Taşkışla Sahnesi

Oyun

2009-04-20T13:36:00.011+03:00

DİKKAT! ANARŞİST DÜŞEBİLİR

Dikkat! O, sen de olabilirsin!

Taşkışla Sahnesi, 2009 sezonunda Dario Fo’nun “Bir Anarşistin Kaza Sonucu Ölümü” adlı oyunundan uyarladığı “Dikkat! Anarşist Düşebilir” ile karşınızda...

Görmezden geldiklerimiz ve “göremediklerimiz” sahnede...

Topluluğumuz, Dario Fo’nun kalemine müdahale ederek; kalemi çoktan kırılmış “farklı”ları “koro” olarak oyuna eklemiştir. Korodaki mağdurlarımız artık bir dur ihtarı vermek isterler emniyet’in hiyerarşisine ve kim vurduya getirilen hikayelerine. Sözlerini söylemek ya da sıkıştıkları duvarlar arasından kurtulmak için – bir umut – kendilerini hafif kafadan kontak bir tiyatrocuya göstermeye karar verirler. Tiyatrocuyu sesleri yaparlar, mağdurların söylenmemiş sözlerini hiyerarşik yapının kendi diliyle ortaya koysun diye… Yargıç rolü oynamak için can atan tiyatrocumuz, sahnede polislere epey ter döktürür ve emniyet binasında hasıraltı edilen gerçekler polislerin ellerine yüzlerine bulaşır.

Öyleyse başlasın adalet arayışı…

Duvarların dili olsa neler anlatırdı? Ya da toprağın altında gömülü gerçekler ortaya çıksa neler olurdu? Ama dur, daha çok işimiz var! Peki, nereden başlamalı? Mesela şu nasıl: “Tak, tak!” – “Kim o?” – “Polis” – “Bam! Bam!”. Güzel, peki ya sonra? Yeter artık! Kardeşime dokunma! Bravo! Ama olmadı; yine harcadılar kardeşini. Ve birini daha, birini daha… Tamam, o zaman başlasın adalet arayışı. Mahkeme duvarı suratlar, adalet arayanı kovalar. Çaldığın kapılar teker teker yüzüne kapanırlar. Sonuç? “Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar”… Şimdi ne yapacaksın? Gerçeği gördüm bir kere, artık sessiz kalamam. Umudum var, perdeyi aralayacak kadar. O zaman vaktidir sahneyi kurmanın; adaleti tam da kaybolduğu yerde aramanın. O halde başlasın artık oyun; kovala, sorgula, hesap sor, çıkar ortaya!..

Bazen bir dokunuş her şeyi değiştirir ya, biz de dokunmak istedik; kardeşimize dokunmasınlar diye! Sürç-i lisan ettiysek, diyemiyoruz affola… Akıl dedikleri buysa eğer, yaşasın deliler!

İyi seyirler!

OYUN TARİHLERİ

25 Nisan Cumartesi 16:00 Eskişehir Anadolu Üniversitesi Amatör Tiyatro Şenliği

28 Nisan Salı 19:00 İ.T.Ü. Taşkışla Kampüsü - 127 Numaralı Salon

30 Nisan Perşembe 19:00 İ.T.Ü. Maslak Kampüsü - KSB Oditoryum

5 Mayıs Salı 19.00 İ.T.Ü. Makine Fakültesi

6 Mayıs Çarşamba 19:00 İ.T.Ü. Taşkışla Kampüsü - 127 Numaralı Salon

7 Mayıs Perşembe 20:00 İstanbul Amatör Tiyatro Günleri - Boğaziçi Üniversitesi Demir Demirgil Salonu

11 Mayıs Pazartesi 19:00 İBŞT Genç Günler - Kağıthane Sahnesi

13 Mayıs Çarşamba 19:30 Ataköy 9-10. Kısım - Turan Tuzcu Sahnesi

17 Mayıs Pazar 16:00 İzmir Ege Üniversitesi Tiyatro Şenliği - Kültür Sanat Evi

KÜNYE

Dramaturji ve metin yazımı: Ekip Çalışması

Reji Ekibi: Burak Üzümkesici, Sercan Gidişoğlu, Nihan Acar, Özgür Işık, Sena Caner, Öykü Gürpınar

Dekor Ekibi: Betül Ay, Ayşegül Dost, Taylan Kılıç, Sena Çerçi, Simay Yılmaz, Cemil Sağbaş

Kostüm-Aksesuar Ekibi: Pelin Ulusoy, Gonca İli, Berivan Karaldı, Sevgi Çelik

Müzik Ekibi: Önder Şimşek, Kıvanç Güçkıran, Burak Üzümkesici, Öykü Gürpınar, Seda Hayal

Müzisyenler: Önder Şimşek, Kıvanç Güçkıran, Sercan Gidişoğlu

Afiş: Melih Gündüz

Broşür: Halil İbrahim Topalfakıoğlu

Oyuncular (Sahneye giriş sırasıyla)

Bertozzo: Özgür Işık

Deli: Öykü Gürpınar

1. Polis/2. Polis: Cemil Sağbaş

Komiser Calibresi: Halil İbrahim Topalfakıoğlu

Müdür: Burak Üzümkesici

Gazeteci: Nihan Acar

Koro (Sahneye giriş sırasıyla)

Tersane: Taylan Kılıç

Sarhoş: Gül Berivan Karaldı

Düşünce: Pelin Ulusoy

Travesti: Gonca İli / Simay Yılmaz

Vicdani retçi: Seda Hayal

Etnik: Betül Ay

Öğrenci: Sevgi Çelik

Hırsız: Sena Çerçi

İTÜ Rektörlüğü, İTÜ Mimarlık Fakültesi Dekanlığı, İTÜ Kültür Sanat Birliği, İBB Şehir Tiyatroları, Prof. Dr. Handan Türkoğlu ve Doç. Dr. Sinan Mert Şener’e teşekkür ederiz.

Taşkışla Sahnesi olarak çalışmalarımız süresince bizden desteğini esirgemeyen;

Melih Gündüz, Önder Şimşek, Kıvanç Güçkıran, Sibel Kurugül, Şevki Karamete, Tuğçe Gülhan, Çağıl Özalp, Işın Sezgi Avcı, Korkut Dede, Zeynep Arslan, İfakat İli, Cennet Acar, Stephen Carvajal, Yasemin Nacar, İbrahim Koç ve Taşkışla güvenlik görevlilerine

yürekten teşekkür ederiz…

"Dikkat! Anarşist Düşebilir” ya da Cephaneliğimiz Vicdanımızda Gömülüdür! - Fırat Güllü

2009-04-10T13:39:00.000+03:00

İTÜ Taşkışla Sahnesi, Dario Fo’nun klasikleşmiş oyunu “Bir Anarşist’in Kaza Sonucu Ölümü”nden yola çıkarak hazırladığı “Dikkat! Anarşist Düşebilir” adlı oyunu 7 Mayıs’ta İATG 2009 kapsamında sergiledi. Oyun sonrasında İATP-G topluluklarından katılımcılar ve diğer bazı izleyicilerle birlikte bir de söyleşi yapıldı.

