-trabi halli ma twaqqax fuqhek int u tivvjaggja fit-tube b'kafe' f'id wahda, gazzetta f'id ohra u l-ipod idoqqlok f'widnejk. Mind the Gap. Le mhux bizzejjed. Il-bicca t-tajba hija din. Tant draw li jordnaw kafe' ghat-take away li biex jordnaw wiehed fit-tazza normali... tafu inthom... kikkra u plattina... ikollhom jispecifikaw b'kelma interessanti...

K: Can I have an espresso lungo please?
Q: Sure sir... will you be taking it out?
K: No... in the ceramic please

Fhimtu? Biex tghidlu li ha tixrob gor-restorant trid tghidlu li tridu fit-tazza tac-ceramika. Ballec. Ma nafx intom imma rajtha vera tan-nejk. Ghall-bidu hsibtha cajta. Imma kullimkien l-istess. Anki fil-Jazz Bar Cafe' gewwa Foyles... tal-ghageb. Ma stajtx ma nimmaginax diskussjoni go bar f'xi rahal malti....

K: Ha mmur inqattar wahda Cal...
Q: Mela le... trid titfaghha mal-hajt hawn barra?
K: le, le.. ha nitfaghha fic-ceramika gewwa... ghax barra l-bard.

Mad dogs and English Coffee habits of course.
Is-sena Ciniza t-tajba... qaluli li s-sena tal-hanzir....

*Ritratt: Ceramika ohra... Is-sink go restorant Gappuniz jismu Mitsukoshi. Ma nisthix nghid li ghall-ewwel hsibtu pixxatur.....

Poeziji

2007-02-09T17:24:00.000+01:00

Illejla fit-tmienja gewwa l-Foyer Europeen go Lussemburgu, sitt poeti Maltin ser jaqraw xoghlijiet minn taghhom lill-pubbliku. Fosthom hemm il-bloggers Twanny Erezija, u l-Imzebbel. X'iktarx nghaddi l'hemm izda iktar b'sens ta' solidarjeta' ma' l-inizzjattiva milli ghall-gost. Ghax lili ma joghgbunix sessjonijiet poetici bhal dawn. Nemmen li poezija taqraha wahdek u jew tolqtok jew le. Ma nemminx f'sessjonijiet mimlija staghgib u dak is-skiet tal-knejjes sakemm tinqara' xi poezija - qisu qed jitkellem xi oraklu. Il-poezija ghalija hija prattika daqs toaster. Taqraha bi skop... jew romantiku, jew politiku, jew anki skop muzikali ghall-widnejn. Imma taqraha int. Wahdek. Ikun hemm biss int u l-poezija. Dak il-hin il-poeta ikun ilu li heles il-poezija mill-ktajjen tal-possessjoni. Hiija libera biex tinftiehem u tinqara kif iz-zikk irid.

Imma dawn gosti. F'zoghziti kont nikkunsidra ruhi poeta. Kollu tort tal-gvern. Kien nieda kompetizzjoni ghall-ahjar pinna zaghzugha fit-'92. Kellna niktbu poezija u jien ghazilt it-tema tas-Summit Ekologiku f'Rio de Janeiro. U peress li ghada toghgobni ha nhallihielkom hawn ha taqrawha bil-kwiet (wahedkom). Sahhiet.

ECO '92

Fuq xatt-il bahar,
mal-muzika ta' elf minfah bebbuxu,
mar-ritmu tal-bahar jilghaq ic-caghak,
Maori-neo-Zelandiz jistenna'....

Fuq gholi/ghama fuq muntanja Alpina,
mat-tvenvin tar-rih, ghaddej
mit-trumbuni baxxi/vallati,
Awstrijak-neo-Ewropew jistenna'....

F'wesgha/pjanura
fost it-thaxwix ta' elf qamha ddur mar-rih,
fost il-bini ta' makni taz-zejt,
Indjan-neo-Amerikan jistenna'...

Mitluf f'foresta mdallma,
fost ghajjat wahxija t'ghasafar tal-mewt,
fost hdura/sewda mzejna strixxi bojod/sofor/suwed,
l-Afrikan-neo-homo-sapiens jistenna'...

Fl-gholijiet qtugh in-nifs
ta' l-Andi Peruvjani
mal-llama u l-Mayani,
elf Peruvjan-neo-drogati jistennew...

Fuq gzira/huta f'nofs Mediterran,
mitt ministru minsi,
mitt xufier jiggerra,
ftit Maltin-forsi-Ewropej jistennew...

Fil-qalba tal-problema
hdejn foresta/pulmun mahqura
elf kap l-istat
jaqtghu decizjoni
minghajr jistaqsu
ghaliex?
minghar ma jafu
ghalfejn?

Fuq xatt-il bahar
F'gholi/ghama
F'wesgha/pjanura
F'foresta/mdallma
F'gholjiet qtugh in-nifs
Fil-gzira/huta
waqa' s-skiet.

*Paceville, 03/06/1992

[Insejt nghidilkom... il-poezija kienet rebhet. U ta' ribell li kont ma mortx nigbor il-Premju Pinna Zaghzugha 1992... kesahlu li jien. Miskina marret ommi bil-pacenzja kollha u ivvintat storja li kont marid... waqt li kont qed niggerra Marsalforn wara xi Taljana!]

Stejjer ta' Nasr Eddin (VII)

2007-01-09T14:52:00.000+01:00

Direzzjoni

Waqtli kien qed jivvjaggja Nasr Eddin kellu jghaddi minn inhawi infestat bil-briganti u hallelin. Kellu xorti tajba li iltaqa' ma xi hadd li kellu jghaddi minn l-istess triq u b'hekk ghaddew l-isbah bicca tal-jum flimkien.

Hekk kif waslet biex tinzel ix-xemx, ir-ragel waqaf u nizel miz-ziemel u qal lil Nasr Eddin:

- Ja fidil, wasalna f'l-ahhar tal-jum. Ejja nitolbu.

U nehha t-turban u s-sandli u fetah it-tapit tat-talb malart.

- Tlift daqxejn s-sens ta' direzzjoni, qal hu u niezel gharkobbtejh - lejn fejn ghandi inhares?
- Heqq siehbi, wiegeb il-Hoga, l-ahjar haga li tista' taghmel hi li thares lejn hwejgek!

Stejjer ta' Nasr Eddin (VI)

2007-01-09T14:48:00.000+01:00

Kitba u Ikel

- Nasr Eddin, ghandi bzonn nikteb ittra importanti biex nibghatha Istanbul. Int taf li jien ma mortx skola: trid tiktibhieli?
- Skuzani, iwiegeb Nasr Eddin, ghandi saqajja jugaghwni.
- Mela int tuza saqajk biex tikteb?
- Le. Imma nuza saqajja biex nimxi, izda tant nikteb ikrah u hazin li ikolli immur jiena stess ghand min trid tasal l-ittra sabiex naqrahielu.

Stejjer ta' Nasr Eddin (V)

2007-01-09T14:42:00.000+01:00

L-Imam u l-Fidili

Darba minnhom gew xi nies ghand Nasr Eddin bi problema guridika.
- Jekk l'imam iboss gewwa l-moskea, x'ghandhom jaghmlu l-fidili?
- Dak li ghandhom jaghmlu huwa ovvju, wiegeb il-Hoga - imorru jahraw.

Morna u Gejna

2007-01-07T13:48:00.000+01:00

L-ewwel darba li smajt xi hadd jirrakkonta dwar btala gewwa New York kelli xi sitt snin. In-nannu Guzeppi u n-nanna Karmena kienu ghaddew vakanza gol-belt li ma torqod qatt. Ftit niftakar mir-rakkonti taghhom. Iktar niftakar ghajnejn in-nannu, b'dik il-harsa il-boghod qisu halla xi haga warajh gol-belt. Waqt li dawwar il-kuccarina got-tazza te' bil-lumi li tant kien jehda jixrob kellimna dwar il-kobor. Dak laqtni l-iktar. Ta' tifel li kon,t l-aggettivi ta' kobor, gholi u immensita' kienu xi haga gdida. Niftakar biss ir-rakkont dwar l-iStatue of Liberty (Statwa tal-Helsien ma' ddoqqlix - lapsus politiku). Id-dghajsa sal-gzira tal-istatwa... il-veduta mill-gholi ta' rasha... dak niftakru jiddeskrivih.

In-nannu kien ihobb iharbex djarju zghir tal-mawra taghhom. Naf ghax darba (u tistaqsunix fejn) rajt xi siltiet minn dan id-djarju qasir. L-impressjonijiet tieghu kienu differenti. Iktar hsiebu jghid ma min iltaqghu, kemm stennew u kemm hin damu biex waslu. Iktar hsiebu biex jiddeskrivi il-emigranti li iltaqghu maghhom (ovvjament kugin ta' dak u tifel ta' l-iehor). Kamera tar-ritratti ftit uzaw. Dak iz-zmien li issa jidher imbieghed kien iktar importanti li tgawdi n-nies li tiltaqa' maghhom.

In-New York li rajt jiena hija ferm differenti minn dik li ra n-nannu. Veru, din hija n-New York ta' wara 9/11. Fejn il-liberta' tigi sagrifikata fuq l-artal tas-sigurta'. Fejn il-queue hija l-ordni tal-gurnata u l-ordnijiet tal-gurnata johrogu minn elf halq pulizija biezel. Imma anki ahna inbdilna. Dak li infittxu illum fl-2007 huwa differenti minn dak li fittxew ta' qabilna fit-tmeninijiet. Ritratti hadna hafna. Muzewijiet kemm trid. Ristoranti iktar u iktar. Meta iltqajna mal-habiba ghawdxija li tghix Long Island kilna ikel internazzjonali u mhux xi timpana u ross il-forn. Ingorru t-timbru Malti maghna imma mhux bl-ikel, mhux bil-laqmijiet u bil-harsa li kellhom Toto u Peppino meta telghu Milan. Inbdilna... imma forsi bqajna l-istess.

Ghax wara kollox kemm jien u kemm Guzeppi m'ghandniex x'naqsmu ma dal-poplu li zorna. M'ghandniex dak il-genn biezel fid-dinja tal-alla tal-flus. M'ghandniex fissazzjoni fil-kobor. M'ghandniex konvinzjoni li l-verita' taghna hija it-tajba. M'ghandniex dik l-idea li Alla qieghed maghna u maghnba biss.

U kif qed nitkellmu dwar Alla. Guzeppi ilu li halliena u mar fl-aqwa vakanza minnhom. Ma nafx hux izomm djarju dwar dan il-vjagg etern. Ma nafx ghandux kamera tar-ritratti halli forsi, jekk ingib ruhi sew hawnhekk, u jekk qatt niltaqghu, jurini x'ilu jaghmel hemm fil-Belt tar-Raqda ta' Dejjem.

