Υπάρχουμε….. Συνυπάρχουμε;

Τα «καταραμένα βιβλία»

2009-12-13T16:16:00.004+02:00

«Μη διαβάζετε, όπως κάνουν τα παιδιά, για να ψυχαγωγηθείτε. Ούτε, όπως κάνουν οι φιλόδοξοι, για να μορφωθείτε. Όχι, διαβάζετε για να ζείτε», Γ. Φλομπέρ

ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΟΥΣΑ τις προάλλες τη συνέντευξη ενός γνωστού Αμερικανού ψυχαναλυτή, ελληνικής καταγωγής. Ανάμεσα στα άλλα, σε κάποιο σημείο, αναφέρεται στην αγάπη του για τα βιβλία και τις βιβλιοθήκες. Στο γραφείο και στο σπίτι του στη Νέα Υόρκη υπάρχουν μεγάλες βιβλιοθήκες που εντυπωσιάζουν τους επισκέπτες. «Πιστεύω ότι αγαπώ τόσο πολύ τα βιβλία και τις βιβλιοθήκες επειδή μεγάλωσα σε ένα σπίτι χωρίς βιβλία» λέει. Τα βιβλία για τους μετανάστες γονείς του αποτελούσαν είδος πολυτελείας. Δεν είχαν ούτε τη μόρφωση ούτε τα χρήματα για να τα αγοράσουν. Ό,τι συμβαίνει και με τους περισσότερους μετανάστες γονείς σήμερα στην Ελλάδα. Τα παιδιά τους μεγαλώνουν, συνήθως, σε σπίτια χωρίς βιβλία και βιβλιοθήκες. Ό,τι συνέβη και με τα παιδιά των εσωτερικών μεταναστών στην Αθήνα, κάποτε. Τα περισσότερα από αυτά, φαντάζομαι, μεγάλωσαν σε σπίτια χωρίς βιβλία...

●●●

ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ μεγάλωσα σε ένα σπίτι όπου υπήρχε μια μεσαίου μεγέθους βιβλιοθήκη, γεμάτη βιβλία, τα περισσότερα των οποίων τα απεχθανόμουν. Οι γονείς μου, διωκόμενοι από το καθεστώς, προσπαθούσαν να φτιάξουν μια βιβλιοθήκη- βιτρίνα που θα αποδείκνυε την πίστη τους στο καθεστώς, με την ελπίδα ότι θα γλίτωναν περισσότερες διώξεις και βάσανα. Αν και η βιβλιοθήκη ήταν κάτι το ιδιωτικό, μακριά από τα μάτια της εξουσίας. Αλλά σε ένα τυραννικό καθεστώς ποτέ δεν ξέρεις. Τα ράφια της βιβλιοθήκης ήταν γεμάτα από βιβλία των «Ηγετών του Κόμματος» και τα λαμπρά πνεύματα του μαρξισμού- λενινισμού. Μόνο έργα του Ενβέρ Χότζα υπήρχαν καμιά εβδομηνταριά και συνεχώς προσθέτονταν και άλλα. Ο Μεγάλος Ηγέτης τελικά εξέδωσε 110 βιβλία! Είναι, χωρίς αμφιβολία, ο πιο παραγωγικός συγγραφέας της χώρας και ίσως και των Βαλκανίων. Μετά τα βιβλία του Μεγάλου Ηγέτη, τα οποία αποτελούσαν τον κύριο όγκο της βιβλιοθήκης, έρχονταν τα βιβλία των «αγαπημένων συντρόφων» του Κόμματος. Λιγότερα από εκείνα του Ηγέτη, φυσικά. Όποιου θα του πέρναγε από τον νου η τρελή ιδέα να γράψει και να εκδώσει περισσότερα βιβλία από όσα ο Μεγάλος Ηγέτης θα έπαιζε το κεφάλι του κορόναγράμματα. Μετά έρχονταν τα ξένα, «καθώς πρέπει» βιβλία, μεταφρασμένα στα αλβανικά. Το «Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος» του Μαρξ και δίπλα του το «Κεφάλαιο». Με κόκκινο εξώφυλλο το ένα, με μαύρο το άλλο. Κάποια βιβλία του Ένγκελς, με πράσινα εξώφυλλα. Τα βιβλία του Λένιν. Θυμάμαι πολύ καλά το βιβλίο «Υλισμός και Εμπειριοκριτικισμός», επειδή είχε ωραίο καφέ εξώφυλλο πολυτελείας. Ακολουθούσαν βιβλία του Στάλιν, σχεδόν όλα με γκρι εξώφυλλα. Κάποια στιγμή προστέθηκαν και τα βιβλία του Μάο. Ένα από αυτά ήταν συλλογή ποιημάτων, γραμμένα, εάν δεν κάνω λάθος, στη διάρκεια της Πολιτιστικής Επανάστασης. Την περίοδο της μεγάλης σφαγής, τον σύντροφο Μάο, καθώς φαίνεται, τον είχε συνεπάρει ο ποιητικός οίστρος...

●●●

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ των γονέων μου πάθαινε αυξομειώσεις. Καινούργια βιβλία προσθέτονταν και άλλα εξαφανίζονταν. Όχι επειδή δεν υπήρχε θέση πια στη βιβλιοθήκη αλλά επειδή γίνονταν ανεπιθύμητα. Έτσι εξαφανίστηκαν μια μέρα, ξαφνικά, τα βιβλία του συντρόφου Μάο. Ήταν τότε που η Αλβανία διέρρηξε τις σχέσεις με την Κίνα και ο Ενβέρ Χότζα κατηγόρησε τον Μάο για «ρεβιζιονισμό». Κάθε τόσο, επίσης, εξαφανίζονταν τα βιβλία των προδοτών και βιβλία που περιείχαν θετικές αναφορές ή φωτογραφίες τους. Όταν κάποιος σύντροφος κηρυσσόταν «προδότης» από το Κόμμα έπρεπε να εξαφανιστεί, κυριολεκτικά, από προσώπου γης... Μεγαλώνοντας, ανακάλυψα ότι εκτός από αυτήν τη βιβλιοθήκη-βιτρίνα, οι γονείς μου φύλαγαν και «επικίνδυνα», απαγορευμένα, τα λεγόμενα «καταραμένα βιβλία». Συνήθως τα κράταγαν στο δωμάτιό τους, κλεισμένα στα κομοδίνα. Σαν αμαρτωλές αποδείξεις που έπρεπε να μείνουν κρυμμένες στο σκοτάδι. Τέτοια βιβλία δεν κυκλοφορούσαν ποτέ στο σπίτι. Δεν τα έβρισκες ξεχασμένα πάνω σε τραπέζι ή στον καναπέ. Ήταν φοβερά μυστικά που προέρχονταν και κατέληγαν στο σκοτάδι. Η πρόσβασή μου στα «καταραμένα βιβλία» έγινε εφικτή μόνο όταν μπήκα στην εφηβεία. Και υπό τον όρο και τον όρκο ότι δεν θα συζητούσα έξω από το σπίτι γι΄ αυτά...