Fo’nun oyunu 1969 yılında İtalya’da gerçekleşen gerçek bir olaydan yola çıkarak kurguladığı “Bir Anarşist'in Kaza Sonucu Ölümü”, yazarın İtalyan Halk Tiyatrosu Commedia dell’Arte’den beslenen politik tiyatro örnekleri içerisinde en ünlü olanıdır. Oyuna esin kaynağı olan olayın gerçek kahramanı Giuseppe Pinelli, 1968’de civardaki bir köprünün adından esinlenerek Ponte della Ghisolfa Çevresi adlı küçük bir anarşist örgütlenmenin kurulmasında öncü rolü üstlenmiş bir demiryolu işçisidir. Bu örgüt gerçekte küçük okuma grupları oluşturmak ya da sokak gösterilerine katılmak gibi şiddet içermeyen yöntemler kullanmaktadır. Ancak örgüt, 1969 yılında temel stratejisi İtalyan gizli servisi ve CIA işbirliğiyle belirlenen bir operasyonun kurbanı olarak seçilir. Kitlesel şiddet eylemleri gerçekleştirerek toplumsal gerilimi yükseltme amacını taşıyan bu stratejinin bir sonucu olarak aynı yıl Milano’da büyük bir bombalama olayı gerçekleştirilir. Olayı düzenleyen kişi olarak Pinelli’nin adı geçer ve kendisi gözaltına alınır. Pinelli 15 Aralık 1969’da tutuklu bulunduğu polis merkezinin penceresinden aşağı düşmüş olarak bulunur. Resmi açıklama Pinelli’nin intihar ettiği yolundadır ve kayıtlara “kaza sonucu ölüm” başlığıyla geçmiştir. Ancak kamuoyu durumu kabullenmek istemez, kitlesel gösteriler yapılır. Fo, bu olayı eleştirmek için kaleme aldığı ünlü eserini 1970 yılında yayınlar.

Oyun sürekli kılık değiştirerek farklı karakterlere büründüğü için defalarca karakolluk olmuş ve deli raporu almış eski bir resim öğretmeninin, söz konusu “kaza sonucu ölüm” dosyasını farklı bir biçimde kamuoyunun gündemine getirmesi esprisi üzerine kuruludur. Deli, görevlilerin dikkatsizliği sonucu söz konusu olayın dosyasını ele geçirmeyi başarır ve yine tesadüfen olayı soruşturmak üzere Roma’dan bir müfettiş gönderildiğini öğrenir. Kılık değiştirme yeteneğini kullanarak söz konusu yüksek görevlinin kılına girer ve olaya sebebiyet veren polisleri soruşturmaya girişir. Çeşitli dil cambazlıklarıyla onları şaşırtmayı becerir ve olayın gerçek yüzüne dair verileri onların ağzından almayı başarır. Bu sırada karakolu ziyaret eden önemli bir gazetecinin de varlığından yararlanarak kamuoyunun bilmesi gereken gerçeklerin ortaya çıkmasını sağlar.

Fazlasıyla “İtalyan” bölümlere dönük bir yerelleştirme ve budama faaliyetini bir yana bırakırsak İTÜ Taşkışla Sahnesi’nin metne yaptığı en radikal müdahale, Deli karakterini farklı bir biçimde kurgulamak ve oyun akışına aktif biçimde müdahalede bulunan bir Koro eklemek şeklinde özetlenebilir. İATP-G gruplarıyla oyun öncesinde paylaşılan oyunun dramaturji notlarında da belirtildiği gibi grubu bu tür bir uyarlama yapmaya iten en önemli neden oyuna dair daha güncel ve yerel bir yorum yakalama isteği olmuş. Oyundaki Deli, gerçekten bir deli mi yoksa deliliği yasal yükümlülüklerden kaçmak için kullanan bir aktivist mi olduğu tam olarak netleştirilmemiş bir karakterdir. Bu nedenle yaptığı tüm kılık değiştirme ve sahte kimlik kullanarak sıra dışı kamusal eylemlerde bulunma girişimlerinden, cezai ehliyeti olmaması gerekçesiyle paçayı kurtarmaktadır. Tabii ki bunun bedeli kendisine akıl hastanelerinde çektiği işkencelerle ödetilmiş, ancak pes etmediği görülünce eline bir deli raporu verilerek tabiri caizse “delidir, ne yapsa yeridir” durumu tescillenmiştir. Grup üyeleri, ana karakterin “deliliği”nden vazgeçme sebeplerini dramaturji notlarında şu şekilde açıklıyorlar: “Aralık-Ocak 2008’de gerçekleştirilen seminerlerde, dönemin İtalyası’nda delilerin toplum içinde rehabilite edildikleri, raporlu oldukları takdirde “neredeyse dokunulmaz” oldukları tartışılmıştı. Toplum, delileri “öteki” olarak görmüyor; kendisinden “farklı” ancak bir arada yaşayabileceği biri olarak algılıyordu. Oysa günümüz Türkiye’sinde “deli” olarak tanımlanan kişiler, toplumdan dışlanıyor ve marjinalleştiriliyor. Bu bağlamda, dramaturji tartışmalarında, Dario Fo’nun “deli” tiplemesini kasten seçtiği; çünkü İtalyan toplumunun hem özdeşleşebileceği, böylece harekete geçme itkisi uyandırabileceği bir karakter olduğu konuşuldu. Ancak Türkiye’de böyle bir karaktere seyircinin baştan mesafeli duracağı düşünülerek, daha kolay empati kurabileceği bir karakter oluşturulmasına karar verildi.”

“Dikkat! Anarşist Düşebilir”de, ana karakter toplumsal duyarlılıklarını kamusal alanlarda sergilediği “happening” tarzı sokak gösterileriyle açığa vuran aktivist bir tiyatrocu olarak çizilir. Son olarak sokaktaki güvenlik kameralarına “ayıp hareketler” yaptığı için karakola getirilir ve oyun tam da bu noktada başlar. Tiyatrocunun lafazanlığı ile başa çıkamayacağını anlayan komiser, orijinal metinde olduğu gibi deli olduğuna hükmederek onu başından defetmeye karar verir. Oyuncu az sonra unuttuğu çantasını almaya geldiğinde odadakilerin oradan ayrılmış olduklarını görür ve aklına kendisi hakkında yazılan dilekçeyi almak gelir. Tam bu “kendi paçasını kurtarıp gitme” jestini sergileyecekken, oyunun akışı içerisinde farklı bir düzlem olarak karşımıza çıkacak Koro, birden sahnede beliriverir: Bunlar karakolda işkence sırasında öldürülmüş ama haklarındaki gerçekler “kovuşturulmasına gerek yoktur” dosyalarına sıkışıp kalmış ölülerdir. Tersane İşçisi, Sarhoş, Düşünce Suçlusu, Travesti, Vicdani Retçi, Etnik Kökeni Nedeniyle Doğal Suçlu, Politik Öğrenci, Hırsız gibi çok farklı nedenlerle karakolluk olmuş karakterlerden oluşan bu korodakilerin ortak noktası hepsinin “karakolda kaza sonucu ölüm” gibi ortak bir kaderi paylaşmış olmalarıdır. Koro’yu oluşturan bu unsurlar tiyatro oyuncusunun sadece “kendi bacağından asılmasına” izin vermezler. Elinde bir fırsat varken kendileri gibi nice faili malumlarla ilgili gerçekleri kamuoyuna duyurması için ona baskı yapmaya başlarlar. Vicdani nedenlerle kendi dilekçesini alıp o dosyaları oldukları gibi bırakmaya gönlü elvermeyen oyuncu tesadüfen kendisi oradayken çalan telefon aracılığıyla “kaza sonucu ölen” bir anarşistle ilgili başkentten gelecek bir müfettişin ilgili birimi sorguya çekeceği haberini öğrenir. Artık yeni oynayacağı rol de belli olmuştur. İlgili dosyayı raftan alır ve rolüne hazırlanmaya başlar.