Ghax hemm xi positijiet li nzuru... imbaghad nergghu nigu. Imbaghad hemm ohrajn... fejn la mmorru nibqghu hemm ghal dejjem.

***
Dedikata lil Guzeppi Zammit, Xewki minn Ghawdex li halliena s-seklu l-iehor imma lahaq qabbadni l-aptit li xi darba nara New York. Kellek ragun nannu. Sabiha l-Belt imma bhal Ghawdex m'hawn xejn!

Xewqat Sbieh

2006-12-19T09:21:00.000+01:00

Zmien il-Milied... zmien ix-xiri, il-genn u l-fsied. Zmien ir-rigali ghal min kien bravu u zmien ir-rigali ghax hekk tehtieg it-tradizzjoni. Rigali mill-qalb ghat-tfal li jifthuhom b'ghajnejhom jixghelu u rigali kontra qalbna ghal dawk ghax ta' bilfors. Rigal qatt m'ghandu jkun hekk of course imma l-izball ma jibdiex mill-fatt li taghtih kontra qalbek imma mill-fatt li inholqot raguni ghalfejn jinholqu r-rigali li mhix personali. Ma xtaqtx nidhol fi spiritwalita' zejda u nqbad ma' l-argument kantaliena ta' dawk li jdejqulna l-kukuzzli jghidulna li "There is no Xmas without Christ in It" u affarijiet minn dawn.

Halliha li GK twieled "away in a manger" u jaghmlu li jistghu biex ipingulna lil Marija l-bajda u Guzeppi n-Nordiku jistkennu mill-isnow tal-Palestina. X'iktarx ikunu l-Creationists (Holqienisti?) li jezigu hsibijiet litterali dwar dak li sehh go Betlehem xi 2006 sena ilu. Allura bejni il-borra u silg Mediterranja u go speci ta' ghar/ghorfa imdawwar bil-bhejjem twieled "Gesu Bambin" (naqa' zejda din tal-"Bambin"... x'tippretendi... jitwieled Gesu Ragel? Tkun easy wisq ghan-naysayers imbaghad...). U skond it-tradizzjoni litterali gew tlett slaten Magi u tawh ir-rigali. Deheb, Frankincens u Mirra. U allura skond it-tradizzjoni issa ahna ukoll inqassmu r-rigali lil xulxin u kull ma jmur iktar importanti r-rigali mill-Baby Jesus. Intant il-pjan strategiku tal-Knisja Kattolika li tikkappara Festival iehor Pagan - bhal ma kienu dawk Rumani u Celtici ta' dawn iz-zminijiet - issa qed jisfa' fix-xejn. Bhal ma jghidu ... min jobzoq fl-arja...

Jien mill-Milied joghgbuni x-Xewqat sinciera. Il-wens mill-bard ta' barra u l-opportunita' li l-familja nukleari tiltaqa' sabiex tissielet fuq min ha jiehu l-crackling tal-hanzir. Hawnhekk gol-Lussemburgu hassejt li l-Milied iqarrbek lejn shabek. Ghax qabel ma kullhadd iparpar lejn ir-rokna tieghu sabiex jiccelebra l-Milied ikun hemm dawk ix-xewqat sbieh mixtieqa lill-xulxin. Xewqat sincieri. Xewqat li jghidu "Ciao... hu gost Malta... u narak is-Sena d-diehla".

Issa tghidu inthom mhux l-istess pajjiz sejrin. Ma jistghux jiltaqghu hemm ukoll? Difficli tifimha din. Difficli tifhem li meta inkunu Malta qajla ikollna hin ghall-hbieb li hallejna warajna u ghal familja. Allura tiltaqa' mal-Maltin ta' Lussemburgu mill-inqas. Minflok, jien u nghid ciao u nixtieq lil kullhadd il-vjagg it-tajjeb bdejt ninduna li fil-harsa ta' kullhadd tara' dak l-istess hsieb... "u iva mhux se ndumu hemm, jghaddi malajr... imbaghad nigu 'l ura u nergghu insibu lil xulxin...kif nixtiequ lkoll". Dik il-harsa li tghidlek li d-dar taghna issa hija hawn. Il-wens tal-hbieb insibuh hawn u l-genn u l-giri tal-btala hija pawza qasira sakemm nergghu lura ghar-rutina u l-gabra hbieb li issa saru familja ohra go Lussemburgu.

Insomma. Xewqat sbieh.

Stejjer ta' Nasr Eddin (IV)

2006-12-12T18:00:00.000+01:00

Vizjonijiet

Jinghad li Nasr Eddin kien dahal jaghmel parti mill-qorti ta' Tamerlan (il-hakkiemu mexxej ta' hafna konkwisti tal-poplu Tartaru). Nasr Eddin kien jipprova jaghmilha tal-bniedem mistiku moghni b'poteri sopranaturali. L-imghallem tieghu, Tamerlan, ried provi irrifjutabbli ta' dawn il-poteri.

- Jidhirli li n-nies mistici kollha ikollhom vizjonijiet, hekk jew mhux hekk? U int?
- B'isem Allah, jwiegeb Nasr Eddin, ghandi mohhi imballata daqs qartalla bil-vizjonijiet f'kull hin u kull mument.
- Tajjeb mela, kompla Tamerlan, ghidli x'inti tara iss'issa, u jekk m'inti tara xejn naqtalek rasek dis-sekonda.
- Qed nara gwienah tan-nar ihabbtu fl-ismewwiet, qed nara tron ta' djamanti li qed jingarr minn erba ljuni tad-deheb f'post ix-xemx, qed nara xmajjar ta' halib nezlin bla waqfien mill-ishab, qed nara...
- X'vizjonijiet straordinarji! Waqqfu Tamerlan illi f'daqqa wahda kien intela' biza' u ammirazzjoni. Ja dervixx venerabbli! Ghidli kif taghmel biex tmur lil 'hinn mid-dehra tal-affarijiet mundani? Liema sforzi ghandu wiehed jaghmel sabiex ikun jista' jingarr b'tali mod sas-seba' sema?
- M'hemm l'ebda sforz, il-bizgha bizzejjed.

Stejjer ta' Nasr Eddin (III)

2006-12-12T17:41:00.000+01:00

Djalogu fuq Xifer Xmara

Jum minnhom, Nasr Eddin iddecieda li jmur jahsel hwejjgu gewwa x-xmara. Moghni b'sapuna imdaqqsa, bl-ixkupilja u l-broxk intelaq joghrok u jaghsar daqslikieku kien hassiela.

X'hin lesta' l-hasla, firex il-hwejjeg fl-ghalqa ghax-xemx izda ix-xorti riedet li jinfethu l-ismewwiet u tibda maltempata: lozor, bicciet, qomos… kollox intela' tajn… ikollu jerga jibda mill-bidu.

L-ghada, Nasr Eddin jerga jixtri sapuna ohra u jerga jibda' x-xoghol. Kollox ta' xejn ghax fid-daqqa u fil-hin terga tizbokka maltempata ohra. U l-jum ta' wara l-istess haga.

Fir-raba' jum Nasr Eddin ghadu max-xmara jistinka, f'nofs maltempata ohra, meta jasal wiehed minn shabu:

- Hares l'hawn, jghajjat il Hoga b'hanxra daqsiex (minkejja li lanqas ma hu qieghed tlett passi l-boghod minnu), qed nuza l-gobon biex nahsel.
- U bil-gobon il-hwejjeg jitnaddfu? Jistaqsih siehbu imbellah.
- Jiena nitnejjek mill-indafa, jien irrid hwejjeg niexfa, jerga jghajjat Nasr Eddin.
- Qatt ma kont nisthajjel li l-gobon kapaci jtella' daqshekk raghwa, jwiegbu siehbu… iktar imbellah minn qabel.
- Ghalaq halqek imbecilli, qallu inkorlat Nasr Eddin.

Stejjer ta' Nasr Eddin (II)

2006-12-12T17:40:00.000+01:00

Skutella Halib

Nasr Eddin kien mistieden ghand ragel ghani. Dan servih kolazjon halib frisk tal-igmla mill-itjeb imzewwaq bil-kannella. Meta serva il-halib l-ghani mela l-iskutella tieghu sax-xifer u dik ta' Nasr Eddin meliha biss sa' nofsha.

Kien ghalhekk li Nasr Eddin beda jdur fuq is-siggu tieghu, qisu m'ghandux kwiet go gismu, u jgharrex u jfittex madwaru.

- X'ghandek bzonn, Nasr Eddin? Kuccarina zokkor?
- Le. Serrieq. Nixtieq innehhi l-bicca ta' fuq ta' l-iskutella, ghax m'ghandix bzonna.

Stejjer ta' Nasr Eddin (I)

2006-12-12T11:33:00.000+01:00

Hawnhekk tibda sensiela ta' traduzzjonijiet ta' stejjer qosra mehuda mir-rakkonti dwar Nasr Eddin Hoga. Nasr Eddin kien eroj leggendarju li ghex fit-Turkija fit-XIII-il seklu. Huwa maghruf fid-dinja musulmana kollha - mill-Albanija, sa Sinkiang - bhala l-inkarnazzjoni tal-irriverenza. Nitkellmu dwaru iktar tard. Hawn hi l-ewwel silta maqluba mill-ktieb "Sublime paroles et idioties de Nasr Eddin Hodja - tout Nasr Eddin ou Presque", Jean-Louis Manoury. (Phébus, libretto, 2002, ISBN: 2-85940-857-6).

***

L-Ghonja u l-Foqra

Wara nixfa ta' hafna xhur kien wasal zmien il-ghaks. Izda mhux kullhadd kien qed imut bil-guh: l-ghonja kienu hasbulu u kienu sarrew hazna ta' qamh, zejt, haxix niexef u laham.

Khadidja allura qalet lir-ragel taghha:
- Nasr Eddin, ir-rahal kollu jistmak hafna. Toqghodx hawn b'idek f'idek: mur fil-misrah, igbor lil kullhadd u ara tikkonvincix lill-ghonja jaghtu x'jieklu lill-foqra.

Nasr Eddin jahseb li ghal darba martu ghandha ragun. Jaghmel kif tghidlu u, ghaxar sieghat wara, jigi lura - wiccu jixghel bil-ferh.
- Mara, ejja nirringrazzjaw l'Allah il-Hanin!
- Ah! Mela irnexxilek?
- Ma kenitx bicca xoghol hafifa. Irnexxieli bin-nofs.
- X'jigifieri bin-nofs?
- Iva: jigifieri s'issa irnexxili nikkonvinci lill-foqra.