●●●

Η ΕΦΗΒΕΙΑ μου σημαδεύτηκε, κατά κάποιον τρόπο, από τα «καταραμένα βιβλία». Βιβλία που το καθεστώς είχε απαγορεύσει και η λίστα των οποίων μάκραινε όλο και πιο πολύ. Στον κύκλο των φίλων μου όποιος είχε διαβάσει Κάφκα ή Ντοστογιέφσκι ήταν σαν να κατείχε θησαυρό ολόκληρο. Ζούσαμε στην επαρχία και τα «καταραμένα βιβλία» έφθαναν πολύ δύσκολα σε μας. Και όταν έφθαναν στα χέρια μας, έφθαναν σε κάτι ταλαιπωρημένες φωτοτυπίες τις οποίες δεν μπορούσαμε να πολλαπλασιάζουμε. Πολύ σπάνια έφθαναν ολόκληρα. Συνήθως έφθαναν αποσπάσματα βιβλίων. Πενήντα σελίδες από κάποιο βιβλίο του Κάφκα, είκοσι σελίδες από κάποιο έργο του Μπόρχες, εβδομήντα σελίδες από τη «Λολίτα» του Ναμπόκοφ, δέκα ποιήματα του Μποντλέρ από τα «Άνθη του κακού», πέντε ποιήματα του Ρεμπό, χειρόγραφα που κάποιος είχε διαβάσει και είχε αντιγράψει με υπομονή. Τα αποσπάσματα αυτά, των «καταραμένων βιβλίων», αποτελούσαν θραύσματα ενός κόσμου πέρα από τα σύνορα, ενός απαγορευμένου κόσμου, που κυκλοφορούσαν από χέρι σε χέρι, σαν δυσεύρετοι θησαυροί, στα ιταλικά ή στα γαλλικά, επειδή ήταν οι γλώσσες που κατείχαν οι περισσότεροι στον κύκλο μας. Και όταν έπεφταν στα χέρια μας, έστω και αποσπασματικά, δεν τα διαβάζαμε απλά, τα καταβροχθίζαμε. Η κρυφή ανάγνωση είναι παθιασμένη σαν τον κρυφό έρωτα. Έπειτα, συχνά, συνέβαινε να μιλάμε για βιβλία που είχαμε διαβάσει μόνο αποσπασματικά. Ή ακόμα και για βιβλία που δεν είχαμε διαβάσει ποτέ αλλά ποθούσαμε να διαβάσουμε, πράγμα που μου φέρνει στον νου το πρόσφατο βιβλίο του Πιέρ Μπαγιάρ: «Πώς να μιλάμε για βιβλία που δεν έχουμε διαβάσει»...

ΤΟΤΕ ΕΙΧΑΜΕ πολύ χρόνο στη διάθεσή μας για να διαβάσουμε βιβλία. Δεν είχαμε όμως τη δυνατότητα να διαβάσουμε τα βιβλία που θέλαμε. Σήμερα, ανήκω στους τυχερούς μετανάστες της πρώτης γενιάς που μπορούν να έχουν βιβλία και μια βιβλιοθήκη. Δεν έχω όμως πια τον χρόνο να τα διαβάσω. Μερικές φορές νοσταλγώ εκείνη την εποχή, όπου το διάβασμα των «καταραμένων βιβλίων» αποτελούσε πραγματική ιεροτελεστία. Η σχέση με το βιβλίο ήταν ερωτική... Μερικά από τα παλαιά αναγνώσματα τα έχω σήμερα μαζί μου στην Αθήνα. Στέκονται σε διάφορες γωνίες της βιβλιοθήκης...

●●●

Τα βιβλία ξεχνιούνται. Όταν τα ανοίγουμε, ύστερα από χρόνια, βρίσκουμε διάφορες σημειώσεις «γεννημένες» κάποτε, που μας πάνε πίσω στο παρελθόν ή που δεν μας λένε πια τίποτα. (Παρεμπιπτόντως, αφού τα αγαπάμε τα βιβλία, γιατί τα κακοποιούμε με σημειώσεις που πολλές φορές μοιάζουν με μουντζούρες;). Τα βιβλία μαζεύονται στο σπίτι χωρίς να καταλάβουμε πώς και γιατί. Κατακτούν, σαν αόρατοι εισβολείς, όλες τις γωνίες του σπιτιού. Διεκδικούν και κατακτούν τον χώρο όπου ζεις. Και τότε είναι που αναρωτιέσαι αν πραγματικά σου χρειάζονται όλα αυτά τα βιβλία. Γιατί μπήκαν και τι κάνουν εδώ; Γιατί τα αγοράσαμε, γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι ίσως δεν θα τα διαβάσουμε ποτέ; Και γιατί αυτά τα βιβλία και όχι άλλα;

●●●

Ένας Γάλλος βιβλιομανής, ο Ζακ Μπονέ, έγραψε πρόσφατα ένα ωραίο βιβλίο που μιλά για όλα αυτά. Πώς ταξινομούμε τα βιβλία, πώς τα διαβάζουμε, πώς η κάθε βιβλιοθήκη είναι ένας καθρέφτης του κατόχου της. Εξηγεί πώς η σχέση μας με τα βιβλία σημαδεύεται από ασήμαντες νίκες και ταπεινωτικές ήττες. Μας προτείνει μικρά κόλπα για να καταφέρουμε να σταματήσουμε την επέλαση των βιβλίων. Και πως είναι καλό, κάθε τόσο, να απομακρύνουμε βιβλία από τη βιβλιοθήκη μας. Να τα χαρίσουμε σε άλλους, ειδικά σε όσους γεννιούνται και μεγαλώνουν σε σπίτια χωρίς βιβλία και βιβλιοθήκες. Σε όσους δεν έχουν τη δυνατότητα να αγοράσουν βιβλία ενώ τα ποθούν...

Info: http://www.futurelibrary.gr/

Η ιστοσελίδα ενός κοινωνικού δικτύου «βιβλιομανών» που θέλει να συμβάλλει στη βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών που προσφέρουν οι Βιβλιοθήκες στο ευρύτερο κοινό

Φούσκες μου αγαπημένες...