Orijinal oyunun ana karakteri Deli yerini, Oyuncu ve Koro ittifakının oluşturduğu yeni bir muhalefet odağına bırakır. Bu yeni odak içerisinde Oyuncu, tüm sorunları çözmeye vakıf bir “süper deli”den ziyade zaman zaman kararsızlıklar yaşayan ve bu noktada oyun akşını kesintiye uğratarak kararlarını diğerleriyle tartışmaya açan bir figüre dönüşür. Oyun sonrası söyleşide de ifade edildiği gibi bu değişiklik, ana karakteri, seyircinin duygudaşlık besleyebileceği ve oyunu onun vereceği kararlara dönük bir merakla takip edebileceği Brechtyen bir karaktere yakınlaştırmıştı. Kadro bu konudaki tercihini dramaturji notlarında da açıkça belirtmiştir: “Tiyatrocu-delinin, Fo’nun orijinal metninde olduğu gibi, bir kahraman olup olmaması bir başka tartışma konusuydu. Metnin yeniden ele alınmasıyla, seyircilerin de oyunu bozmaya ve sorgulamaya davet edilmesi hedeflenmişken ve bunun için deli karakterinin meşruiyet zemini değiştirilmişken, insanların uzanamayacağı bir noktada duran, son derece yetkin ve özgüvenli bir “kahraman”ın yine seyircinin gözünde marjinal bir noktaya çekilebilme riski olduğu konuşuldu. Bu nedenle tiyatrocu-delinin de çelişkilerinin, korkularının ve sınırlarının gösterilmesi gerekliliğinin altı çizildi. Koro konsepti, bu bağlamda ele alındı.”

Yine oyun sonrası yapılan söyleşide, sahnede farklı bir düzlemin (belki de kolektif vicdanın) unsurları olarak bulunan Koro üyelerinin, kendileriyle iletişim kuran Oyuncu aracılığıyla oyun akışına daha fazla katılıp katılamayacağı üzerine de bir tartışma gündeme geldi. Bu konuda farklı yaklaşımlar oluşmakla beraber bizim görüşümüz, bu buluşun sahne üzerinde oyun akışını farklılaştıracak oranda hâkimiyet kazanmasının, seyircinin Oyuncu üzerindeki ilgisini metafizik bir düzlem olan Koro üzerine kaydırabileceği ve bunun dramaturjik açıdan doğru olmayacağı yolundadır. Koro’nun oyuna müdahale ettiği bölümler oyunculuk ve metin akışı açısından geliştirilmek üzere yeniden ele alınabilir ama oyun akışına dönük bu kesintilerin sayıca arttırılması çok farklı sorunlar ortaya çıkmasına da neden olabilecektir.

Oyun sonrasında yürütülen tartışmalarda ön plana çıkan diğer bir mesele de, doğrudan doğruya İtalya tarihinde yaşanmış bir olayın ayrıntıları yerine yerel gündemlerin tartışmaya açılmasına dönük çabanın arttırılıp arttırılamayacağı üzerineydi. Oyun, ulus-devletlerin evrenselleşmiş şiddet mekanizmalarına dair bir tartışma başlatmayı amaçladığından metnin bu tür güncelleme ve yerelleştirmelere çok açık olduğu grup üyeleri tarafından da fark edilmişti. Ergenekon cephanelikleri, taş atan çocuklara verilen cezalar, sınıf ayrımcılığının yerel görünümleri üzerine betimlemeler türünden ilaveler metnin içerisinde yerini bulmuştu. Ancak gözlemlediğimiz kadarıyla genel seyirci beklentisi bu tür göndermelerin sayıca arttırılabileceği yolundaydı.

Sonuçta İTÜ Taşkışla Sahnesi’nin Fo metninden yola çıkarak sahnelediği bu yılki oyunu, genel anlamda olumlu eleştiriler aldı. Kuruldukları yıldan bu yana sergiledikleri bu üçüncü prodüksiyonun, grubun sahneleme birikimine önemli bir katkı yaptığı anlaşılmaktaydı. Bazı seyirciler “Dikkat! Anarşist Düşebilir”i önümüzdeki yılın başında yeni öğrencilere de sunulabilecek bir yapıt olarak bulduklarını ve önümüzdeki yıl grubun daha da iddialı yapıtlara yönelebileceği yolunda bir beklentileri olduğunu dile getirdiler. Grubun yaz aylarını iyi değerlendirerek bu tür hedefleri gerçekleştirmekte zorlanmayacağını düşünüyoruz.

Fırat Güllü (09.05.2009)

(Yazının alındığı sayfaya ulaşmak için başlığa tıklayınız.)

Duyuru

2009-04-05T13:45:00.000+03:00

Yaklaşık bir ay önce, İTÜ Makine Fakültesi Şenliği organizasyon komitesinden, tiyatro oyunumuzu şenliklerinde sahneleme talebi geldi. Farklı şenliklerde ve sahnelerde oynamayı, farklı kişi ve gruplarla dayanışmacı ilişkiler kurmayı önemseyen bir topluluk olarak bu teklife olumlu yanıt verdik. Bize önerilen Orhan Öcalgiray Konferans Salonu'nda 5 Mayıs'ta şenlik kapsamında oyunumuz sahnelenecekti. Gerek basılı olarak gerekse sanal ortamlarda duyurduğumuz oyun tarihlerimize Makine Fakültesi Şenliği'ni de ekledik. Ancak bu sabah (5 mayıs sabahı), şenlik komitesinden iptal haberi geldi. Dün akşama kadar tüm teyitler alınmış ve her şey ayarlanmışken bu ani değişikliğin sebebini sorduğumuzda aldığımız yanıt hayli ilginçti: Salon rezervasyonu yapmak üzere "bu sabah" dekanlığa giden komite temsilcisine, dilekçe yazmaları gerektiği söylenmiş. Ancak komite, şenliğin dekanlıkla doğrudan bir bağı olmadığından, dilekçe yazılmamasına karar vermiş. Bir diğer iptal gerekçesi de seyirci organizasyonunun yapılmadığı ve oyunun 10-15 kişiye oynanmasının hem şenlik açısından hem de Taşkışla Sahnesi açısından sıkıntı yaratacağı idi. Gerek duyurusu çok önceden yapılmış bir etkinliğin salon rezervasyonunun son dakikaya bırakılmasından, gerekse seyirci organizasyonunun yapılmamasından şenlik komitesinin kendi şenliğine olan ilgisizliğini gözlemlemek mümkün.