Milied, Fieri u Football

2006-12-04T16:42:00.000+01:00

Il-Fiera tal-Milied
Gewwa il-Mittelewropa (jew jekk tridu l-Ewropa Nofsana fl-istess stil tal-Lvant Nofsani), il-kuncett tal-Fiera tal-Milied huwa popolarissimu. Kull belt xierqa ta' l-isem ghandha l-fiera taghha fil-pjazza principali. Dawn il-fieri ghandhom storja twila li tmur lura sal-Medju Evu u anki qabel. Il-fieri ma kienux, u m'humiex xi haga ta' zmien il-milied biss. Anzi, il-pjazez ta' dawn l-ibliet jilqghu xi suq jew iehor talanqas darba fil-gimgha. Niftakar fiz-zmien li qattajt gewwa Bruges fejn skond il-gurnata tal-gimgha kont issib is-suq tal-laham, tal-haziz u fil-kaz tal-ibliet marittimi ma setax jonqos is-suq tal-hut.

Imma fil-Milied hag'ohra. Il-pjazza tittrasforma ruhha f'festa ta' lwien u rwejjah. L-ikel lokali tal-istagun jigi ezaltat bl-isbah platti – mis-soppa tal-lentils sat-Thuringer, mit-tuffiegh karamelizzat sal-qastan, mill-faqqiegh jghum fit-tewm sad-doughnuts bic-ciras. U mhux ikel biss. L-istands tal-artiggjanat jikkompetu ghall-ispazju ma' dawk tal-ispirti li jsahhnu. Il-gluwein – l-inbid shun mimli spezji ta' kull tip – tixorbu u thoss mewga shana niezla minn go grizmejk sal-ibghad ponta ta' gismek.

Certi pjazez jippermettu ruhhom anki ghal Skating Rink tas-silg fejn kullhadd jintefa' f'verzjoni iffrizata ta' Human Bumping Cars. Il-muzika dejjem l-istess. Mill-elogji ghat-Tannenbaum sal-Heiligen Nacht – kliem denji tat-torri ta' babel izda noti li jizbqu kull fruntiera. Il-fieri jibdew lejn l-ahhar ta' Novembru u jispiccaw ftit wara l-Milied. Kemm ilni nghix gewwa l-Lussemburgu dort hafna minn dawn il-fieri. Kont ga mort dik enormi ta' Brussel lejn Santa Katerina – bellezza. Zort dik ta' Strasburgu, ta' Aachen, ta' Maastricht, ta' Amsterdam, ta' Trier u ta' Metz. Kull wahda ghandha is-sabih taghha. Kollha ghandhom dak il-feeling Dickensjan ta' "Merry Christmas to Everyone".

F'Malta ftit naraw stands fuq barra. L-atmosfera tal-Milied niftakarha dejjem mid-dwal tal-Belt u mill-giri minn Strada Rjali sa' Strada Merkanti via Strada Zekka imwahhal mac-cintorin t'ommi. Bejn bikja u ohra kien ikun haqqek xi gugarell (kif jiktbu fit-Taghna t-Tfal) u forsi forsi ritratt fuq hogor xi Santa Klaus (qatt ma kont nghidlu Krissmiss Fader) deformat li ikun ilu jippoza bi tfal ingrati gurnata shiha. Ghad ghandi wiehed x'imkien tieghi fuq hogor Santa Klaus stramb. Ma nidirx kuntent. Imma heqq party mit-tradition.

Ghal hafna zmien ir-rigal tieghi kont nixtrih minn ghand tal-Orjenti. Ma setax jissemma ahjar. Il-bazaar tal-Orjenti fit-Tigrija ir-Rabat kien ikun il-holma ta' kull tifel u tifla Ghawdxin. Minn jaf kemm il-board game hareg minn hemm grazzi ghall-last wishes ta' Jacques ckejken. Niftakar ukoll li l-ghada tal-Milied (jekk mhux is-27) konna immorru bir-rigali li kellhom xi haga nieqsa u niltaqghu mal-migghema sfortunati li kellhom jaqghu ghall-proverbjali "mill-Milied sa' San Stiefnu".

Football u Fieri Ewopej
U fl-ahhar dwar il-fieri. Kontu tafu li t-tazza antenata tat-Tazza UEFA fil-football hija proprja tazza li kienet organizzata bejn il-bliet tal-Ewropa Nofsana li kellhom fiera famuza? Il-Coppa delle Fiere bdiet biex tippromwovi Trade Fairs Internazzjonali u setghu jippartecipaw biss clubs ta' Bliet li kienu jorganizzaw tali Fieri. Meta inholqot it-Tazza UEFA fl-1971 intlaghbet loghba bejn l-iktar zewg timijiet li rebhu it-Tazza tal-Fieri sabiex jiddeciedu minn se jzommha ghal dejjem. Din il-Finali intrebhet mill-Barcellona illi ghelbu il-Leeds Utd 2-1.

L-ewwel tim Malti li laghab fit-Tazza tal-Fieri kien il-Hibernians Paola FC li ippartecipa fl-istagun 68/69 u tilef 7-0 aggregate kontra il-Griegi tal-Aris (Saloniki). Is-sena ta' wara kien imiss lill-Floriana jitilfu bl-istess margini kontra Dinamo Bacau (Rumanija). Fl-ahhar sena tat-tazza ir-rapprezentanti Maltin kienu Sliema Wanderers illi tilfu 10-2 aggregate kontra AB tad-Danimarka.

Grad Celcius

2006-11-10T09:56:00.000+01:00

Dalghodu regghu qajmuni il-haddiema Portugizi. Itektku fuq l-madum il-gdid li qed iwahhlu fuq it-terrazza tal-apartament. Il-hoss tan-nies jpacpcu barra tieqa ta' kamra tas-sodda filghodu huwa wiehed universali. Tkun qajla hrigt mid-dinja tal-holm meta' fid-daqqa u l-waqt tisma' ilhna u hsejjes mghaffga u fgati li kull ma jmur jitqawwew. Dak il-hin tifhem x'kellhom f'mohhom il-Griegi tal-antik meta semmew lil dawk kollha li jitkellmu stramb "barbaroi".

Bhalissa ma nistax inhares il-barra mit-tieqa ghax ghandi l-ekwivalenti lussemburgiza tal-persjani kollha maghluqa. Bilfors. Ghax inkella l-haddiema jkunu jistghu jnemmsu go dari kif u meta' jridu. M'hemmx idea li twahhaxni iktar bhalissa minn dik ta' hames haddiema lusitani iharsu dritt go kamarti jarawni nitmattar u nistembah bilmod. Niftakar f'siehbi li kien ivvinta frazi pseudo-gharbija meta konna nqumu flimkien fi zmien li konna morna Londra naghmlu ricerka ghat-tezi... "Ghana nakumi bal-kakka f'ghajnethi u bid-dribblathi fawk al-lazarun". Nahseb fhimtuha.

Insomma. Is-shana ta' gewwa li tinfirex mill-heaters tal-mazout sa l-icken rokna tat-twieqi "double glazing" tippermeti qawmien inqas ahrax millikieku kella tkun l-istess temperatura go xi dar Maltija. Imbaghad tilbes u tohrog. U qalbek donna tieqaf ma' l-ewwel nifs. Thossha timbotta mal-gagga ta' sidrek qisha trid terga' lura wahedha ghall-kenn tad-dar u thallik tmur wahdek lejn ix-xoghol. U n-nifs hiereg minn go halqek jibdlek fi dragun feroci li ghadu imdardar mill-fatt li tqajjem minn sekli ta' ibernazzjoni.

Il-karozza bil-computer on board tgharrfek illi t-temperatura hija ta Grad fuq iz-Zero - riskju ta' silg fit-triq. Prosit ghal Alla. U nahseb diga rrakkontajt dwar il-gmiel estetiku tal-ghodwa xitwija. Bla ma trid tiftakar linja mill-proza maltija ta' l-iskola: "maz-zernieq niedi tal-ghodwa". Kullimkien, kull fejn thares, tidher il-mixja tal-armati tal-kesha li jimpossessaw l-art Lussemburgiza kull sena f'dawn iz-zmenijiet. L-arja mimlija bi statika stramba u tahsibha lesta biex tfaqqa'. Is-sensazzjoni hi li l-art tizloq hafna u li l-karozza tista tizzerzaq sal-parking tal-qorti.

Imma l-isbah immagni tibqa' tal-Pont li jwassal lejn il-mejda ta' Kirchberg imperrca fuq l-gholja. Hekk kif titlaq Rue Joseph II u s-sigar miksijin weraq mejtin lesti biex jabbandunaw ruhhom ma' l-ewwel ziffa ddur lejn il-Glacis u tilmah elf u nofs karozza ipparkjati waqt li sidhom kollha diga ghamlu present gol-ufficci shan taghhom u probabilment qed jibilghu l-ewwel kafe. Ftit ghandek cans thares lejn il-Glacis ghax imbaghad tghaddi minn speci ta' tunnel li jaqsam lejn Kirchberg. Tinzel go tunnel mdawwal artificjalment u li jgenneb lejn naha u tisponta minn-naha l-ohra fuq il-pont. Dehra li ssahhrek kull darba li taraha. S-soltu tara z-zewg torrijiet gwardjani tal-Parlament u t-torri izghar tal-Qorti. Imma fi granet bhal dawn fejn l-ebda rih ma kien hawn biex ibarri c-cpar tal-lejl ma tara xejn. Ghax il-pont li jaqsam l-Wied wiesgha u jwassal sal-Kirchberg ikun miksi shab. Litteralment shaba wahda li thallik biss tara l-karozza ta' quddiemek.

Tat-torrijiet l-ebda sinjal u l-vjagg tieghek ikompli "bhal ghama itektek bl-ghaslug". Bla ma trid il-karozza timxi iktar bil-mod. L-isbuhija tal-bjuda li tibla kollox ma jixirqilha l-ebda deskrizzjoni. Tizbokka in-naha l-ohra u taghraf xi ftit forom. Il-parti baxxa ta' kull torri. Il-hdura tal-haxix ta' madwarhom. U tidderigi l-karozza gol-kenn tal-parking. Gos-shana ta' guf bini iehor kenni. U x'hin tohrog mil-lift ghal-gor-reception ixxomm ir-riha ta' kafé taljan u toast imdellek bil-jam tal-huissiers. U tibda bil-mod terga tinqata mid-dinja tal-bard ta' barra. Dinja li qed tgawdi l-ahhar grad fuq iz-zero qabel ma ninzlu lkoll flinkien taht iz-zero ghal-xitwa ohra ta' bjuda, bard u impressjonijiet.