2009-12-01T09:36:00.001+02:00

«Το αγόρι και η σαπουνόφουσκα», έργο του Έντουαρντ Μανέ

Το Ντουμπάι ήταν μια φουτουριστική φούσκα στη μέση της ερήμου. Τελικά έσκασε. Και τώρα, λένε οι ειδικοί, όλοι φοβούνται μη σκάσουν και άλλες τέτοιες φούσκες, σε ερήμους και θάλασσες. Ζούμε τα τελευταία χρόνια περικυκλωμένοι από φούσκες. Ειδικά χρηματιστηριακές φούσκες. Ακούς με τέτοια συχνότητα τη λέξη φούσκα που, κάποια στιγμή, δεν μπορείς να αντισταθείς στον πειρασμό να φέρεις στον νου και τις φούσκες των παιδικών χρόνων. Τις σαπουνόφουσκες. Ήταν το παιχνίδι που με βασάνιζε περισσότερο απ΄ όλα τα άλλα, γιατί ήμουν εντελώς αδέξιος. Δεν μου έβγαιναν οι σαπουνόφουσκες. Την ώρα του παιχνιδιού, ζήλευα τα παιδιά που έκαναν μεγάλες σαπουνόφουσκες φυσώντας το «μαγικό καλαμάκι». Όσο πιο μεγάλη και όσο πιο ψηλά, χωρίς να σκάσει, πήγαινε η σαπουνόφουσκα τόσο μεγαλύτερη ήταν η δόξα του «παραγωγού» της.
Απ΄ ό,τι θυμάμαι από τότε, δεν είναι όλες οι σαπουνόφουσκες ίδιες. Υπάρχει η τυχερή σαπουνόφουσκα, που την αβαντάρει ο απαλός αέρας, τη βοηθά να ανέβει ψηλά. Και καθώς ανεβαίνει, αρχίζει και παίρνει διάφορα χρώματα, μοιάζει με ένα μικρό θαύμα, στρογγυλό και διαφανές. Υπάρχει η σαπουνόφουσκα- τεμπέλα, που πέφτει αμέσως κάτω επειδή βαριέται ή φοβάται να πετάξει. Γίνεται χίλια κομμάτια και δεν την προσέχει κανείς. Συνήθως εμένα μού τύχαιναν τέτοιες. Υπάρχει η σαπουνόφουσκα- μητέρα, που από τη στιγμή που βγαίνει από το «μαγικό καλαμάκι» φαίνεται να γεννά, ως εκ θαύματος, άλλες σαπουνόφουσκες. Και γίνονται αυτές μια ατέλειωτη ουρά που μοιάζει, καμιά φορά, στην ουρά που κρατάνε οι πρόσφυγες στο Αλλοδαπών. Ή στην ουρά που βρέθηκα χθες στην Εφορία. Οι σαπουνόφουσκες έχουν κάτι το μαγικό, σχηματίζονται με λίγο ή με τίποτα, ανεβαίνουν ψηλά και δεν θέλουν να πεθάνουν, σαν τα δικά μας όνειρα. Μετά σκάνε ξαφνικά και εξαφανίζονται πάλι στο τίποτα, «τιμωρώντας» όσους πιστεύουν ότι οι φούσκες είναι αιώνιες. Μια σαπουνόφουσκα είναι ό,τι πιο ελαφρύ υπάρχει και η ελαφρότητά της συνοδεύεται με μια ύπαρξη έντονη και εξαιρετικά σύντομη. Σαν τη δική μας, κάπως. Γιατί, νομίζω, μοιάζουμε εμείς οι άνθρωποι στις σαπουνόφουσκες. Ή, μήπως, οι σαπουνόφουσκες μοιάζουν σε μας; Δεν ξέρω. Πάντως ένας από τους σοφούς αυτού του κόσμου, ο Πιέρ Ζιλ ντε Ζεν (νομπελίστας φυσικός το 1991), είπε ότι «σε μια σαπουνόφουσκα συνυπάρχουν όλες οι φάσεις της ανθρώπινης ζωής. Η φούσκα γεννιέται, μεγαλώνει και αναπτύσσεται, γερνάει και τελικά... εξαφανίζεται». Πολύ πριν από αυτόν, ένας άλλος μεγάλος, ο Ισαάκ Νεύτων διατύπωσε τη θεωρία του για τα χρώματα παρατηρώντας τις σαπουνόφουσκες και απολαμβάνοντας τη μαγεία τους.
Τόση μεγάλη είναι η γοητεία της σαπουνόφουσκας και της φούσκας που οι ζωγράφοι της Αναγέννησης άρχισαν να τις βάζουν στους πίνακές τους. Ήταν τότε που η τέχνη άρχισε να γίνεται «ελαφριά» και ανθρωποκεντρική, μεταμορφώνοντας τις σαπουνόφουσκες σε αξιοθαύμαστα και παράξενα αντικείμενα ταυτόχρονα. Η ολλανδική ζωγραφική, διάβασα τις προάλλες, είναι γεμάτη από φούσκες και σαπουνόφουσκες. Με παιδάκια που κρατάνε δίσκους ή μπολάκια στα χέρια, φυσώντας με χάρη τα λεπτά καλαμάκια και σχηματίζοντας διαφανείς φούσκες, σύμβολα της ανθρώπινης ευθραυστότητας. Στη Βενετία, στις μέρες μας, οι μεγάλοι μαζεύονται στην πλατεία Sant΄ Αngelo κάθε χρόνο και γιορτάζουν φυσώντας τα λεπτά καλαμάκια και σχηματίζοντας σαπουνόφουσκες. Είναι ένας τρόπος για να θυμούνται το χαμένο πάθος και την αφέλεια των παιδικών χρόνων. «Όλος ο κόσμος είναι μια λεπτή φούσκα/ Όπου μέσα της επιπλέει η αλήθεια», τραγουδά ο Πολ Μακάρτνι. Τι κρίμα που οι τράπεζες και η απληστία μας μάς «έκλεψαν» και τις αγαπημένες μας φούσκες. Και συμβολίζουν τώρα τα «τοξικά» ομόλογα και τη χρεοκοπία...

Γράφοντας, κρύβεσαι λίγο...