Üniversite şenlik organizasyonu, maddi çıkar gözetilmeksizin yapılan ve büyük oranda gönüllü inisiyatiflere dayalı ağır bir iştir, elbette kusursuz olması beklenemez. Ancak unutmamak gerekir ki, şenlik komiteleri tarafından sorumluluk ve ciddiyet konusunda hassasiyet gösterilmemesi, şenliğin kendi saygınlığına zarar vermek bir yana, aynı zamanda geçmiş yıllarda o şenliği var etmeye çalışan eski öğrencilerin de emeğine yapılan bir saygısızlıktır.

İTÜ Makina Fakültesi Şenlik Komitesi'ni daha büyük bir ciddiyet ve özenle çalışmaya, İTÜ Makina Fakültesi öğrencilerini de şenliklerine sahip çıkmaya davet ediyoruz.

İTÜ Taşkışla Sahnesi

İstanbul Amatör Tiyatro Günleri 2009

2009-03-30T14:47:00.001+03:00

İATG 2009

İSTANBUL AMATÖR TİYATRO GÜNLERİ 2009 BAŞLIYOR

Detaylı bilgi ve etkinlik programı için tıklayın.

Eğitimde Cinsel Tacize Karşı İmza Kampanyası

2009-01-21T22:03:00.011+02:00

Kadıköy Belediyesi'nin düzenlediği Brecht'i Anma Gecesi'nde Mehmet Esatoğlu'nun sunuculuk yapması, Esatoğlu ekseninde dönen tiyatro eğitiminde cinsel taciz tartışmasını yeniden gündeme taşıdı. Taşkışla Sahnesi olarak eğitimin yozlaştırılmasına ve sanat eğitiminde cinsel tacize karşı tavır alınması gerektiğini düşünüyoruz. Bu nedenle sizleri İstanbul Alternatif Tiyatrolar Platformu-Girişim (İATP-G) sitesinde yer alan "Eğitimin Yozlaştırılmasına ve Sanatta Tacize Vicdanen Karşıyım!" imza kampanyasını desteklemeye ve tüm kesimleri bu konuda duyarlı olmaya çağırıyoruz…

İmza kampanyası için tıklayın.

Daha fazla bilgi için, Eğitimde Cinsel Taciz Dosyası'na bakabilirsiniz.

Taşkışla Sahnesi Toplanıyor

2008-10-16T22:55:00.006+03:00

Taşkışla Sahnesi 14 Ekim Salı günü Taşkışla Kampüsü Habitat Holü'nde toplanıyor.

Çalışmalar Salı ve Cuma günleri 18:30-22:00, Pazar günü 10:00-14:00'de Taşkışla Habitat holünde...

Kadınların İsyanı - Nâzım Hikmet (Mayıs 2008)

2008-05-20T15:05:00.000+03:00

Annelerin ninnilerinden
spikerin okuduğu habere kadar,
yürekte, kitapta ve sokakta yenebilmek yalanı,
anlamak, sevgilim, o, bir müthiş bahtiyarlık,
anlamak gideni ve gelmekte olanı.

Aristophanes'in “Lysistrata-Kadınlar Savaşı” metninden Nâzım Hikmet'in 1961 yılında uyarladığı oyun, genel olarak savaşa, cinsiyet ayrımcılığına, kadınların itaatsizliğiyle, iktidarın ve savaş makinasının bir parçası olmayı redderek karşı durmalarını konu alıyor. Nâzım Hikmet, bir çok eserinde olduğu gibi bu oyunda da, şiirsel anlatımını, doğaya ve insana duyduğu aşkla bütünleştirmiş. Savaş, ırkçılık ve cinsiyetçilik gibi, yaşamımızı etkisi altına alan konulara değinmesi dolayısıyla bu değerli metni kendi yorumumuzla seyirciyle buluşturmak istedik.

----------

İ.T.Ü. TAŞKIŞLA SAHNESİ

Oyun: Kadınların İsyanı (tek perde)

Yazan: Nâzım Hikmet

Dramaturji-Tasarım-Reji: Grup çalışması

Grup Üyeleri: Ayşegül Dost , Ayşen Saraç , Betül Ay, Burak Üzümkesici , Burcu Yılmaz, Cansu Tunalı, Cansu Güngör, Çağatay Ulusoy, Gizem Akgün, İbrahim Topalfakioğlu, Nihan Acar, Öykü Gürpınar, Pelin Ulusoy, Seda Hayal, Sedef Güneş, Sena Caner, Sercan Gidişoğlu, Yunus Gündüz

Reji Danışmanları: Burak Üzümkesici, Sercan Gidişoğlu

4 Mayıs Pazar 18:00 - İstanbul Amatör Tiyatro Günleri kapsamında Boğaziçi Üniversitesi Güney Kampüs Demir Demirgil Salonu
7 Mayıs Çarşamba 18:30 - İ.T.Ü. Mimarlık Fakültesi (Taşkışla) 127 No'lu salon
9 Mayıs Cuma 19:30 - İ.T.Ü. Maslak Kampüsü Kültür Sanat Birliği Oditoryum
14 Mayıs Çarşamba 19:00 - İstanbul Büyükşehir Belediye Tiyatroları Gençlik Günleri kapsamında Kağıthane Sahnesi
17 Mayıs Cumartesi 12:00 - İzmir Ege Üniversitesi Tiyatro Topluluğu Tiyatro Günleri kapsamında Kültür Sanat Evi
23 Mayıs Cuma 20:00 - Bakırköy Yunus Emre Kültür Merkezi Turan Tuzcu Sahnesi (Ataköy 9-10. Kısım Atrium yanı)

Aristophanes, Nazım ve Kadınların İsyanı - Fırat Güllü

2008-05-20T15:02:00.003+03:00

İTÜ Taşkışla Sahnesi 4 Mayıs Pazar günü Boğaziçi Üniversitesi Demir Demirgil Salonu’nda Nazım Hikmet’in Aristophanes’ten güncelleyerek uyarladığı “Kadınların İsyanı” adlı oyununu sahneledi. Aristophanes’in M.Ö. 411’de yazdığı kabul edilen “Lysistrata: Kadınlar Savaşı” adlı oyunu, içerdiği çağdaş tartışmalar nedeniyle son yıllarda özellikle üniversite topluluklarının gündeminde olmaya devam ediyor. Ancak içerdiği değerli teatral malzeme ve çağdaş bir yoruma olanak veren zengin dramaturjik arka planına rağmen bu antik oyunun, günümüz seyircisine hitap edebilmesi için, duruma göre bir “yeniden yazım” pratiğine bile dönüşebilecek bir elden geçirmeye ihtiyaç duyduğu da bir gerçektir. İşte bu ihtiyacın da devreye girmesiyle Taşkışla Sahnesi söz konusu zorlu süreçte Nazım gibi büyük bir şairin desteğini almanın daha doğru olacağını düşünerek Aristophanes metinine kısmen çağdaş (daha doğrusu 1960’lara ait diyelim) bir yorum getiren “Kadınların İsyanı” adlı metnini sergilemeyi tercih etti. Bu yazıda aslolarak Taşkışla Sahnesi’nin ortaya koyduğu yorumu analiz etmeyi amaçlamakla beraber, bunu daha doğru bir biçimde yapabilmek için öncelik Aristophanes ve ardından Nazım Hikmet metnini mercek altına almaya çalışacak ve nihayet gösteriye dair bazı görüşlerimizi ortaya koymayı deneyeceğiz.