U bhalissa jien u nikteb inhares barra mit-tieqa lejn il-pont u ma nara xejn. Nara biss tarf l-iktar sigar vicin. Issa veru waslet ix-xitwa.

*ritratt (tal-Pont Gran Dukessa Charlotte waqt granet iktar sajfin) mehud minn hawn .

Folklor Urban Ghas-Seklu 21 (III)

2006-11-05T15:55:00.000+01:00

Numru tlieta: Kuluri '83

Il-hoss tax-xita issammar mat-twieqi u tar-rih ivenven fil-btiehi tad-dar kienu l-ghaxqa tac-ckejken Momu mgeddes ghall-wens ta' kamartu u mitluf ihares lejn il-qtar itellqu mal-hgiega tat-tieqa. Kien ghad baqa' gimgha ghal jum gheluq sninu u minkejja kull sforz kien ghadu ma skopriex x'rigal kien be hsiebhom jixtrulu l-ma u l-pa. Tmien snin mhux cajt. Issa kien qed jikber. Peress li illum btala tal-iskola kien se johrog idur ma missieru jaghmel il-qadjiet. Minn mument ghall-iehor kien qed jistennih isejjahlu. Kien ga libes it-tracksuit il-gdida u z-zraben tas-Sanga godda fjamanti. Kullhadd kellu bhalhom l-iskola - barra Alfred - li kellu par Adidas zur minn hawn. Imma Alfred bin is-segretarju privat tal-Ministru tat-Trasport - dak anki televixin bil-kulur ghandu d-dar u l-uniku abjad u iswed li jara huwa fuq il-gear ta' Platini u Boniek meta' jiskurjawlek xi goal fuq grawnd lewn hadrani.

Momu l-grawnd hadrani kien rah biss ta' Qali meta l-pa kien hadu jara Malta kontra l-Germanja tal-Punent. Xi pjacir dakinhar meta kien ghajjat "Malta! Malta" b'idu ixxejjer il-hot dog fl-arja u l-ketchup toghma ta' hall niezel izellegg mal-komma. X'ekstasi meta' skurjaw il-Maltin bis-salib ta' Malta fuq sidirhom. U l-ghada l-iskola jirrakkonta l-istorja tal-gowl ghall-elf darba qiesa kienet l-ewwel darba.

- Tlaqna Momu? Ilbes il-gakketta ghax ix-xita. U tinsix iggib xi haga x'taqra ghax ghandna x'nistennew dalghodu il-Ministeru.

Lehen missieru qajmu minn nofs raqda li kien fiha. Hataf l-anorak minn fuq is-sodda u l-"Bumper Beano edition" (1975) li kien xtara minn xi fiera tal-kappillan ta' Marsalforn u lebbet lejn il-bieb ta' barra fejn il-pa kien qed jistenna bic-cwievet f'idu u l-bagalja tax-xoghol. Barra r-rih kien qabad sew. Girja sal-karozza. Il-pa kellu jerfghu biex jaqbez l-ghadira ilma li kienet iffurmat fit-triq. Triq San Gorg kienet iktar qisha xmara. Xejn gdid. Fid-Datsun il-kesha kienet ghadha regina u l-ebda sistema ta' heating ma kienet se twassal ghal xi temperatura ideali. Momu dar lejn it-tieqa u iggosta n-nifs tieghu jtappan il-hgiega sakemm telqu u qabdu t-triq lejn il-Belt.

Il-muzika ta' Clayderman alternata mal-hsejjes regolari tal-wajpers tal-karozza ghenu biex il-kwarta sewqan ghaddiet malajr. Hallew il-karozza fil-parking tas-soltu, hdejn Agius & Agius fit-tarf ta' Triq Nofsinhar. Ma kenux se jidhlu fil-hanut tal-kotba illum. Dak id-delizzju kien rizervat ghall-mawriet il-Belt mal-ma li kienet tieqaf taghzel kotba ghall-iskola sakemm Momu kien jiekol kull qoxra bil-hars u johlom li xi darba ikollu librerija shiha d-dar. Grew minn kenn ghall-iehor tat-toroq b'Momu isegwi ir-riha tad-Du Maurier eternament imqabbad f'idejn missieru.

Waslu l-Ministeru fl-ahhar - it-tnejn b'xaharom iqattar u jsabbtu saqajhom fuq it-tapit mikul fl-intrata. L-messaggier staqsa xi xtaqu u l-pa gewdwed xi haga dwar permessi u televixins. L-interess ta' Momu fil-qadja tallum zdied mhux ftit. Televixin? Ma naghmlux mod li dak il-leaflet tal-Grundig fuq il-mejda tal-kcina ma kienx qieghed hemm ghalxejn? Momu haffef il-pass ghal wara missieru. Kellhom jistennew fil-Waiting Room. Kamra mitluqa riha ta' umdita' u tindif ta' kaf kaf. L-ebda siggu ma jaqbel ma' l-iehor. In-nies ta' gol-kamra kollha mitlufin go hsibijiethom probabilment jirragunaw dwar liema qaddis l-iktar li jista' jghinhom fit-talba taghhom ghand il-Ministru iktar tard.

L-istennija ma kenitx qasira. Imnalla kien il-comic. Izda fl-ahhar dahal messaggier li sejjah isem missieru. Is-sottosegretarju ta' l-ewwel segretarju tas-segretarju privat (ifisser li ghandu skrivanija tieghu u anki kamra ghalih) issa seta' jarah. Dahlu fl-ufficcju. Is-sottosegretarju Delia kien bilqieghdha wara l-iskrivanija. Quddiemu kellu l-kikkra kafe' li kien ihobb jordna minghand il-messaggiera kull meta tizvojta. Mhux ghax ihobb il-kafe imma ghax la ghandek poter fuq xi hadd iehor f'dan il-pajjz ahjar tuzah. Iktar u iktar meta dak li jgiblek il-kafe kien l-ghalliem nazzjonalist li inghata transfer wara li sabu ritratt tieghu fuq quddiem ta' protesta ta' dawk iz-zibel il-blu.

Il-pa kien qabad dik l-attitudni reverenzjali li kellu s-soltu f'okkazjonijiet bhal dawn. Ghaxar snin ta' amministrazzjoni socjalista kienet darriet il-poplu s-sitwazzjoni paradossali ta' kif ghandu jigdem ilsienu u jilghaq fl-istess hin. Bongu Sur Delia tiela' u Kollox Sew Sur Delia niezel. Momu ma setax jemmen li dan kien l-istess Delia li missieru kien semma fil-bata mhux ftit xi jumejn ilu meta kien gie Frankie tad-dawl id-dar dwar xi problemi fil-meter.

Ghajnejn Momu studjaw il-procedura kollha fid-dettal. Il-paroli fil-vojt dwar il-mara u t-tfal. Il-problemi amministrativi kollha li beda johrog bihom Delia. It-taxxa fuq it-tv, il-problemi tal-interferenzi fis-sistema ta' radju tal-pulizija ikkawzati minn dawn il-markingenji godda maghrufa bhala "remote controls", il-kwota ta' televixins (skond l-estimi tal-budget tat-82) u l-lista ta' stennijja ghall-permessi. Ma kull problema li semma Delia il-pa kellu biss kliem ta' qbil. Imbaghad qisu d-diskussjoni isserjat.

Mill-bagalja tax-xoghol il-pa hareg munzell formoli mimlija. Delia hares lejhom imma qisu baqa' jistenna xi haga ohra. Momu ma fehemx wisq sakemm ra l-flixkun Johnny Walker hiereg minn gol bagalja. Flixkun Whisky? X'kellu x'jasqam mal-formoli. Mhux biss. Imma hariglu anki envelopp b'xi flus, trabixu tal-inbid u erba place mats tal-birra. Dan x'tahwid hu. Delia tbissem. Ma tkellem xejn. Hataf l-affarijiet u fetah armadju li kellu warajh. Ghajnejn Momu lemhu tezor shih. Basktijiet, zraben tal-alakka, zraben tal-futbol, cikkulati, gizirajjen u elf haga ohra li qattt ma kien ra fl-ebda hanut. Ghajnejh kienu wehlu fuq loghba elettronika ghat-tfal bhal ma' kellu Alfred l-iskola imma f'daqqa wahda hass il-harsa canfiera ta' missieru twissiegh li ahjar qisu ma ra xejn.

Delia sakkar l-armadju, qabad il-formoli u hareg mill-bieb li kien hemm fuq wara tal-ufficcju. Il-pa ghamel sinjal b'sebghu fuq xufftejh lil Momu. Xxxxx! Ma nafu xejn. Momu ma kienx bin ir-Repubblika ta' xejn. Kien jaf x'titlob minnu r-Reppublika - Skiet quddiem korruzzjoni, tixhim biex takkwista u laqizmu biex timxi l-quddiem... eh u l-bandiera tal-maduma mistura f'qiegh il-kexxun taz-zraben.

Is-Sur Delia rega' dahal. Il-karti kienu mimlijin timbri homor u suwed. Approved. Appruvat. Il-pa gabarhom bil-kwiet u wara mitt grazzi u "Sellili ghal Mara" qabad lil Momu minn spallejh u hargu mill-ufficcju. Ma nghidx li mxew barra mill-ministeru. Le. Grew. Ma jmurx is-Sur Delia jerga' jibdielu.

Barra ix-xita kienet waqfet. Is-sema infethet u r-rih ikkalma. Minflok il-griz ta' qabel kien hemm x-xemx tissielet mal-ftit shab li kien baqa. Ir-riflessjoni tax-xemx fl-ghadajjar fit-triq u fuq il-vetrini imxarrbin holqot qawsalla ta' kuluri kull fejn hares Momu.

-Issa fejn sejrin Pa?
-Issa fejn sejrin? Sejrin nigbru t-televixin Mom... televixin tal-kulur...

U lehen il-pa ma setghax jkun iktar ferriehi. Ghax f'Malta socjalista ftit kont tkun trid biex iddahhal xi kulur fil-monotonija tal-hajja tal-pagi iffrizati u prodotti antikwati. Ftit. Naqa' whisky, erba reklami tax-xorb u mazzetta zghira ghal dak il-**** Delia.

Il-Mewt

2006-10-26T09:15:00.000+02:00

"Ara gej il-mewt ghalik biex jaqlik...."