2009-11-24T17:06:00.002+02:00

Με ρωτάει αναγνώστης εάν είναι δύσκολο να γράφει κανείς σε μια γλώσσα που δεν είναι η μητρική του, όπως συμβαίνει με μένα. Νομίζω ότι το να γράφεις σε μια γλώσσα που δεν είναι η μητρική σου αποτελεί παγίδα και προνόμιο μαζί. Παγίδα γιατί κάθε φορά που δεν σου αρέσει αυτό που γράφεις έχεις τον πειρασμό να φορτώνεις την αποτυχία σου στην «ξένη» γλώσσα. Εκείνη γίνεται, κατά κάποιον τρόπο, ο αποδιοπομπαίος τράγος σου. Από την άλλη, αποτελεί προνόμιο γιατί η σχέση μαζί της παραμένει μια σχέση μόνιμης περιέργειας. Δεν την παίρνεις ποτέ ως δεδομένη. Γιατί δεν σου δόθηκε. Την κατέκτησες. Ψάχνεσαι και την ψάχνεις συνέχεια. Ποτέ δεν θα γίνει δική σου με τον ίδιο τρόπο που είναι η μητρική γλώσσα. Αλλά εκείνες οι μικρές ανασφάλειες που σου δημιουργεί όταν γράφεις, κάποιες φορές είναι ευεργετικές γιατί σου ανεβάζουν την αδρεναλίνη. Η σχέση με τη μητρική γλώσσα, νομίζω, εμπεριέχει πάντα το στοιχείο της ρουτίνας και της βαρύτητας. Η σχέση με την «ξένη» γλώσσα δεν γίνεται ποτέ ρουτίνα. Σου χαρίζει μια αίσθηση ελαφρότητας και ελευθερίας, μια επιθυμία παιχνιδιού και κατάκτησης. Η σχέση με τη μητρική σου γλώσσα μοιάζει με τη μητρική στοργή. Εκείνη με μια ξένη γλώσσα που κατέκτησες μοιάζει με την ερωτική. Τουλάχιστον αυτά μπορώ να πω για τη σχέση μου με τα ελληνικά. Από εκεί και πέρα, για να γράφεις, η κατάκτηση της γλώσσας δεν φτάνει. Η γραφή είναι αγάπη και θεραπεία μαζί. Χαρά και ανάγκη. Για να κλέψω μια φράση του Σεπουλβέδα: αφηγούμαι σημαίνει αντιστέκομαι. Προπαντός στη δική σου μιζέρια και μικρότητα. Για να γράφεις, πρέπει να διψάς για το παιχνίδι, εκείνο των λέξεων και της πλοκής. Να επιθυμείς να το διασκεδάσεις, αλλά και να υποφέρεις ταυτόχρονα. Δεν γίνεται να γράφεις χωρίς μια δόση μαζοχισμού. Γράφεις γιατί έχεις εμπιστοσύνη στον εαυτό σου και ταυτόχρονα γιατί είσαι ανασφαλής. Το λευκό χαρτί είναι ο εξομολογητής και ο εχθρός σου μαζί. Μερικές φορές σου δίνεται με την ευκολία μιας πανέμορφης νυμφομανούς, άλλες φορές σε τσακίζει. Γράφεις γιατί νιώθεις ότι έχεις κάτι να πεις. Γιατί θέλεις να μοιραστείς τον φόβο και την ευτυχία σου. Γράφεις γιατί πάντα σου λείπει κάτι, αλλά δεν ξέρεις τι. Γράφεις γιατί, γράφοντας, κρύβεσαι λίγο, όπως όταν ήσουν παιδί και κρυβόσουν από την πραγματικότητα κάτω από το πάπλωμα, στο σκοτάδι, τον χειμώνα. Γράφεις γιατί έχεις την ψευδαίσθηση ότι μπορείς να μεταφράζεις την ανοησία σε ιστορία. Γράφεις γιατί θέλεις να εξορκίζεις τον φόβο, γιατί θέλεις να γοητεύεις. Θέλεις να σ΄ αγαπούν και να σε θαυμάζουν. Γράφεις για να κρύψεις την εσωτερική σου σύγχυση. Γράφεις για να σβήσεις. Ποτέ δεν κατάλαβα όσους γράφουν με την ίδια ευκολία που τρώμε. Γράφεις όχι για να αλλάξεις τον κόσμο, αλλά για να τον συνοδέψεις. Γράφεις για να κάνεις τον άλλον να βγει έξω από το πετσί του. Για όσο διαρκεί ένα άρθρο ή ένα βιβλίο, να δει τον κόσμο με τα μάτια του άλλου. Και γράφοντας ανακαλύπτεις πόσο αδυσώπητος και ανελέητος είναι ο χρόνος. Γράφοντας δε σε εφημερίδα, ειδικά έχοντας την στάμπα του «ξένου», μαθαίνεις ενδεχομένως να κάνεις μεγάλο στομάχι, ικανό να χωνεύει αισχρά και ανόητα σχόλια. Ανακαλύπτεις ότι οι μισαλλόδοξοι και οι δυστυχισμένοι είναι εκείνοι που ουρλιάζουν πιο πολύ. Αλλά αυτό που πρέπει πάντα να κρατάς, εάν θέλεις να προχωρήσεις, είναι η ανθρωπιά όσων σε διαβάζουν. Αν ξέρεις να κάνεις υπομονή και δεν τα παρατάς, στο τέλος θα σου δοθεί απλόχερα. Είναι, ίσως, το πιο πολύτιμο μάθημα που σου δίνει η τέχνη της γραφής.

Ποιος θα είσαι αυτή τη νύχτα;