Aristophanes’in “Kadınlar Savaşı”

Oyun Atina ve Sparta arasındaki bitmek bilmez egemenlik savaşlarının (Pelopponnes Savaşları M.Ö. 431-M.Ö. 404) devam ettiği bir dönemde yazılmıştır. Kadınların “kadın olmaktan” gelen güçlerini kullanarak bu savaşı engelleyebilecekleri tezini işleyen komedya, özellikle içerdiği şaşırtıcı derecede modern tartışma nedeniyle Türkiye’de de özellikle üniversiteli grupların repertuarlarında sık sık yer almıştır.

Oyun erkeklerini kaybetmelerine neden olan bu savaşı durdurmaya kararlı bir kadın olan Lysistrata’nın Atinalı kadınları etrafında topladığı bir sahneyle açılır. Lysistrata tüm bu kadınları erkeklerini savaşı sona erdirmeye zorlamak için “kadınlık görevlerini” yapmamaya davet eder. Ancak onları ikna etmek kolay olmayacaktır; çünkü ezilen cinsin üyeleri içinde bulundukları durumu içselleştirmişlerdir ve erkeklerin dünyasının onlar adına belirlediği değerlerle hareket etmektedirler. Antik Yunanın eril ve dişil olarak nitelendirilen değerler kümesini incelemek bizi şaşırtabilir çünkü binlerce yıl ötesinden son derece güncel görünürler. Buna göre “kadınlık” bir dizi negatif değere tekabül etmektedir: kurnazlık, süs düşkünlüğü, tutkuların esiri olma, akıl yoksunluğu, siyaset yapma yeteneğinden yoksunluk gibi. Lysistrata’nın planı bu değerler sistemini ters yüz ederek aslında erkeklerin düzenini sarsmaktır. Kadınlar erkeklerin siyaset yapma tekelini kırmak için akıllarını kullanarak hareket etmeli ve kendi tutkularının esiri olmaktan kurtulmalı, erkeklerine karşı cinsel bir grev uygulamalıdırlar. Bu da yetmiyormuş gibi Akropol’ü de ele geçirirler. Yunan antik şehrinde Akropol tapınak, yönetim birimleri ve hazine gibi sitenin yönetimi açısından hayati neme sahip kurumların bulunduğu alandı. Dolayısıyla kadınların cinsel bir boykotla yetinmeyip savaşa gidecek erkeklerin mali ve idari faaliyetlerini durdurmak için bir işgal planı gerçekleştirdiklerine de şahit oluruz. Buradaki ilginç bir ayrıntı Atina’ya adını veren tanrıçaya adanan tapınağa ait bağışların bile savaşın giderlerini karşılamak için kullanılıyor olmasıdır. Kadın korobaşı erkeklerin bu yüzsüzlüğünü onların yüzüne şu sözlerle vurur: “Şurada hanım hanımcık oturuyordum, etliye sütlüye karışmadan. Ama benim kovanıma girip, balımı çalmaya kalkışırsan, tepem atar.” Kadınlar kendilerini Athena’nın işçi arıları olarak kodlamakta ve yaptıkların balın yaban arılarınca yağmalanmasına izin vermeyeceklerini söyleyerek erkeklere açıkça meydan okumaktadırlar.

Başlangıçta kadınların cinsel grevini pek önemsemiyormuş gibi görünen erkekler önceliği Akropol’ün fethine verirler. Aristophanes kadınlar ve erkekler arasındaki savaşı “ateş” ve “su” metaforlarıyla anlatır: Erkekler Akropol’ü içindeki kadınlarla birlikte yakmak ister, ama kadınlar örgütlü bir direnişle kalelerini savunurlar. Amazon mitinin hala güçlü olduğu antik Atina toplumunda kadınların bu denli savaşçı bir mizaç sergilemelerinde şaşırtıcı bir yön yoktur: “Ressam Mikon’un yaptığı Amazon resimlerini görmedin mi, nasıl dövüşüyorlar erkeklere karşı?”

Erkekler Akropol’ün fethini gerçekleştiremedikçe yavaş yavaş çözülmeye başlarlar. Bunda kadınların grevinin ilk etkilerinin görülmeye başlamasının da etkisi vardır. Bu noktada erkekler şiddet dışındaki silahlarını da devreye sokarlar: Myrrhine’nin kocası Kinesias küçük oğlunu da alarak Akropol kapılarına dayanır. Söven bir kocadansa kucağındaki çocukla yalvaran bir koca kadınlar için çok daha tehlikelidir. Kadınların, isyanın başındaki kadar kararlı olamadıkları ve çözülme eğiliminin gittikçe güçlendiği bu ortamda çok nazik bir durumdur bu. Ancak Myrrhine güçlü bir kadındır her şeye rağmen teslim olmaz, üstelik tutkularının esiri olan kocasını alaya alan bir oyun oynayarak Akropol’e geri döner.

Bu sırada düşman ülkeden gelen bir haberci Spartalı kadınların da isyan ettiğini bildirir. İki tarafın erkekleri de çaresizlik içindedirler. Sonuçta her iki taraf da bir barış anlaşması yapmayı kabullenmek zorunda kalır. Böylece oyunun sonunda kadınların isyanı başarıya ulaşmış olur. Oyun barış şenlikleriyle kapanır.

Nazım Hikmet’in “Kadınların İsyanı”

Büyük şair Nazım Hikmet 1961 yılında V. Komissarjevski ile birlikte Aristophanes’in oyununu Rusça bir uyarlamasını kaleme alır. Oyun 1960’ların dünyasına transfer edilmiş ve orijinal metinle bağlantıyı sağlamak amacıyla oyunun başkahramanı, Lysistrata rolünü başarıyla oynayan bir kadın oyuncu olmuştur.