Il-folklor Malti, bhall-folklor ta' kull pajjiz iehor, huwa mizghud bi stejjer u tradizzjonijiet dwar il-mewt. L-istorja ta' pajjizna tibda' bic-celebrazzjoni ta' bosta riti - tlugh ix-xemx, l-equinox (ekwinoss?), il-hajja, ir-rebbiegha u l-mewt. L-ewwel bnedmin li grew fuq kull art ftit damu biex gharfu ic-cirku tal-hajja u l-mewt - it-twelid fir-rebbiegha sal-mewt fix-xitwa u l-qawmien fir-rebbiegha ta' wara. Il-kult tal-hajja u mewt ma bediex mal-insara izda beda' hafna qabel.

Mingel il-mewt jidher kuljum fl-ahbarijiet li jhabbru mwiet madwar d-dinja u iktar qrib taghna. Izda lilna ma jolqotniex skond id-distanza geografika imma skond kemm hu qribna dak li jkun ghadda lejn id-dinja l-ohra. Huwa f'dak il-mument li nieqfu nirreflettu dwar il-mewt u x'se jigri wara. Jekk ghadux qed ihares lejna dak li ghadu kif hallina. Jekk hemmx hajja ohra wara din. Jekk il-qraba li telqu qablu kienux hemm jilqugh meta wasal.

U t-tradizzjonijiet ifuru madwar id-dinja - l-Egizzjani li qaflu l-mejjet flimkien mal-possessjonijiet tieghu, il-Vikingi li difnuh flimkien mal-armi u beni tieghu ghal godiment futur gewwwa Valhalla (mal-Valkiri), l-Jannissarju li kien jissielet bit-tama li hu ukoll imur fl-ewwel genna fejn isib il-harem ta' nisa lesti jtaffulu kull dieqa (imma hadd qatt ma saqsa lil dawn in-nisa jekk ridux ikunu parti mill-istess destin?), in-Nisrani li jemmen li niltaqghu kollha gewwa l-Wied ta' Josaphat sabiex tinqata' x-xorti taghna, u l-flus li jitqieghdu fuq ghajnejn il-mejjet f'hafna kulturi sabiex ikollu biex ihallas il-passagg ghad-dinja l-ohra. Kurjuza li mal-mewt tal-persuna inkunu irridu naccertaw ruhna li ghandu kull ma kellu bzonn biex jasal fejn ghandu jasal.

***

Illejla nitlaq lejn Etain - villagg zghir gewwa Franza. Sejjer nsellem lil Eugene ghall-ahhar darba. Lil Eugene m'ilnix nafu. Forsi sena u xi ftit. Li naf li kien bniedem ferriehi. Wicc li thalltu kemm ma Churchill kif ukoll mal-Papa Gwanni II. Iltqajt mieghu meta' kien qabez it-tmenin. Ghall-ahhar celebrazzjoni ta' gheluq sninu tajnieh ritratt tal-familja go frejm sabih. Kont kuntent li anki jien qieghed go fih. Kien laqaghni go familtu minghajr problemi. Ma kellu l-ebda inkwiet ghax jien barrani go Franza. Wara kollox fis-snin tletin kien ghamel l-istes vjagg hu ukoll. Minn Krakovja ghal Franza. Lahaq ezatt il-gwerra fejn - kien jirrakkonta b'dahqa - zgicca l-konfront ghax il-kumpanija tas-suldati li kien fija spiccat mghaffga bejn it-tankijiet Germanizi u l-fruntiera Svizzera. U spicca gewwa l-iSvizzera ghal tul il-konfront go Kamp ta' Rifugjati.

Niftakar l-aptit li kellu Eugene meta kien jiekol. Ma tobsorx li ghandu iktar minn tmenin sena. Mhux ghall-ikel biss imma anki ghal dik it-tazza inbid abjad li kien ifittex qabel l-ikel (proprjament kien ifittex it-tieni wahda ukoll imma Marcelle, martu, kienet twaqqfu hemm). Kellu memorja inkredibbli. Jiftakarlek episodji minn hajtu sa' l-icken dettall. Imma l-iktar li kien jolqotni kien il-fatt li dejjem kien burdata tajba. Bniedem ferriehi li kien gharaf li din id-dinja ma baqaliex x'toffri hlief il-pjaciri z-zghar li huma l-ikbar pjaciri. Tazza inbid, ikla mal-hbieb, gurnata xemx tal-harifa, in-neputijiet u t-tfal. Ma kont tara qatt xi tip ta' garr. Kien jistaqsi dwar affarijiet ta' zmienna b'kurizta' u minghajr dak il-hjiel ta' disgust li jaf ikollhom certi anzjani meta jitkellmu dwar "il-modern".

Inhossni ixxurtjat li ltqajt mieghek Eugene. Ghada gej insellimlek ghall-ahhar darba. Gej niehu sehem fic-cerimonja li qieghda hemm biex twennes lilna li ghadna hawn u mhux lilek li tlaqt. Ghax jiena zgur li l-wens li diga kellek hawn sibt hafna iktar minnu fejn tinstab issa.

Aghtih Mulej il-mistrieh ta' dejjem.

Avvizi

2006-10-05T09:51:00.000+02:00

Il-Bord ta' kinnie&twistees jixtieq javza' lill-qarrejja stmati illi mill-llum 5 ta' Ottubru, Jum l-iStudent, qieghdha terga tinfetah il-facilita' ta' kummenti miftuha. Dan ifisser li s-Sur "Anonimu" u s-Sur "Inkorlat mill-Gzira" jistghu jergghu liberament jpoggu hsibijiethom fil-kaxxa appozita li qieghda fuq kull post immarkata Comments. Nafu li ghalxejn nappellaw ghar-responsabilta' u nistghu biss infakkru li r-responsabilita' tal-kontenut tas-sezzjoni tal-kummenti hija michudha. Tant, kemm it-tfarfir ta' l-ispallejn u kif ukoll il-hasil tal-idejn ma hix xi bicca xoghol difficli u kullhadd kapaci jaghmilha.

Il-gurnata t-tajba.

***
Reclami dal Bollettino
Carosello: Reclami ipprovduti fuch spatiu misluph lilna minn K&T.

Reclam: BOLLETTINO. Tinseusc tisctru l-articoli passati fuch chinnie u tuistees. Tistru phis-sens li tisctar u tacra u mhusc phis-sens economicu ta' inphiech ta' pennies sabiesc icholloch access. U la chiedhin tippassiggau fuch l-eteru u m'ghandchom scein sc'taghmlu ghasc ma taslusc uasla sa Il Bollettino della Sfiga u tacrau l-erba steiier li chien hemm s'issa sachemm iittellau graiiet u avventuri ohra.

Reclam: BAID. Baid u hascisc phrisch. Irricorru issa ghand Carmni Grima ta' Tric De' Pinu, Casal Ghasri. Ghall-acua proteini u hascisc ta' l-iprem cualita' eiieu issa. Baid u hascisc ta' Grima... x'dehrlech?

Reclam: CHINNIE. Iscropp Chinnie. Scarba li ma tibdilha ma scein. Chinnie. Isc-scarba tad-ditta Simonds Farsons Cisk (ta' farsin) tista' tinsctara minn chull hanut tal-marcantia u anchi minghand il-greengrocer phdat minnhecc.

Complu d-detto del giorno: Ahiar tisctri u tonfoch milli ...

Tmiem tal-carosell.
***

Stat Kostrutt

2006-10-04T11:01:00.000+02:00

M'ilux Mark silifni kopja ta' "Tghallem il-Malti f'Ghoxrin Lezzjoni". Qabzitli naghmel zbalji ovvji jien u nikteb il-Malti u ghidt li forsi b'dan il-ktieb hdejja inkun nista' noqghod iktar attent. Dalghodu ftaht il-ktieb ghall-gharrieda u sibt silta li laqtitni. Kienet silta proza mahsuba biex taghti ezempju ta' l-istat kostrutt. Ghogobni hafna il-kontenut - lil'hinn mill-istat kostrutt. Hawn hi ghal min jinteressah:

It-Taljani ghandhom qawl li jghid illi bniedem li ma johrogx minn art twelidu jkun twieled go sorra u miet go senduq. Hekk hu tabilhaqq. Bniedem li ma jafx hlief nies gensu u ma jafx hlief ilsien pajjizu u drawwiet niesu, ikun inghalaq fih innifsu, ma jkollu ebda esperjenza ta' kobor u gmiel artijiet ohra, u ma jkunx zviluppa l-fakultajiet tieghu intellettwali.
(Tghallem il-Malti f'20 lezzjoni, pag. 52, l-1 ed. 1982)

***

Il-Maltin go Lussemburgu, dawk li harbu minn-nassa (Hemm Prepozizzjonijiet li jinghaqdu ma' l-Artiklu. Ezempji: bil-; fil-; sal- (...) mill-; allura minn-?) tas-sorra u s-senduq, ma jghixux hajja bhal ma nisthajjel li jghixu l-Maltin tal-Awstralja. M'ghandniex xi komunità li taghmillek xi festa bil-vara jew xi laqgha tombla u ghana gewwa xi komun. L-aggregazzjoni tal-Maltin xorta tezisti. Ma hix haga hazina ghax kull nazzjonalità li hawn f'Lussemburgu topera b'dan il-mod xi ftit jew wisq. Imma niltaqghu b'mod kazwali. Daqqa tiltaqa' mat-tali u daqqa ma iehor. Xi kulltant jiltaqghu gaj Maltin. Bhal meta iccempel lil xi hadd biex tmur ghall-breakfast s'ghand il-"Maybe Not Bob's" u sakemm tasal hemm minn tnejn tkunu sirtu ghaxra. Kullhadd mal-mejda jirrakkonta x'gara matul il-gimgha li ghaddiet u liema bargains hemm bhalissa jew kif tbiddel il-vignette tal-karozza.

Jien m'ghandi l-ebda nostalgja ghal xi forma iktar organizzata tal-komunità. Iktar xtaqt li ikollna pub regolari fejn tiltaqa' minghajr ma taf u tixrob xi haga flimkien. Pub li jkun il-Home Away from Home. Li forsi ghandu televixin u li kulltant jgibilna xi haga minn tad-dar. Fejn naf, forsi xi Kinnie u pakkett Twistees. Sal-bierah kont ghadni infittex. Imma l-bierah mort sat-Tverna ta' Belair ma' Brian u l-pa. Gie d-diskors mas-sid dwar dan il-vojt illi ghandnau hadt gost meta wiegbet li lesti jadottaw il-komunità Maltija.

Issa ghandna d-dar il-boghod mid-dar. Jonqos nara kif ha naghmel biex nordnaw ammonti industrijali ta' Kinnie u Twistees. U li norganizzaw l-ewwel Quiz Night Maltija. Ejja ha mmorru!