2009-11-17T09:39:00.003+02:00

Διάβασα τις προάλλες στα «ΝΕΑ» έξι λόγους για τους οποίους πρέπει να κοιμόμαστε πολύ καλά. Κυρίως, επειδή η αϋπνία ενδέχεται να μας κάνει πιο χοντρούς και πιο χοντροκέφαλους. Ο σοφός Πυθαγόρας, που την ημέρα ασχολιόταν με τους αριθμούς και τη νύχτα με τα ουράνια σώματα, είχε ορίσει για τις σχολές του ότι «ο μαθητής πρέπει να κοιμάται έξι ώρες. Στον τεμπέλη δώστε επτά, σε κανέναν οκτώ». Αλλά οι έξι ώρες ήταν απαραίτητες για όλους. Κάτω από αυτό το όριο βρίσκονταν η εξάντληση και οι εφιάλτες. Εάν υπήρχε μια «λίστα κακοποιημένων τομέων» στην εποχή μας, ο ύπνος θα καταλάμβανε περίοπτη θέση. Στη νεωτερικότητα ο κόσμος διαιρέθηκε σε αυτούς που δρουν και τους άλλους που κοιμούνται. Η αφύπνιση έγινε η κύρια αξία των ανθρώπων και των εθνών, ενώ ο ύπνος θεωρήθηκε σύμβολο των καθυστερημένων. Τον ύπνο τον λοιδόρησαν, τον σνόμπαραν, τον θεώρησαν μια περιττή ανακωχή, μια απλή ανάπαυλα του μυαλού, ένα άχρηστο υπόλειμμα του εγκεφάλου, κάτι σαν τη σκωληκοειδίτιδα. Η αϋπνία έγινε και εξακολουθεί να είναι οικονομική και πολιτική αξία. Οι τύραννοι του 20ού αιώνα, που συνήθως κοιμούνταν όπως η λαίδη Μάκβεθ, μισούσαν τον ήσυχο και καλό ύπνο. Ο Χίτλερ και ο Στάλιν ήταν εργασιομανείς και πρωταθλητές της αϋπνίας. Οι στενοί τους συνεργάτες διαλαλούσαν την ικανότητα των αφεντικών τους να μην κοιμούνται πολύ, να μη χρειάζονται σχεδόν καθόλου ύπνο. Τα ολοκληρωτικά καθεστώτα καλούσαν τον πληθυσμό να επαγρυπνεί, να μην κοιμάται, να μην τον πιάσουν στον ύπνο οι εχθροί της φυλής ή της τάξης. Το πιο γνωστό σύνθημα στην κομμουνιστική Αλβανία ήταν: «Να είμαστε άγρυπνοι. Το νερό κοιμάται, ο εχθρός δεν κοιμάται»...
Αλλά και στις δημοκρατίες μας τον ύπνο δεν τον έχουν σε μεγάλη υπόληψη. «Τι τον θέλουμε τον ύπνο, αφού θα κοιμηθούμε στον άλλον κόσμο για πάντα;» σου λένε οι μανιχαϊστές οπαδοί της αϋπνίας. Όποιος δεν κοιμάται, όμως, δεν ονειρεύεται. «Εάν ο ύπνος ήταν- όπως μας λένε- μια ανακωχή, μια απλή ανάπαυση του μυαλού, γιατί όταν ξυπνάς απότομα έχεις την εντύπωση ότι σου έχουν υπεξαιρέσει μια περιουσία;» γράφει ο Μπόρχες στο ποίημά του «Το όνειρο». «Γιατί είναι τόσο θλιβερό να ξυπνάς νωρίς; Η ώρα μάς στερεί ένα φανταστικό δώρο, τόσο οικείο, σε τέτοιο σημείο, που μόνο στον βαθύ ύπνο μας εκδηλώνεται, που το ξύπνημα μαλαματώνει με όνειρα, χλωμοί, κομμένοι στη μέση, αντικατοπτρισμοί των θησαυρών της σκιάς, ενός άχρονου κόσμου, χωρίς όνομα, που η μέρα διαστρεβλώνει στους καθρέφτες της. Ποιος θα είσαι αυτή τη νύχτα στον σκοτεινό ύπνο, από την άλλη πλευρά του τείχους σου;». Μόνο όποιος κοιμάται καλά καταφέρνει και ονειρεύεται. Και η αληθινή ζωή, ο αληθινός εαυτός, μερικές φορές εκδηλώνονται στον σκοτεινό ύπνο και στα όνειρα που τον συνοδεύουν. Γιατί ο ύπνος είναι κάτι σαν συνεργείο της ψυχής. Εάν οι τύραννοι κοιμούνταν πιο πολύ, ίσως να μην είχαν προκαλέσει τέτοιον όλεθρο και τόσα πτώματα. Εάν οι φανατικοί κοιμούνταν καλύτερα, ίσως να μην ήταν τόσο δυστυχισμένοι, να μην έβλεπαν εχθρούς και συνωμοσίες παντού. Και αν εκείνα τα golden boys, οι κοκαϊνομανείς της Γουόλ Στριτ, κοιμούνταν λίγο περισσότερο, ίσως τώρα δεν θα τρέμαμε μη μας έρθει ο ουρανός σφοντύλι. Θα κοιμόμασταν λίγο καλύτερα τα βράδια, κάνοντας όνειρα πιο ελαφριά και σοφά...

Krótki podręcznik przekraczania granic

2009-11-02T13:38:00.004+02:00

"Krótki podręcznik przekraczania granic" σημαίνει "Μικρό Ημερολόγιο Συνόρων" στα πολωνικά. Απο τις πολωνικές εκδόσεις Czarne. Μετάφραση της Ewa T. Szyler. Βρίσκεται ήδη στα πολωνικά βιβλιοπωλεία. Feeling good, όπως θα έλεγε η Nina Simone.

Link: http://www.czarne.com.pl/?a=651

«Αρπάχτε τους Αλβανούς…»

2009-10-24T13:33:00.010+03:00

Πήγα στην «Ακαδημία Πλάτωνος» την περασμένη εβδομάδα. Η ουρά μπροστά στον κινηματογράφο μεγάλη. Η αίθουσα φίσκα. Εντυπωσιακό για περίοδο οικονομικής κρίσης. Τα εισιτήρια, ως συνήθως, ακριβά. (Νομίζω ότι η Αθήνα έχει τα πιο ακριβά σινεφίλ εισιτήρια στην Ευρώπη πλέον). Ρωτάω τον θυρωρό γιατί τα εισιτήρια δεν είναι αριθμημένα, αφού υπάρχει τόσος κόσμος,. «Ξέρεις τώρα» μου απαντά. «Πρέπει να ρίξουν κάποια χρήματα, υπολογιστές και τέτοια». Τα εισιτήρια δεν είναι αριθμημένα, ο κόσμος πολύς και περιμένοντας τους θεατές της προηγούμενης προβολής να βγουν από την αίθουσα, στο φουαγιέ δημιουργείται ένα μικρό μπάχαλο. «Τι γίνεται, στο αλλοδαπόν ήρθαμε;» λέει κάποιος νεαρός, αστειευόμενος…

***

Ίσως να είναι Αλβανός μετανάστης. Πως να τον διακρίνεις όμως από τους Έλληνες; Δεν μοιάζει με Αλβανό. Δεν μπορώ να τον διακρίνω ούτε εγώ, που τόσες φορές έχω ακούσει να μου λένε ότι δεν μοιάζω με Αλβανό. Δεν υπάρχει εδώ το σκυλάκι της κωμωδίας που γαυγίζει όταν το πλησιάζουν Αλβανοί. Κατά την διάρκεια της ταινίας, μπορούσες, κάπως, να καταλάβεις ποιοι ήταν οι Αλβανοί μετανάστες μέσα στην αίθουσα. Γελούσαν όταν άκουγαν διαλόγους στα αλβανικά, οι περισσότεροι των οποίων δεν είχαν μεταφραστεί, ίσως επίτηδες. Όταν η ταινία τέλειωσε, έριξα μια ματιά τριγύρω μου, προσπαθώντας να μαζέψω εντυπώσεις. Αμηχανία. Έτσι μου φάνηκε…

***

Από καλλιτεχνικής άποψης η «Ακαδημία Πλάτωνος», κατά την γνώμη μου, είναι μια εξαιρετική κομεντί. Εάν αφαιρέσεις την πολύ αμήχανη σκηνή στην κηδεία της μητέρας, ίσως η καλύτερη ελληνική κομεντί των τελευταίων είκοσι χρόνων. Ο Καφετζόπουλος, στον ρόλο του καταθλιπτικού Σταύρου που πέφτει από τα σύννεφα όταν ανακαλύπτει πως η μάνα του μιλάει αλβανικά, είναι «άπαιχτος». Μια συγκλονιστική, θα έλεγα, κωμωδία που δεν αποπειράται να διδάσκει. Ίσως η πρώτη ελληνική ταινία που μιλά για τους μετανάστες χωρίς να χωρίσει την ελληνική κοινωνία σε «εμείς» και «εκείνοι». Έλληνες και «ξένοι», είναι όλοι, κομμάτι μιας πραγματικότητας δύσκολης, αμήχανης και επώδυνης, που μοιάζει ακίνητη και ταυτόχρονα αλλάζει, ανάμεσα σε χίλιες αντιφάσεις και τραγελαφικές καταστάσεις. Ο «ξένος», ο μετανάστης, σε αυτή την ταινία δεν είναι ούτε ιδανικός, ούτε εξωτικός, ούτε διασκεδαστικός, ούτε απέναντί μας, ούτε δίπλα μας. Είναι μέσα μας...