Oyun orijinal metnin başlangıç sahnesiyle açılır. Nazım birkaç küçük değişiklik dışında bu ilk bölümde Aristophanes metinine bağlı kalmayı tercih etmiştir. Ancak ilerleyen sahneyle birlikte bu açılış sahnesinin bir “oyun içinde oyun” olduğunu anlarız. Lysistrata rolüyle ünlenmiş bir kadın sanatçı jübilesi nedeniyle son kez sahne almaktadır. Oyun tamamlanır ve kendimizi bir anda medya mensuplarının ilgisinin oyuncu Mükelena üzerinde yoğunlaştığı modern çağa ait bir sahnede buluruz. Böylece oldukça kaotik ve oyuna ait birçok nüveyi içinde barındıran bir serim bölümü başlamış olur. Serim bölümünde seyircinin dikkatine sunulan bir dizi bilgi şu şekilde özetlenebilir:

1. Mükelena liberal demokrasilerdeki burjuva sanatçı tipinin klasik bir örneğidir: özgür dünyanın özgür sanatçısı olarak “profesyonel” ve apolitik. (Onun bu karakteristiği oyunun ilerleyen bölümlerinde üstleneceği siyasi misyonla tezat oluşturacaktır.) Buna rağmen yakında çıkabilecek bir savaşta Başkan’a meşruiyet kazandıracak bir konuşmayı seslendirmesi istenecektir.

2. Yeğeni olarak tanıttığı (gerçekte ise kızı olan) Alice ise var olan sistemle barışık olmayan protest bir gençtir. Teyzesi sandığı annesinin apolitik tavırlarından hiç memnun değildir.

3. Mükelena’nın popülerliğini kendi siyasi amaçları için kullanmak isteyen Başkan, gerçekte geçmişte onunla bir gönül ilişkisine girmiştir. Bu ilişki şu anda devam ediyor olmasa da geçmişte ikisinin gizli bir çocukları olmasına neden olmuştur. Bu Alice’tir.

Sahne bir televizyon çekimi ile noktalanacaktır: Başkan Mükelena’dan bir metni canlı yayında okumasını istemiştir. Mükelena ise Lysistrata’dan bir bölüm okumayı planlamaktadır. Başlangıçta karar vermekte zorlanır ancak Başkan’ın bencil tavırlarına kızdığı için ve Alice’in baskıları sayesinde Başkan’ın önerisini okumayı reddeder. Ancak bu noktada yayın bilinmeyen bir nedenle kesilir ve Mükelena mesajını okuyamaz. Fail malumdur: halkı yönetimin çıkarları doğrultusunda güdümleyen medya sistemi. Tüm bunlar oyunun başında apolitik bir profesyonel olarak resmedilen Mükelena’nın adalet duygusunu hareket geçirir ve sahne sonunda sahnedeki değil gerçek hayattaki Lysistrata’yı oynamaya karar vermesine neden olur.

Mükelena’nın sistemin ileri gelen kadınlarıyla düzenlediği toplantı oyunun başında açıkça referans yapılan Aristophanes’in açılış sahnesinin modernize edilerek yeniden yazımı olarak görülebilir. Orijinal metnin temel mantığına sadık kalmakla beraber Nazım bu sahneyi yazarken önemli bir müdahalede bulunur ve kadınların isyanını sınıf çatışması gerçeğinden bağımsız ele almaz. Gerçekte Aristophanes’in metni de bu konuya karşı tam anlamıyla kör değildir: Örneğin yukarıda söz ettiğimiz Myrrhine- Kinesias sahnesinde karısına duygu sömürüsü yapmaya çalışan koca, bu şartlar altında bile çocuğunu kucağında taşımaz; son ana kadar çocuğu taşıyan bir köledir. Köleci bir toplumda çok doğal görünebilecek bu sahne, biz modern seyirciler için az sonra yaşanacak aile dramının öncesinde Kinesias’ın kendi çocuğuyla kurduğu ilişkinin niteliği konusunda yabancılaştırıcı bir öğe olarak hizmet eder. Ancak Nazım kendi versiyonunda bu sınıfsal çelişkileri daha da öne çıkarmak için kadınlar toplantısına bir hizmetçi kadını da dâhil eder ve bu türden hayalî bir isyanın tüm kadınları birleştiren ve sınıfsal ayrımcılığın aşılmasını zorunlu kılan bir niteliğe sahip olması gerektiği yolundaki kendi yaklaşımını açıkça ortaya koyar. Sahne orijinal metinle uyumlu biçimde nihayetlenir: Kadınların genel grev kararıyla.

Bu noktaya kadar kurgusal işleyiş çok büyük bir tutarsızlık arz etmez: orijinal oyunun açılış sahnesi, uyarlamanın mantığıyla uyumlu biçimde öykünün antik dünyadan Nazım’ın dünyasına transferini sağlayan bir serim bölümü ve açılış sahnesinin uyarlama mantığıyla kaleme alınmış yeni versiyonu. Ancak bu noktadan sonra oyun kurgusu bir dağılma yaşamaya başlar.

Taşkışla Sahnesi’nin İATG 2008’deki gösteriminin ardından yapılan tartışmalarda oyunun bu ilk bölümünün en önemli kırılma noktasının Mükelena’nın TV programında okuyacağı metnin hangisi olacağın karar verdiği an olduğu yolunda bir değerlendirme yapılmıştı: Lysistrata’nın savaş karşıtı monologu mu, yoksa Başkan’ın savaşın meşrutiyetini savunan lâfazanlık içeren metni mi? Bu karar anında Mükelena net bir şekilde kendi hayatını akışını tümüyle değiştirecek bir tercih yapma şansına sahip olacaktır. Bu karar anına kadar gerçekçi bir biçimde ilerleyen kurgunun bu andan sonra biraz da düşsel bir zemine sıçradığı grup tarafından da tespit edilmişti ki bu Nazım’ın kendi finalinde de Mükelena’nın Başkan’a söylediği şu sözlerde de açıkça ima edilmekteydi “Belki de ne sen ne de ben gerçekten varız. Belki de bütün bunlar sahnede Lysistrata’yı oynarken bir an için görünen bir düştü…”

Ancak oyunun orijinal metni bu durumu yeterli oranda ortaya koyacak bir biçimde kurgulanmamıştır. Daha çok aşama aşama dağılma eğiliminde olan bir dramatik yapı söz konusudur. Dönemin sanatsal eğilimleri göz önüne alındığında Aristo’nun (daha sonra Deleuze ve Guattari’nin kullanacağı tabirle) “ağaç” metaforuyla açıklanan dramatik yapısı “kök, gövde ve yapraklar” olarak görebileceğimiz organik bir bütünlük içinde oluşturulmuş oyun kurgusu fikrinin çok da revaçta olmadığı görülür. Özellikle Brecht’in kendi sanatsal paradigmasını doğrudan anti-Aristocu olarak nitelendirmesiyle ve kathartik etkiyi güçlendirdiğini düşündü organik bütünlük içeren oyun kurgusunun yerine episodik anlatımı ön plana çıkarmasıyla birlikte sol avantgardizmin “bütünlüklü dramatik kurgu” kavramına karşı mesafeli davrandığı düşünülürse Nazım ve Komissarjevski’nin neden böyle bir eğilim içerisine girdiklerini anlamak kolaylaşacaktır. Ancak şu noktayı da belirtmeliyiz ki Becht’in temelinde güçlü öyküler yatan son dönem oyunlarındaki episodik anlatım teknikleriyle, söz gelimi Strindberg’in “Rüya Oyunu” ile özdeşleştirilen, birbirinden kopuk imgelerin yan yanalığına dayalı bir tarzın yarattığı etki aynı değildir. “Kadınların İsyanı” ilkinden yanaymış gibi görünmekle beraber zaman zaman ikincisine de kayan “melez” bir üslupla kaleme alınmış izlenimi yaratmaktadır.