(ritratt: it-Tverna ta' Belair - mill-gemb mehud minn Mappy.com)

Folklor Urban ghas-Seklu 21 (interludju)

2006-10-02T22:11:00.000+02:00

Interludju Muzikali : Ongiongella

Bumm bumm il-bieb, ongi ongi ongella
Bumm Bumm il-bieb, ongija Kavallier

Min hemm min hemm min hemm? ongi ongi ongella
Min hemm min hemm min hemm? ongija Kavallier

Hawn il-kandidat ghall-elezzjoni, ongi ongi ongella
Hawn il-kandidat ghall-elezzjoni, ongija Kavallier

X’irid il-kandidat? ongi ongi ongella
X’irid il-kandidat? ongija Kavallier

Iridna nivvutawlu, ongi ongi ongella
Iridna nivvutawlu, ongija Kavallier

X’ha jtina tal-vot taghna? ongi ongi ongella
X’ha jtina tal-vot taghna ? ongija Kavallier

Ha jtina taxxa gdida, ongi ongi ongella
Ha jtina taxxa gdida, ongija Kavallier

Jiehu l-vot la jridu, hekk jew b’hekk ghazla m’ghandniex
Familja b’erba voti thallas taxxi lejl u nar
Aghtuna ghazla ohra ghax tqazzizna b’dawn il-fdal.

Maastricht

2006-09-29T15:01:00.000+02:00

Sejjer Maastricht ghal tmiem il-gimgha. Se mmorru nghaddu jumejn go din il-belt fir-regjun ta' Limburg gewwa l-Olanda. Proprjament ma sibtx lukanda vojta gewwa c-centru. Xtaqt immur gewwa il-La Colombe fejn kont qghadt fis-sena elfejn izda kien mimli. Se nkunu noqghodu Kerkrade - bejn Aachen u Maastricht.

Tinteressani Maastricht. Ma hijiex biss il-belt tat-Trattat. Ghandha storja twila li gejja minn zmien ir-Rumani li bnew pont hemmhekk - it-Trajectum ad Mosam. It-tradizzjoni kalcistika ma hix xi wahda kbira u forsi ftit semghu bl-MVV Maastricht. Iktar hemm cans li semghu bit-tim tal-post fejn ha noqghod - ir- Roda JC Kerkrade.

Ftit boghod minn Maastricht hemm Aachen, jew Aix-la-Chapelle. Bi hsiebni nghaddi s'hemm ukoll biex nara t-tomba ta Karlu Manju. Tant biex inkompli t-tema kalcistika irrid insemmi l-Alemannia Aachen, tim li issa jimmilita fl-ewwel divizjoni germaniza. Fuq in-naha l-ohra, lejn il-punent ta' Maastricht hemm il-Belgju u Liege. Forsi nghaddi ukoll sal-pajjiz tal-iStandard jekk ikolli hin. Insomma dawra tajba fejn niekol ftit fritjes u forsi anki xi ftit frikandel kif suppost. Il-kilba ghall-fast food fjammingo/olandiz ma tbatti qatt.

Nittama li t-temp ikun tajjeb u li nkun nista' niehu ritratti sbieh ghax rega gie l-aptit tal-isnapshots. Se nkun hemm max-xih u ma' Melanie. Nerga' lura l-Hadd. Saghtejn sewqan kollox.

Hallejtkom. Ghal ftit jiem se nipprova ngheda fil-frites u frikadel flok fil-kinnie u twistees.

PS: Fil-Gazzetta dello Sport tal-llum (verzjoni onine inezistenti minhabba strike) irrapurtaw illi gewwa Università go Ruma issa hemm credit dwar Geografia del Calcio. Dan il-post tnebbah xi ftit jew wisq minn din l-idea.

Folklur Urban ghas-Seklu 21 (II)

2006-09-24T11:23:00.000+02:00

Numru tnejn: Kafe'

Rega’ fetah il-ktieb. L-gharaq kien niezel mal-genb ta’ wiccu. Ma kienx jaf minn fejn se jaqbad jibda. Il-werrej kien jafu bl-amment.. Ir-riha tal-kafe’ nawzeanti kienet bdiet tqazzu izda mhux daqs dik tal-incens indjan li kien xtara’ jumejn qabel u li kien qed jinharaq bilmod fuq il-mejda. Rega ipprova jibda mill-bidu. Ghax minn hemm l-ahjar li tibda. Il-hsejjes tad-dar billejl ma jghinux. It-televixin jaghti fil-bod kien donnu mixghul f’kamartu b’Peppi Azzopardi jghajjru kemm hu injorant. Ghalxejn jghidilhom ibaxxulu. Ghalxejn jispjegalom li l-iskiet irid ikun perfett, il-kafe’ qawwi u d-dawl ideali. Imma dawk qatt ma kellhom jistudjaw. Ma jifhmux. U l-ittri kull ma jmur jidhlu f’xulxin, is-sentenzi ma jaghmlux sens u minghajr ma jaf jintelaq f’holma kerha ohra. Dik il-holma li fiha jkun wasal jum l-ezami orali u ma jkun jaf xejn. Xejn.

***

>Momu. Momu. Ma smajtux il-bieb? Iftah isa. Nahseb tal-posta.

Fetah ghajn wahda. L-ohra kienet ghada imkahhla, maghluqa sew bil-fdalijiet ta’ raqda fil-fond u zgur ma kenitx se tinfetah minghajr ma joghrokha wahda sew kif haqqha. Madwaru seta' jilmah il-fdalijiet tal-gwerra tal-bierah. L-incens kien inharaq sal-qiegh. Il-magg tal-kafe’ kien ghadu hemm, xi pulzier il-boghod minn imniehru. Kollu imkahhal ukoll, bit-ticpis tal-kafe’ imdawrin ma’ xofftejn il-magg fejn bhalissa hemm dubbiena habrieka tizfen minn naha ghall-ohra probabbilment ikkargata b’doza qawwija ta’ kafeina. Gholla rasu bi ftit tbatija. Taht ghabtu u riglejh li kienu servew ta’ imhadda kien ghad hemm miftuh il-mishut ktieb. Il-pagna ma kenitx inbidlet.

Inhasad. Ghax bhal kull meta jhares lejn xi pagna tal-ktieb jghaddi minn mohhu farfett il-lejl ta’ hsibijiet hziena. Kull pagna ikun qisu qed jaraha ghall-ewwel darba. Bhal din il-pagna 23 li hawn spjegata quddiemu. Ma tistax tkun iktar accessibbli. Qieghdha hemm biex tiehu minnha. Imma hu xejn. Lanqas jiftakar jaraha x’imkien. M’ghandu l-ebda memorja taghha. La l-ewwel ittra tal-pagna u lanqas id-dizinn li hemm immarkat “Fig.12” ma jgibulu l-ebda memorji. Din il-pagna hija frustiera daqs kull cittadin fl-iktar villagg remot fl-eqqel tac-Cina. Ma setax jifhem. Kien ghadu kif ghadda lejl shieh jipprova jifhem. Jipprova jdarri ruhu jifhem. Jipprova jaghraf xi haga u jidra l-kontenut. Izda xejn. Minkejja d-disponibilta’ kollha tal-pagni, minkejja li zammewlu kumpanija ghal lejl shih flimkien mal-kafe’ u l-incens xejn.

Qisu qam b’hangover bi tfajla rieqda hdejh fis-sodda. Qisu l-ewwel reazzjoni kienet “Min il-madonna hi din?” U l-farfett il-lejl mimli bizghat baqa’ jittajjar go rasu. Ma jaf xejn. M’hux se jghaddi. U l-ugigh ta' ras tibda. Awtomatikament id tmur lejn mohhu. Tohrog karba minn fost il-bili maghquda gol grizmejn. “Ajma rasi”. U mill-boghod terga tinstema l-litanija li ghal mument kienet giet riklassata ghat-tieni prijorita’ f’mohh Momu...

>Momu. Sejjer tigbor dik il-madonna posta? Mela kollox irrid naghmel jien?

U johrog minn kamartu. Xaghru imzebbel. Bidu ta’ daqna tixhed nuqqas ta’ kuntatt mad-dinja barranija. T-shirt ta’ fuqu ilha erbat ijiem. Ghandha riha ta’ kafe, incens u gharaq. Il-boxers bilkemm ghandu bzonn il-lasku ghax jehel mieghu ma’ kull pass. Jasal sal-bieb. Jifthu u hemm jara wicc il-pustier bi tbissima ta’ iblah ferhan. Ghallinqas hu hekk sthajlu - iblah ferhan - ghax ma fehemx x’kellu daqshekk x’jitbissem dan il-hin ta’ filghodu.

>Bartolomeo Theuma. Ghandi pakkett ghalih. Hawn joqghod?

Laqqas wiegbu. Ghamel sinjal b’rasu. Gemgem xi haga u ivvibra ftit il-bili li kien ghadu ma helisx minnhom. Iffirma u rega’ dahal il-gewwa lejn il-kenn falz ta’ kamartu semi-imdallma. Lil ommu la qalilha x’kien hemm posta, la lissnila li kollox sew, xejn. Ma kellux aptit kuntatti mad-dinja ta’ barra. Inqas ma jisma u jara tant ahjar. Ghalih il-krucjata kienet se tkun l-istess. Il-ktieb ta’ quddiemu d-dragun u hu l-kavallier li b’xi mod kellu jissielet u jirbah. Izda s’issa kien qed jitlef u ma setax jitlef iktar hin. Diga hazin li raqad.

Forsi sewwa kien qallu Kampnari li bil-Proplus tibqa imqajjem. Imma Momu qatt ma kellu x’jaqsam ma dan-nejk. Illum tibda bil-Proplus u ghada tispara xi haga fil-vini. Le, nibqghu bil-kafe. U forsi illum jibla' tnejn minn dawk il-pirmli tal-ginseng. Kien hassu tajjeb bihom. Halli li xorta ma fehemx akka mill-ktieb dakinhar u kien sabbtu mal-hajt ta’ faccata imma insomma dejjem trid xi haga biex twennsek fil-mumenti ta’ genn.

Mawra sal-kamra l-baxxa kemm biex gismu jehles minn likwidi u semi-likwidi li kienu akkumulaw f’dak il-lejl ta’ taqlib. Il-purifikazzjoni tieqaf hemm u l-banju ta’ Momu ma kellux il-privilegg jisma l-ilma niezel dik l-ghodwa. M’hemmx hin. Jixghel il-kitla li qieghdha imwahhla ma socket hdejn saqajn is-sodda u jitfa erba kuccarini kafe gol magg inkallat. Jaghti harsa l-boghod mill-ktieb filwaqt li jimmagina strategija gdida ta’ kif se jibda. Filwaqt li qed ihawwad l-erba zokkor gol magg mimli kafe kremuz tigih l-ispirazzjoni.