***

Προσωπικά, ταυτίστηκα με τον Σταύρο, τον έλληνα ψιλικατζή, που βρίσκεται παγιδευμένος ανάμεσα σε μια ακίνητη πραγματικότητα - την οποία διασχίσει παθητικά με το σαραβαλιασμένο μηχανάκι του - και την κατάθλιψή του. Η στιγμή που ακούει τη μητέρα του να μιλά αλβανικά και ανακαλύπτει πως έχει έναν Αλβανό μετανάστη για αδελφό δεν μου προκάλεσε ευθυμία. Μπαίνοντας στο πετσί του ένιωσα να με διασχίσουν ρίγη. Να σε έχει αφήσει η φίλη σου, να τρέχεις στις ατέλειωτες ουρές του ΙΚΑ με μια μητέρα βαριά άρρωστη, οι μόνες στιγμές που διασκεδάζεις είναι όταν μετράς τους Κινέζους εργάτες στο απέναντι κατάστημα και όταν τραγουδάς «δεν θα γίνεις Έλληνας ποτέ Αλβανέ» και, επιπλέον, να ανακαλύπτεις ότι ο αδελφός σου είναι Αλβανός μετανάστης! Το τελευταίο, ειδικά, σε αποτελειώνει. Γιατί ο «Αλβανός» δεν είναι φυλετική κατηγορία. Είναι κοινωνικό στάτους που το σύγχρονο κοινωνικό φαντασιακό στην Ελλάδα το ταυτίζει με τον πάτο της κοινωνίας. Και όταν νιώθεις ήδη στον πάτο, έστω και αν ψηφίζεις και καμαρώνεις γι’αυτό, η αποκάλυψη ότι συγγενεύεις με τον «Αλβανό» αποτελεί εφιάλτη. Όσο πιο δυστυχισμένος είσαι τόσο πιο πολύ μισείς αυτόν που θεωρείς πιο δυστυχισμένο από σένα. Όσος πιο «ξένος» νιώθεις, στην ίδια σου την χώρα, τόσο πιο πολύ δεν χωνεύεις τους άλλους ξένους. Και προπαντός σιχαίνεσαι όχι τόσο το διαφορετικό – τουλάχιστον στα λόγια - όσο εκείνον τον κατώτερο, που σου μοιάζει πιο πολύ από όλους, που σου θυμίζει αυτό που υπήρξες ο ίδιος στο παρελθόν. Ίσως, η μεγαλύτερη «αμαρτία» των Αλβανών μεταναστών, όπως προκύπτει από τη κωμωδία, δεν είναι ούτε το γεγονός ότι ήρθαν πολλοί ούτε ότι έκαναν πολλά. Είναι προπαντός η αφόρητη ομοιότητά τους με τους Έλληνες…

Κάποτε είχα μια σαδομαζοχιστική ιδέα. Να κάνω την διατριβή μου με θέμα την εικόνα των Αλβανών στον ελληνικό Τύπο και των Ελλήνων στον αλβανικό τύπο, τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια. Λέω ότι η ιδέα ήταν σαδομαζοχιστική γιατί ανήκω σε αυτούς τους λιγοστούς, παλαβούς και «ύποπτους», που δηλώνουν διπλή ταυτότητα: Έλληνας και Αλβανός ή Αλβανός και Έλληνας. Κάθε φορά που Ελληναράδες και Αλβαναράδες ακούν κάτι τέτοιο βγάζουν σπυράκια (και εγώ αντλώ μια διπλή σαδιστική ευχαρίστηση για να πω την αλήθεια). Αν δήλωνα Έλληνας και Εσκιμώος ή Αλβανός και Εσκιμώος δεν θα υπήρχε κανένα πρόβλημα. Αλλά στα Βαλκάνια μας έμαθαν ότι δυο βαλκανικές ταυτότητες είναι αδύνατον να συνυπάρχουν. Πρέπει η μία να αποκλείσει την άλλη. Σε έναν χώρο όπου όλοι συγγενεύουν με όλους – όπως είναι τα Βαλκάνια – η διπλή ταυτότητα τρομάζει γιατί δεν υπακούει στις θεωρίες για την καθαρότητα του αίματος. Γιατί ξυπνά τις μνήμες μια πρωθύστερης συνύπαρξης και συγγένειας. Εν πάση περιπτώσει. Έλεγα για την διατριβή μου. Ψάχνοντας λοιπόν τις εφημερίδες εντόπισα αμέτρητες «μπούρδες» και από τις δυο πλευρές των συνόρων. Πρέπει να πω, πάντως, ότι οι περιγραφές στον ελληνικό Τύπο για τους Αλβανούς, ειδικά μέχρι το 1999, είναι άξιες για ταινίες τρόμου. Αλλά και ανάμεσα σε αυτές μπορεί να εντοπίσει κανείς το «άγχος» της ομοιότητας και της συγγένειας ανάμεσα σε Έλληνες και Αλβανούς. Ελάχιστες πιθανότητες υπάρχουν, νομίζω, να ακούμε ένα ρατσιστικό ρεφρέν του τύπου: «Δεν θα γίνεις Έλληνας ποτέ Αφρικανέ ή Πακιστανέ». Φοβάσαι μην γίνει σαν και σένα - ή μην γίνεις εσύ σαν και αυτόν, όπως έσυ τον έχεις πλάθει στην φαντασία σου - αυτός που συγγενεύει με σένα. Ο περιφρονημένος ξάδερφός σου. Σαν να λέμε ότι ο «Αλβανός» είναι η εφιαλτική εκδοχή του «Έλληνα» και ο «Έλληνας» η ιδανική εκδοχή του «Αλβανού»…