Oyunun bundan sonraki bölümü birbirinden zaman zaman üslup olarak da ayrışan sahne, sahnecik ve tablolardan oluşur. Bir yandan tüm aşamalarını görememekle birlikte Alice ve Başkan’ın yardımcısı Pierro arasındaki aşka tanıklık ederken diğer yandan genel grevin yarattığı birbirinden bağımsız sonuçları gözlemlemeye devam ederiz. Bütünlüklü bir resim elde edemeyiz, en fazla onu kafamızda inşa etmemize hizmet edecek ipuçları sunulur bize. Aristophanes’in küçük sitesinin işleyişini krize sokmak için Akropol’ü işgal etmek yeterliydi ve gerçekten Amazon cesaretine sahip bir grup kadın ellerindeki sopalarla erkekleri tehdit etmeyi başarabiliyorlardı. Ancak 20. yüzyıla ait bir uyarlama modern liberal kurumları tümüyle krize sürükleyebilecek bir eylem planı ortaya koyarken gerçekçilikten çok düşselliğin etki alanına girmek durumunda kalır. Ortaya konan tüm ülkeyi, hatta komşu ülkeyi içine alan dev eylemin nasıl organize olduğu, devletin antik dünyanın sahip olduğundan kat be kat kıyıcı yöntem ve teknolojileriyle nasıl baş ettiği türünden ayrıntılar oyunda çok da incelikli işlenmediğinden bu isyan ister istemez düşsel olanın sınırları içerisinde kalmaya mahkûm olur. Yazarlar da bunun farkındadırlar ki yukarıda alıntıladığımız sözlerle finale erdirirler oyunu.

Taşkışla Sahnesi ve “Kadınların İsyanı”

Yıl içerisinde yürütülen tartışmalarda Taşkışla Sahnesi üyeleri Aristophanes’in metnini sahnelemek amacıyla yürüttükleri çalışmalarda, metni tarihselleştirme ve güncelleme konusunda sorunlar yaşadıklarından bahsetmişlerdi. Sonuçta gösterime iki aylık bir süre kala daha güncel buldukları Nazım Hikmet metnini seçerken bu zorluktan kurtulabileceklerini öngörmüşlerdi. Ancak aslında şu unutulmamalıdır ki antik bir metnin 1960’lı yılların koşulları içerisinde yapılan bir güncellemesinin kendisi de güncellenmeye ihtiyaç duyar. Üstelik “Kadınların İsyanı”nın yukarıda sözünü ettiğimiz ikinci kısmı oldukça sorunluyken, bu konuda harcanması gerekecek mesainin de artacağını kabul etmek gerekir. En basitinden şunu görmek zorunayız: Çevremizde yaşanan savaşlarda karşılaştığımız tablolar sivil itaatsizlik eylemleriyle geriletilen bir savaşın, örneğin Vietnam Savaşı’nın görüntülerinden çok II. Dünya savaşı’nın acımasız kıyımlarını anımsatmaktalar. Devletlerin acı dolu kıyım politikalarının sonuçlarını görmek için Irak’a bakmak bile yeterli olacaktır. Bu tür, insani hiçbir değerin hayat bulamadığı bir bataklık kendi acımasız direniş modelini yaratmış durumdadır: intihar eylemciliği. Elbette ki Lysistrata’yı inandığı bir dava uğruna kendi yaşamını silaha dönüştüren bir intihar eylemcisi olarak sahneye taşımaktan söz etmiyorum. Ama kadınların isyanı günümüzdeki savaşlara yönelik olacaksa 1960’larda olduğundan çok daha fazla kötülükle mücadele etmemiz gerektiğini kabul etmek durumundadır. Bu yüzden Nazım’ın oyununun da ikinci bölümünü yeniden yazmayı göze almak zorundayız.

Metinden kaynaklanan zorlukları bir yana bırakıp Taşkışla’nın performansını değerlendirmeye tabi tutmak istersek şunları söyleyebiliriz: Öncelikle geçtiğimiz yılki oyunla karşılaştırılırsa oyunculukların belli bir gelişme sağladığından söz etmemiz mümkün. Oyun metninin içerdiği kurgusal tutarsızlıklara rağmen belli sahnelerin icrasının seyir keyfi oluşturacak ve en azında kendi içinde tutarlı biçimde gerçekleştirildiğini gözlemledik. Sahne donanımı ve kostüm gibi alanlarda da grubun geçen seneki oyuna göre yol aldığını belirtmeliyiz.

Sonuçta İATP-G içerisinde yürütülen sohbetlerde de ortaya çıktığı gibi, Taşkışla Sahnesi’nin Nazım Hikmet deneyimi özellikle sınırlı zaman içerisinde oyun üretmek durumunda olan üniversite grupları için metin seçiminin ne kadar hayati bir değer taşıdığını göstermiş oldu. Ayrıca bu sürecin oyunlara yönelik dramaturjik tartışmaların oyun seçimi yapıldıktan sonra değil, araştırma aşamasındayken yürütülmesinin gruplar için belki çok daha faydalı olacağının görülmesini sağladığını da belirtmeliyiz.

Fırat Güllü

"Kadınların İsyanı" - Ömer F. Kurhan

2008-05-13T11:01:00.004+03:00

Geçtiğimiz sezon kurulan (İTÜ) Taşkışla Sahnesi ikinci yılında Nazım Hikmet’in “Kadınların İsyanı” adlı oyununu sahneledi. İATP-G toplantılarına katılan tiyatrocular, Atölye’den çalıştırıcı desteği alan Taşkışla Sahnesi’nin az sayıda deneyimli tiyatrocuya sahip olduğunu, İTÜ kampüsünde aktif tiyatro faaliyetinin yaygınlık kazanmasında krtitik bir rol üstlendiğini bilmektedir. “Kadınların İsyanı” topluluğun bir tiyatro metnini esas alarak sahneledikleri ilk oyun. 2006-2007 sezonunda sergiledikleri “Sıradaki!”, topluluk üyelerinin kendi deneyim ve gözlemlerinden hareketle lisans eğitimini eleştirdikleri bir oyundu.

2007-2008 sezonunun başında Taşkışla Sahnesi Aristofanes’in “Lysistrata”sını sahnelemeyi amaçlıyordu. Belli bir süre bu oyunu çalıştıktan sonra, Nazım Hikmet’in V. Komissarjevski ile birlikte “Lysistrata”dan hareketle Rusça yazdığı ve Türkçe’ye Ataol Behramoğulu tarafından kazandırılan “Kadınların İsyanı”nı oynamaya karar verdi. Topluluk sıkışık olduğu söylenebilecek bir çalışma dönemi geçirdikten sonra, oyunu ilk defa 4 Mayıs’ta İATG kapsamında sergiledi.