Ir-riga... l-lapis. Iva r-riga tad-dixxiplina. L-ezattezza militari, ir-ritmu marzjali. Illum se jghaddi linja linja bir-riga u se jhozz bil-lapis taht kull bicca importanti tal-ktieb. Hozz. Hozz. Hozz. Il-hoss tat-thazziz bil-lapis jiggerra mat-tarf tar-riga kienet iggennen lil kwalunkwe individwu iehor. Izda mhux lil Momu. Dak il-hoss ghalih kien it-tnabar li qed imexxu l-armati ghall-gwerra. Kien qisu il-kornamuza Skoccizi li jafu ikunu irritanti izda jafu igibu l-kuragg. Ghax Momu kien iddikjara gwerra miftuha fuq il-ktieb. Come what may. No holds barred. You’ll never walk alone. U x’naf jien. Kellu jitghallem x’hemm gol-ktieb BILFORS. Anki jekk ma jifhmux. Anki jekk lanqas l-icken ness ma jorbtu lil Momu u l-ktieb. Anki jekk fil-futur l-istint Pavlovjan se jirrikjedi li kull darba li jissemma IL-KTIEB, il-mishut ktieb, Momu ikollu tikk nervuz filwaqt li n-narici tieghu jimtlew irwejjah koroh ta’ kafe u incens.

Ma kull sink li jinholoq bir-riga u l-lapis jerga’ jghaddi l-farfett il-lejl ta’ hsibijiet. Jghaddi moghbbi bin-numru ezatt ta’ sieghat privatijiet li mar biex forsi jifhem xi haga. Jghaddi bl-ammont ezatt ta’ liri li nefaq missieru biex batu l-privatijiet. Bl-ammont ezatt ta’ sieghat li ghadda barra l-klassi fejn kien tkecca fl-ewwel minuta minhabba espozizzjoni ta’ partijiet privati lill-Profs. Bl-ammont ezatt ta’ liri li ma kienx se jaqla jekk ma jghaddix u ma jiggradwax. Bl-ammont ezatt ta’ drabi li shabu kienu diga qraw il-ktieb. Bil-figura ezatta ta’ kilojiet ta’ kafe li kien diga belgha. U ahjar jghaggel ghax ghada l-ezami....

***

Il-kamra kienet zghira. Izda dan ma jimpurtax ghax anki l-ikbar kamra bhalissa ghalih kienet tinhass klawstrofobika. L-erba persuni quddiemu ma kienx jafhom. Suppost kellu ikun jaf lil dak tan-nofs ghax dak id-Dekan. Izda peress li d-dekan la jkun wara l-bar tal-parties ta’ nhar ta’ gimgha u lanqas qieghed fl-ewwel hdax tat-tim tal-futbol ftit kien hemm cans li jgharfu. L-istess diskors ghall-profs li gie minn barra u l-iehor li suppost huwa xi espert Malti. Fl-ahharnett hemm dak li suppost kien jghallmu. Dan ukoll ma kienx rah wisq. Imma din id-darba ma hix tort tieghu. Dan ftit kien jigi u d-drabi li gie kien spicca dejjem kecca lil Momu.

Quddiem l-erba maghzula kien hemm munzell karti. Wisq probabbli ghazla ta’ mistoqsijiet u rapporti dwar kull student. L-ghoqla fi grizmej Momu kienet qed tikber kull ma jmur. Il-farfett il-lejl kien ghadu hemm jiggerra go l-iswali vojta ta’ mohhu. Kien inghaqad mieghu ukoll serp twil li bhalissa kien qed jilghab bil-fondamenti ta’ l-istonku. Haga wahda kien jaf Momu... li ma jaf xejn.

Malli sema l-qanpiena iddoqq u ismu jinghajjat minn gol-kamra bilkemm seta’ jqum fuq saqajh. Ma kienx jaf jekk kenux l-erba espresso li kien ha mill-bar qabel ma gie jew kienx l-ghonq issikkat tal-qmis li ma kien jghin xejn f’din it-temperatura tropikali. Wasal bilkemm sal-kamra. Irnexxielu jislet tbissima minn bejn xufftejn issummati u jigbed is-siggu ghal tahtu bl-idejn inkallati bl-gharaq. Pogga dritt dritt u tefa' idejh ma xulxin qisu ha jibda' jitlob u qieghdhom bej kuxxtejh biex bhal donnu jahbi l-gharaq. Ittama li forsi ma jindunawx li kien nervuz jew li ghandu xmara gharaq niezla mas-sinsla ta’ daru.

Damu iparlaw bejniethom l-ghorriefa. B’dak it-tifel iccassat lejhom b’ghajnejh se jaqbzu l-barra, b’roghda li tidher sa minn spallejh u biz-zarbun tal-jogging mal-libsa bl-ingravata. Qishom hadu gost jarawh jitghawweg bl-agunija - bl-istenniija tal-ikkundannat sakemm taqa’ x-xafra harxa tal-giljottina li tikkundannak ghal hajja ohra fejn forsi ma taghmilx l-istess zbalji. Damu jahsbuha x’se jsaqsuh minn fost il-programm vast f’dak il-ktieb li kienu ghadhom kif ziedu fil-kurrikulu. Imbaghad fl-ahhar stenbah wiehed minnhom.

>Taqbel li skond it-teorija Superprofilattika Kuntrastata mat-Teorema Astratta Infinta gewwa Vacuum minghajr Batterija jew Indhil Barrani allura kull mibdi huwa mitmum?

Momu hares lejhom. Dak il-hin il-kafeina kienet lahqet ritmu mghaggel. Xtaq iqum jizfen fuq l-imwejjed. Xtaq jghajjat “Jien alazobbi mit-Teoremi Astratti”. Izda xi haga qaltlu ieqaf. Taqbel? Ma taqbilx? Iva jew le. X’affarijiet dawn. 50/50 din. Mela nitfaghha ghal-saqajha.

>Iva

U kollha jitbissmu kuntenti. Hadd minnhom ma tniffes. Hadd ma nduna li t-twegiba kienet azzardata. Anzi kienu ga lesti ghat-tieni domanda.

>Studjajtu D-Diskors Apostrofat skond it-Tieni Premessa tal-Arcidjakonat Interkontinentali minghajr Produzzjoni Zejda ta’ Materja Prima?

Rega ma fehemx. Dawn qed jitnejku bijja? X’il-madonna qed jghidu? Jien naf. Mela hawn xi kretin li se jghidilhom li ma studjax xi haga. Sadattant il-farfett il-lejl li s-soltu kien jghajjat “Ma taf xejn” issa kien libes libsa psikedelika, kien qieghed bilqieghda f’rokna ta’ mohhu ipejjep il-haxixa u jkanta “The Meaning of Life” minn Monty Python. Heqq ghidilhom mela. Li studjatha hux... mela li qatt tibla' l-ginseng u l-kafé?

>Iva studjajtha sew.

U kollha ghadhom kuntenti. Anzi qalulu prosit. Qalulu m’hemmx ghalfejn jistaqsuh dwarha jekk studjaha ghax il-logika hekk tirrikjedi. La jafha jafha, hux hekk? U daqt jghaddu ghall-ahhar domanda. U daqt jehles mill-hames minuti infern u jkun jista jmur jaqbad il-pitrolju u jaghti n-nar lill-mishut ktieb.

>Ghidilna mela. Theuma. Hux hekk jismek? Bartolomeo. Ghidlna ftit x’gieghlek tistudja das-suggett?

Ghajnejn Momu kienu se jaqbzu. Imtlew demm f’kull vina possibbli. Kien qisu barri lest ghall-attakk. Ried iqum u jsawwat lil kull wiehed minnhom li kien hemm bilqieghda quddiemu qishom imbecilli. L-kafeina kienet qed taghmarlu li jqum u jaghmel herba. Kien biss il-farfett-il lejl hippie li qallu relax u hudha easy. L-ikreh ghadda. M’hemmx ghalfejn ikunu jafu minn xiex ghaddejt biex ippruvajt iddeffes ktieb bla sens go mohhok. M’hemmx ghalfejn ikollhom hjiel tad-deni li kellhek gimaghtejn ilu. Deni ta’ ziemel fejn bdejt tispara teoremi bl-addocc waqt li kont rieqed. Hasra li malli ghadda d-deni ghadda kollox. Anki t-teoremi kienu tnaddfu bl-antibijotici qawwijja. Le. Tghidilhom xejn. Tinkorla xejn. Tbissem u irringrazzjahom ghax jifhmu.

>Iva Sir. Ghax inhobbu hux. Vera ghal-qalbi. Nixtieq dejjem nitghallem iktar.

U kuntenti kienu u kuntenti baqghu. Anzi kien qisu tellaghhom fuq pedistall. Taptpu fuq dar xulxin. Irnexxielhom jikkuntentaw student iehor. Irnexxielhom ifasslu gewwa student iehor l-imhabba ghat-taghlim. L-imhabba ghall-gharfien. Il-philo-sophia.

>Ghandna filosfu iehor. Prosit Theuma. Narawk sena ohra. Sellilna ghaz-ziju ta’.

U Momu qam bi tbissima falza izzarrat halqu. Hadilhom b’idejhom u hallilhom souvenir gharaq gol-palma ta’ idejhom. Bhalissa kellu bzonn kafe’. Kafe’ qawwi. Inkella jibza’ li gismu se jieqaf u jikkollassa.

Pre-Gudizzji

2006-09-20T09:16:00.000+02:00

Ghogbitni hafna l-iSlovakkja. Proprjament ghogbitni Bratislava, ghax mill-iSlovakkja kollha lilha biss rajt. Mort hemm ghat-tieg ta’ Frank ma’ Linda. Li kieku ma kontx mistieden ghal dan it-tieg ma nafx kemm kont immur Bratislava - u x’hasra kienet tkun. Vjagg qasir minn Lussemburgu sa Bratislava. Jittawwal ftit ghax trid taghmel siegha u nofs karozza sal-mitjat ta’ Hahn gewwa l-Germanja. Incidentalment, il-mitjar ta’ Hahn huwa xempju inkredibbli tas-successi li l-ajruplani tal-vjaggi irhas jafu jgibu. Minn l-ahhar li mort kiber l-ajurport, zdiedu l-hwienet u qed isiru hafna xogholijiet fil-parkings.