Βλέποντας τον Σταύρο της κωμωδίας να κρεμά κάθε μέρα τις εφημερίδες στο ψιλικατζίδικό του, αναπόφευκτα το μυαλό μου πήγε στην έρευνά μου με τις εφημερίδες. Σκέφτηκα ότι εάν οι ελληνικές εφημερίδες σήμερα έγραφαν για τους Αλβανούς αυτά που έγραφαν εκείνες έναν αιώνα πριν, τότε ο Σταύρος και η παρέα του δεν θα ένιωθαν φόβο και απέχθεια για τους Αλβανούς. Μάλιστα, από όλες τις ελληνικές εφημερίδες που μίλαγαν πολύ για τους Αλβανούς τότε, ξεχώριζε η μεγαλύτερη και η πιο έγκυρη, η «Ακρόπολις». Στις πέντε Αυγούστου 1910 η εφημερίδα ανήγγελλε στους αναγνώστες της μια μεγάλη είδηση: την κυκλοφορία μιας εικονογραφημένης ιστορίας της Αλβανίας και των Αλβανών ώστε να γνωρίσουν την «άγνωστον ως Κίναν Αλβανίαν, εις την Ελλάδα, για να ηδούμε πόσο μαζί τους μοιάζομαι και τι αίμα, ιστορία και παραδόσεις μας συνδέουν». Στο πρωτοσέλιδο της εφημερίδας γραφόταν με πηχυαίους τίτλους: «Περιμένατε τους Αλβανούς. Περιμένατε ΤΑ ΉΘΗ ΚΑΙ ΈΘΙΜΑ των Αλβανών. Πως πολεμούν Πως γυμνάζονται Πως ερωτεύονται Πως εκκλησιάζονται Πως διαιτώνται Πως τρώνε Πως εκδικούνται Πως ξυρίζουν τα κεφάλια τους Τι τραγουδάνε Τι πιστεύουν. ΠΕΡΙΜΕΝΑΤΕ ΤΟΥΣ ΑΛΒΑΝΟΥΣ». Επί δυο μήνες συνεχιζόταν η διαφημιστική καμπάνια της εφημερίδας, προειδοποιώντας τους Έλληνες αναγνώστες, Αρβανίτες και μη, να πάρουν τα μέτρα τους γιατί οι Αλβανοί θα γίνουν ανάρπαστοι. «Αλβανοί εικονογραφημένοι. Αρπάχτε τους για σίδερο για τονωτικό!!!» έλεγε ο τίτλος μιας μέρας (Ακρόπολις, 5 Αυγ. 1910). Και ο τίτλος της άλληςμέρας: «Ό`τι είναι το 606 δια την ακατανόμαστον νόσον, αυτό είναι η ανάγνωσις των «ΑΛΒΑΝΩΝ» δια κάθε ψυχικήν νευρασθένειαν, δια κάθε λειποψυχίαν, δια κάθε μελαγχολίαν, δια κάθε απαισιοδοξίαν…» (Ακρόπολις, 14 Σεπτ. 1910). Οι Αλβανοί, με πρωτοβουλία της Ακρόπολις, είχαν γίνει μόδα. Στην Αθήνα, στην επαρχία, στα κιόσκια, στα καπνοπωλεία, στα πρακτορεία, άνδρες και γυναίκες διαβάζανε το ανδρικότερο και εκλυστικότερο από όλα τα αναγνώσματα της ημέρας, για τους «φρατέλοι των Ελλήνων», τους Αλβανούς. Αν ο Σταύρος και η παρέα του έβλεπαν τους τίτλους της «Ακρόπολις» πριν από έναν αιώνα θα είχαν πέσει από τα σύννεφα. Με τον ίδιο τρόπο που έπεσε ο Σταύρος όταν ανακάλυψε ότι μπορεί να έχει για αδελφό έναν Αλβανό μετανάστη. Η ιστορία, τελικά, είναι η μεγαλύτερη κωμωδός. Και εμείς οι τραγελαφικοί της ένοικοι…

ΥΓ. Ευχαριστώ τον Νικόλαο Γκίκα, υποψήφιο διδάκτορα του Παντείου, χάρη στον οποίον ανακάλυψα τους τίτλους της «Ακρόπολις»…

«Η μνήμη μου αποτελείται από θραύσματα»

2009-10-18T13:17:00.004+03:00

«Γεννήθηκα στην Τασκένδη το 1957. Από γονείς πολιτικούς πρόσφυγες. Οι γονείς μου ήταν με το Δημοκρατικό Στρατό. Πολύ νέοι και οι δυο. Ήταν από το ίδιο χωριό, Λιά, στα σύνορα με την Αλβανία...Έφυγαν με το τέλος του εμφυλίου πολέμου, το 1949. Βρέθηκαν στην Αλβανία όπου γνωρίστηκαν σε κάποιο νοσοκομείο. Ήταν τραυματίες. Από το Δυρράχιο, με σοβιετικά πλοία, έφυγαν για την Τασκένδη. Ταξίδεψαν σε τρομακτικές συνθήκες, πέντε χιλιάδες αντάρτες… Κρυμμένοι στα αμπάρια… Πολλοί πέθαναν… Όταν έφθασαν στην Τασκένδη, οι ντόπιοι νόμιζαν ότι έχουν να κάνουν με αιχμαλώτους πολέμου, επειδή φορούσαν ακόμα τις χλαίνες τους… Οι γονείς μου παντρεύτηκαν στην Τασκένδη. Τον πατέρα μου τον έβαλαν να δουλέψει σε ένα εργοστάσιο ως τορναδόρος. Η μητέρα μου δούλευε σε ένα παιδικό σταθμό….

***

Οι Έλληνες μέναμε σε δική μας συνοικία. Δίπλα ήταν συνοικίες Ουζμπέκων και Ρώσων. Παράλληλες κοινωνίες-γκέτο στη μεγάλη Σοβιετική πατρίδα... Θυμάμαι ότι για όλους τους άλλους εμείς ήμασταν οι ξένοι. Τα «ελληνάκια»… Υπάρχει ένα κοινό στοιχείο που έχω συναντήσει σε παιδιά επιζώντων του Ολοκαυτώματος ή ανταρτών του Ισπανικού Εμφυλίου… Οι γονείς μας δεν μας μίλησαν ποτέ ξεκάθαρα για τα βιώματά τους. Ακούγαμε πάντα κομματιασμένες αφηγήσεις… Πιστεύω ότι ο άνθρωπος έχει ανάγκη να απωθήσει στη λήθη τις οριακές στιγμές που σε βάζουν αντιμέτωπο με την φράση «τι σημαίνει άνθρωπος;»… Δεν μπορώ να ξεχάσω μια κουβέντα που μου είπε κάποιος αντάρτης στην Τασκένδη: «παιδί μου αν θυμηθώ έναν νεκρό, όλοι οι νεκροί θα έρθουν στον ύπνο μου»... Ο γονείς μας ένιωθαν διπλά «ηττημένοι». Έχασαν και τον πόλεμο και την πατρίδα τους... Εμείς ως παιδιά δεν είχαμε παρόν, μόνο παρελθόν. Δεν ήταν οι μάχες. Ήταν ένα παρελθόν ωραιοποιημένο, που πήγαινε μέχρι την αρχαία Ελλάδα. Και ένα μέλλον αφηρημένο: η επιστροφή στην Ελλάδα… Μέσα σε όλη αυτή την κατάσταση ήταν σχεδόν αδύνατον να χτιστεί μια ταυτότητα...