Geçen yılla karşılaştırıldığında, topluluğun oyunculuk performansının belirgin bir gelişme kaydettiği görülebiliyordu. Şenlik programında yer almayan, ama Taşkışla Sahnesi’nin talebi üzerine organize edilen gün sonu söyleşisinde, ortaklaşılan bir eleştiri oyunda olay olay üstüne yığılırken zaman zaman evrimsel çizginin anlaşılmaz hale gelebilmesiydi. Yine, sahnelerin herbiri ayrı bir oyuna aitmiş izlenimi uyandıran üslup çeşitlemesine dikkat çekildi. “Kadınların İsyanı”nı önceden okuyanlar, bu durumun gerçekte metinden kaynaklandığını belirttiler. Taşkışla’nın aldığı bir önlem metni daha ekonomik hale getirmek olmuştu. Oyunun sıkışıklık yaşanan kısa bir dönemde hazırlanması, belli ki dramaturjik analizin ve metne müdahalenin gelişkin hale getirilmesini engellemişti.

Oyunu seyrettikten sonra, Taşkışla Sahnesi’nin geçen sezon tiyatro sanatı ile ilk tanışmanın ardından, bu sezon derinlik arayışının başladığı ikinci dönemine girdiği söylenebiir. Bu nedenle, “Kadınların İsyanı” için “eğitim prodüksiyonu” demek çok doğru olmaz. Taşkışla Sahnesi üçüncü sezona hazırlanırken, yeni bir topluluk olarak değerlendirilmesi yanlış olacaktır; dolayısıyla, kadrolaşma başarısı izlenecek bir topluluk haline gelmiştir denilebilir. İATP-G’ye düzenli temsilci yollayan, ortak organizasyonlara ilgisini yüksek tutan ve yıllar sonra İTÜ kampüsünün İATG’ye açılmasında kritik bir rol oynayan Taşkışla Sahnesi’nin yönetmen tiyatrosu rahatlığına sığınmaması, Atölye’den çalıştırıcıların açık ya da gizli “yönetmen” rolüne soyunarak bir “arka bahçe” kurgusuna yönelmeyip katılımı ve kollektivizmi özendiren üretim tekniklerini öne çıkarma çabası alternatif tiyatro adına desteklenemesi gereken eğilimlerdir.

Bu noktada, İATP-G’nin de üstlenmesi gereken rollerin olduğunu belirtmek gerekiyor. Pratik sonuçlar almaya hizmet eden bir dramaturji bilgisininin yaygınlık ve derinlik kazanması, sistem tiyatrosuna özgü, amatör tiyatro dünyasını da belirleyebilen katı işbölümü anlayışının aşılması ve hem esnek hem ucu açık bir uzmanlığın önünün açılması açısından belirleyicidir.

Taşkışla Sahnesi dahil, üniversite tiyatrolarının bu konuda belirleyici sorumlulukları var; doğrudan içinde yer aldıkları bilginin üretildiği ve öğretildiği üst kademe yapılar (üniversiteler) içinde eleştirel konumlar alırken, alternatif bilgi üretimi ve öğretimi için de sorumluluk almaları, tepkisellikle sınırlı ve kırılgan bir muhalefet anlayışının aşılması için gereklidir. “Kadınların İsyanı” gibi oyunların katılımı ve kollektivizmi teşvik eden bir çalışmanın seyirci nezdinde başarısını büyütmesi, dramaturji bilgisinin yaygınlık ve derinlik kazanmasına bağlıdır; aksi takidrde, “bir bilene” (yönetmen tiyatrosuna) teslim olmak ve sistem tiyatrosunun işbölümünü taklit ederek amatör tiyatronun “arka bahçe” kimliğini pekiştirmek kaçınılmaz hale gelecektir.

Ömer F. Kurhan (11.05.2008)

(Yazının alındığı adrese gitmek için başlığa tıklayınız.)

İSTANBUL AMATÖR TİYATRO GÜNLERİ

2008-05-01T13:52:00.002+03:00

Sıradaki!

2007-10-02T13:35:00.005+03:00

SIRADAKİ!

Olmuş ya da olmamış, işte bütün mesele bu!

“Sıradaki! Sıradaki nerde!? Neden başlamıyoruz? Nerede projeler? Nerede liste? Böyle jüri mi olur?”

Mimarlık fakültesinde proje adında bir ders vardır. Her proje dersinde öğrenciler proje yürütücüsünün yorumları doğrultusunda eksiklerini görür ve projelerini geliştirirler. Projeler, dönem içerisinde ve donem sonunda yapılan jüride öğrenciler tarafından sunulur ve jüri üyeleri tarafından yorumlanır. Her jüri birbirinden farklıdır. Çünkü her jüride, jüri üyeleri değişir. Jürideki farklı kişilerden farklı yorumlar alarak öğrenciler kendilerini, tasarımlarını ve bakış açılarını geliştirirler. Ayrıca notunuzun da büyük bir kısmını, hatta tamamını bu jüriler belirler. Yaptığınız tasarım ve sunuş biçiminiz jüride etkilidir. Tüm bu sebeplerden dolayı jüri, öğrenciler için önemli, gergin ve belki biraz da korkutucudur.

İTÜ Mimarlık fakültesi öğrencisi Olcay için bu jüri de diğerleri gibi önemli bir jüriydi. Farklı karakterlerdeki jüri üyeleri ve öğrenci çeşitlemeleriyle gelişen bu tek perdelik oyun, jüriye projesini bir türlü anlatamayan Olcay’ın, jüriyi farklı bir şekilde anlamaya başlamasının ve jüriyi sorgulamasının bir hikayesidir.

Jüri bir yargı mıydı? İlerleme miydi? Gelecek, kendini savunma, hata, gelişim, eleştiri, kaygı… Neydi jüri? Gerçek miydi, yoksa…

Sanki perdeler kalkmış, herşey biraz daha netleşmişti.

KÜNYE

TAŞKIŞLA SAHNESİ OYUNCULARI (Sahneye giriş sırasıyla)

Sedef Güneş (Olcay)

İbrahim Topalfakıoğlu (Jüri Başkanı)
Ş. Betül Ay (Takıntılı Hoca)
Emel Kanbur (İyi Hoca)
Berrin Memiş (Birgül Utanır/Nigar)
Elif Tan (Yekta/Asuman)
Ömer Türkoğlu (Alex/Ahmet/Berk)
Sena Caner (Hüseyin)
Öykü Gürpınar (Nefise/Ahu)

PROJE DANIŞMANLARI

Burak Üzümkesici
Özgürol Öztürk
Sercan Gidişoğlu
Can Kılcıoğlu

YAZANLAR

Sena Caner
Öykü Gürpınar
Özgürol Öztürk

DRAMATURJİ, REJİ, TASARIM

Ekip çalışması

Katkılarından dolayı,

İTÜ Kültür Sanat Birliği’ne,

İTÜ Mimarlık Fakültesi Dekanlığı’na,

Prof. Dr. Handan Türkoğlu’na,

Galatasaray Üniversitesi’ne,

Ayşegül Dost’a

Ali Vatansever’e

Şeref Alım’a

Saniye Fısgın’a

Ve Atölye Tiyatro Topluluğu ve üyelerine

teşekkür ederiz…