Bratislava ukoll. Ajruport zghir izda efficjenti. Il-problema tal-mishutin taxi drivers issibha kullimkien u avolja l-prezz tar-rikba huwa medjokri ghal hejn bliet ohra Ewropej xorta tinhasad meta tinduna li driver qed jipprova jehodlok darba u nofs il-prezz normali biex tmur mill-ajruport sal-lukanda. Imisshom jaghmlu direttiva dan ta’ l-Ewropa - “D-Direttiva 23 tal-2006 dwar l-eradikazzjoni tat-taxis fl-Ewropa u l-implimentazzjni ta’ sistema gusta, ekwa u ekologika bhala mezz ta’ trasport”.

Imma lura ghall-Belt. Kelli hafna pregudizzji dwarha. Ghandi iktar hbieb Ceki minn Slovakki. U c-Ceki qishom ghandhom tant bokka kbira b’dik Praga tal-Pont u l-Kastell li erhilhom imaqdru c-cokon tal-pajjiz tal-kugini taghhom. Jghidulek li l-iSlovakkja ma hemm xejn u li l-iSlovakki poplu lura. U b’hekk tinbena pregudizzju. U forsi minhabba l-ahhar vjagg tieghi fiz-zewg ajjizi ftakart fic-Ceki arroganti u razzisti li kont iltqajt maghom fis’96 u fl-iSlovakki li kienu ghadhom ma farfrux t-trab kommunist min fuq spallejhom.

Izda xejn minn dan kollu. Go Bratislava hassejtni komdu. Belt daqs dik ta’ Lussemburgu (ghallinqas il-parti pedestrijana) u migbura sew. Veru m’hemmx bizibilju monumenti u landmarks izda hemm bizzejjed irkejjen x’tiskopri, hallew bizzejjed xhieda tal-passat li tgawdi l-belt ma kull pass. Ir-ristoranti u hwienet jilqghuk b’menus inkredibbli u bi dhulija li ma niftakarx naraha gewwa Praga. Ghalhekk il-Hadd filghaxija l-ahhar Kafe go ristorant b’dekor kommunist fuq id-Danubju nizel ghasel u r-risotto gewwa Medusa kien ta’ barra minn hawn.

Indunajt li l-pregudizzji li holquli c-Ceki kienu ibbazati fuq deskrizzjoni mghawwga. Qiseu meta MAlti jkun jirrakonta dwar Ghawdex lil barrani. Dejjem ikun hemm l-istess reazzjoni wara - “It was nothing like they told me”. Ghax il-pregudizzji jinbnew fil-mohh. Huma kundizzjoni stramba ta’ finzjoni mahluqa sabiex nippreparaw ruhna ghal dak li ma nafux. Jew inkella qieghdin hemm ghax hekk iddecidejna li ha nippercepixxu dak li ha niltaqghu mieghu. Bhal ma jghid isimhom il-pre-gudizzji huma gudizzji minghajr ma inkunu informati bizzejjed. U qatt ma huma tajbin.

U waqt li kont Bratislava qrajt dwar pregudizzju iehor ikrah li se johloq hafna problemi. Id-dinja Musulmana qamet inkorlata kontra Benedittu. Dan kollu ghax hadd ma indenja ruhu jaqra d-diskors tal-Papa. Jien qrajtu. Fhimt li kien diskors dwar dwar ir-raguni u r-religjon. Dwar kif ma hemmx lok ghall-vjolenza ir-religjon. Il-Papa kien qed jibda dibattitu intellettwali. Ghal darba il-Knisja Mqaddsa Kattolika ma kenitx qed titratta lin-nies ta’ cwiec li jibilghu r-ross bil-labra. Ma kentix qed titkellem b’editti u kmandamaneti imma bi stedina ghad-diskussjoni u djalogu sabiex in-nies ta’ kull kredu jindunaw li ma hemmx post ghall-vjolenza fir-religjon.

Hadd ma ta kaz l-istedina. Ippreferew jisiltu citazzjoni li ghamel il-Papa (biex juri l-izball tal-pregudizzju) u jitfghuha bhala titlu fil-gurnali. Ghamluha b’mod li jidher li l-Papa al dawk il-kliem hu stess u jemmen fihom. Li vera m’ghandux x’jaqsam. Imma l-Al Jazeera u s-CNN huma x-xerrieda tal-pregudizzji primi. Jiddeterminaw l-lenti li minnha se naraw id-dinja. U ghalhekk issa l-Misilmin iridu l-Papa jitlob skuza ta’ xi haga li ma ghamilx.

Ghalhekk biex juru kemm hu giddieb il-Papa Garrej tal-Krucifiss meta jghid li l-Islam huwa vjolenti dawn l-erba bciecen li jibilghu kollox qed jgheddu vjolenza estrema fuq l-Papa, il-Vatikan, Ruma u d-Dinja Insara.

U ahna min ahna biex niggudikaw?

(ritratt: Statwa barra l-Katidral ta' San Martin)

Djaletti u Lingwistika

2006-09-10T12:29:00.000+02:00

Il-bierah kont qed nilghab il-biljard ma xi hbieb u hin minnhom spiccajna nitkellmu dwar il-Lussemburgizi. Owen skopra illi gewwa l-Lussemburgu jezisti fenomenu simili ghal wiehed li jezisti Malta. Mid-dehra hawn Lussemburgizi li jafu jitkellmu biss bil-Franciz u ma tantx ihobbu jaqilbu ghall-lingwa materna. Jinghad ukoll (ghax s'issa dan huwa kollu detto del detto) li meta xi hadd minn dawn jazzarda jiftah halqu bil-Lussemburgiz jingharaf minn mili l-boghod minhabba l-accent tieghu. Tajba din... anki go Lussemburgu hawn tal-Pepe'.

U din ta' l-istigma tal-pepe fakkritni f'argument iehor li kelli dan l-ahhar. Uhud minn fostna l-Maltin ta' Lussemburgu indunajna li meta inkun grupp imhallat - Maltin u mhux - hemm maggoranza kbira fostna li ma jaghmlux sforz jitkellmu b'lingwa li tkun komuni ghal kullhadd. Personalment din in-nuqqas ta' krijanza tqazzizni. Anzi tqallani. Filfatt sirt bla ma rrid nevita li nkun f'postijiet fejn hemm cans kbir li issir din il-pastazagni.

Forsi mhux qed tifhmuni. Din il-haga tigri meta ikun hemm talanqas persuna wahda li ma titkellimx bil-Malti. Erhilhom ipacpcu f'wiccha qisu m'hu xejn. Ghalxejn tigbed l-attenzjoni ta' dawk prezenti li mhux kullhadd ghandu l-unur li jpacpac f'ilsien Vassalli ghax wara xi sforzi b-ingliz imfarrak jergghu jaqilbu ghall-Malti. Jiddispjacini ghax hafna drabi dawn huma l-istess nies li meta jaqbdulek dwar 'tal-pepe' u kemm huma injuranti erhilhom jinsultaw. Erhilhom jghidu li imisshom jisthu l-iSlimizi u 'dawk mimlija inglizati'. Basta huma jafu jitkellmu bil-Malti. Ghax dak l-importanti xbin (u forsi jitfghulek xi dawgha bhala enfasi).

Imbaghad tasal ir-ridikolagni ta' gustifikazzjoni: "Mhux Malti jien? mela Malti nitkellem." X'injoranza jahasra. Il-lingwisti estremisti waslu biex holqu alibi bazwija ghall-barbari. Il-"barbaroi" dawk li ma jitkellmux hlief ilsienhom u jostru l-injoranza taghhom u l-biza taghhom ghall-ftuh wara premessa falza ta' patrijottizmu.

Ghax jien kburi li Malti. Kburi li naf nitkellem b'ilsien pajjizi u bl-ilsien li taghtni ommi. Ghax ma nhosx li qed nigri wara l-ilsien barrani jekk naghmel sforz nuza lingwa li biha jista jikkomunika xi hadd prezenti. Ma nhossx li qed nnqos mill-fedelta' lejn il-gbejna u l-pastizz jekk ghal xi mument naqleb ghall-ingliz u l-franciz jew it-taljan.

Hekk jew mhux hekk?

Schueberfouer

2006-09-05T17:24:00.000+02:00

Gewwa id-Dukat waslet il-Festa. Il-pjazza tal-Glacis m'ghadhiex parking ghall-elf-u-wiehed karozza li s-soltu ikunu ippakkjati hdejn xulxin b'xehta ta' cimiterju tal-magni. Minflok il-karozzi hemm gostra kontra gostra. Il-fuq minn mitt gostra differenti ghal min ihobb igawdi mis-"sudden rush of blood to the head". Gostri li jdawruk rasek l-isfel, gostri li jixhtuk hesrem lejn l-art, gostri li jibghatuk fl-arja b'ghaggla inkredibbli. Gostri fejn it-twerzieq, il-qtugh ta' nifs, l-emozzjoni, il-pipi fil-qalziet u r-ramettar isiru haga wahda. Fejn il-limiti umani ta' rezistenza jissarfu fi pjacir allucinanti. U bejn saqajn dawn il-gganti mekkanici hemm kull xorta ta' kjosk. Gelati u gauffres (galletti), zalzett u kebab.

Il-Lussemburgu waqfet. Ghal ghaxar't ijiem ta' heden u genn ic-centru tal-attenzjoni tad-Dukat ghazzien huwa proprju ix-Schueberfouer. Nies jipparkjaw mili l-boghod u jaqbdulek il-minibus li tnediet attalapposta. Min jonfoqlok mijiet ta' ewri f'loghob bl-ixkubetti jew bil-qaws biex forsi jiehu lura xi trofew prestiggjuz bhal forsi xi pelouche (soft toy). Min jippreferi il-kjosk tal-birra u fruit de mer (frott il-bahar). Min lewa ghonqu wara lejl ihares il-fuq jara t-twerzieq ta' dawk lawdaci li jaghzlu li jittantaw il-limiti taghhom u jirkbu xi gostra. U r-regina tal-gostri tibqa' ic-cirku t-tond li jtellghek hemm fuq, kwazi tmiss mas-shab u tgawdi l-veduta tad-Dukat tahtek.

U nhar-il hdax tax-xahar jaghlqu l-festa b'pompa u maesta'. Loghob tan-nar minn fuq il-Pont vertiginuz imsemmi ghad-Dukessa Charlotte (incidentalment hemm tip ta' patata bl-istess isem!) ikun il-kulminu tal-genn kollu. Kullhadd ikun kuntent. L-adrenalina tieqaf tiggerra fil-vini u ningabru ghal xitwa kwieta u ibernazzjoni obbligata.

U dawk l-erba imgienen dilettanti tal-festa ikunu ga bdew jippreparaw ghal sena ohra. Meta l-gganti u l-ghajjat jergghu ikunu fosta u meta l-loghob tan-nar jerga jimla s-sema bil-kuluri kalejdoskopici.