***

Γυρίσαμε στην Ελλάδα το 1965. Η εικόνα που έχω στο μυαλό μου είναι ένα τεράστιο ζώο, αρνί νομίζω, σε μια σούβλα που το ψήνουν οι γονείς μου και οι φίλοι τους ως αποχαιρετιστήριο γεύμα, στο σπίτι μας στην Τασκένδη... Θυμάμαι τη μητέρα που μου είπε ότι φεύγουμε και να χαρίσω τα παιχνίδια στους φίλους… Για τη μητέρα μου η επιστροφή σήμαινε ότι έφευγα από παιδί, γινόμουν άνδρας… Δεν μπορώ να μιλήσω εκ μέρους των γονέων μου για τους λόγους που επέστρεψαν στην Ελλάδα… Ήταν μια ανάγκη επιστροφής στην πατρίδα. Χωρίς να περάσει από το μυαλό τους ο εφιάλτης που θα ακολουθούσε…

***

Φθάσαμε στον Πειραιά την ημέρα που γίνονταν οι μεγάλες διαδηλώσεις και σκοτώθηκε ο Σωτήρης Πέτρουλας. «Που φθάσαμε Μαριάνθη;» ρώτησε πανικοβλημένος ο πατέρας μου τη μάνα μου… Βρεθήκαμε σε ένα σπίτι στο Βοτανικό. Έμενε η αδελφή του πατέρα μου, η οποία δούλευε στα μποστάνια. Η περιοχή ολόκληρη ήταν ένα τεράστιο μποστάνι. Δεν υπήρχε ρεύμα… Από εκεί φύγαμε στο χωριό των γονέων μου, στα βουνά της Μουργκάνας… Με μια ειδική άδεια από την αστυνομία, γιατί ήταν παραμεθόριος περιοχή... Η πρώτη εικόνα που έχω είναι η γιαγιά μου που μας φωνάζει να πάμε να αρμέξουμε τις κατσίκες για να πιούμε γάλα. Είχα πανικοβληθεί… Δεν καταλάβαινα που ήμασταν... Οι άνθρωποι μας κοίταγαν περίεργα και εχθρικά...

***

Γυρίσαμε Αθήνα, στην Αγία Βαρβάρα, από τις πιο φτωχικές συνοικίες τότε. Ήμασταν απάτριδες. Στην Ελλάδα ταξιδέψαμε με ένα διαβατήριο του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού που ήταν μόνο για ένα ταξίδι προς Ελλάδα, χωρίς δικαίωμα επιστροφής. Ο πατέρας μου δεν είχε άδεια εργασίας. Μετά από λίγο καιρό κατάφερε να βρει δουλειά στην οικοδομή. Δεν ξέρω αν δούλευε στη μαύρη ή κατάφερε να βγάλει άδεια εργασίας… Εμάς μας πήγαν στο σχολείο… Μετά από λίγο καιρό έγινε η Χούντα. Εμένα και τον αδελφό μου μας υποχρέωσαν να γίνουμε Έλληνες πολίτες. Αν δεν δεχόμασταν η ποινή ήταν να μας διώχνουν από όλα τα σχολεία. Οι γονείς μας απάτριδες, εμείς, τα παιδιά, Έλληνες πολίτες… Θυμάμαι ένα χτύπημα στην πόρτα, τη μαμά μου να ανοίγει την πόρτα, να καλημερίζει κάποιον, να μιλάνε. Ήταν ο αστυνομικός που ερχόταν κάθε πρωί στο σπίτι για να δει ποιοι πέρασαν το βράδυ σε μας… Θυμάμαι τους γονείς μου να ακούνε κάθε βράδυ Ντόιτσε Βέλε και την Φωνή της Αλήθειας… Αν τα μεταφέρω όλα αυτά εδώ είναι μόνο ως μια κατάσταση ιστοριολογίας και όχι θυματολογίας… Αυτό που έχει μείνει στο μυαλό μου ήταν η απέραντη ζεστασιά των γονιών μου για να μας προστατέψουν…

***

Στην Τασκένδη ήμουν ένα ξένο παιδάκι. Στην Ελλάδα γίνομαι πλέον ένα κομμουνιστάκι. Ένα παιδάκι τέρας, που οι δάσκαλοι δείχνουν με το δάκτυλο... Κάποιοι από αυτούς πρέπει να έχουν πεθάνει. Ήταν τόσο αγράμματοι και κακομοίρηδες… Σήμερα νιώθω οίκτο για αυτούς… Από την ημέρα που έφθασα στην Ελλάδα η μνήμη της ζωής μου στην Τασκένδη αρχίζει και γίνεται ένα ντουλάπι σκοτεινό… Στο μυαλό μου χτίζεται αυθόρμητα μια σκέψη, για να αμυνθώ, για να μπορέσω να σωθώ, να ζήσω: ότι για όλα αυτά, για το ότι οι δάσκαλοι και οι συμμαθητές μου με βλέπουν ως ένα παιδάκι τέρας, ευθύνεται το παρελθόν μου στην Τασκένδη, η γλώσσα που μάθαινα στο σχολείο, τα ρώσικα. Εκεί πέφτει ένα πέπλο μαύρο... Σήμερα δεν θυμάμαι ούτε μια λέξη στα ρώσικα… Η ατομική μνήμη χτίζεται από το περιβάλλον που υπάρχουμε. Από το πώς το περιβάλλον μας βοηθάει ή δεν μας βοηθάει να κρατήσουμε στοιχεία από το παρελθόν μας. Ατομική μνήμη έξω από το κοινωνικό μας περιβάλλον δεν υφίσταται...

***

Βρέθηκα στην αυλή του σχολείου μου στην Τασκένδη μετά από σαράντα χρόνια, το 2005. Είχα φωτογραφίες μαζί μου για να ταυτοποιήσω εμένα τον Ηλία σήμερα με τον Ηλία του 1965. Εδώ, έλεγα στον εαυτό μου, ήταν το σχολείο μου. Μπήκα στον διάδρομο, που είχα διασχίσει χιλιάδες φορές ως παιδί… Και ξαφνικά συνειδητοποίησα ότι η μνήμη μου αποτελείται από θραύσματα... Ένιωσα τότε την ανάγκη ως άνθρωπος, ως καλλιτέχνης, να κάνω τέχνη, να μεταφέρω, να σώσω αυτή την κομματιασμένη μνήμη… Έχω αρχίσει εδώ και καιρό την φωτογράφιση και ηχογράφηση των πολιτικών προσφύγων στην Τασκένδη. Κατάφερα να βρω σαράντα επτά αντάρτες… Οι τριάντα εφτά απάτριδες. Θέλουν να επιστρέψουν να πεθάνουν στην Ελλάδα και το ελληνικό κράτος τους το αρνείται… Ήθελα να δω το παρελθόν, τη κομματιασμένη μου μνήμη, τη δική μου και των άλλων. Όχι ως προσπάθεια ηρωoποίησης και θυματοποίησης… Αν μείνουμε στα τραύματα είμαστε αξιοθρήνητοι. Αν καταφέρουμε να τα κάνουμε τέχνη, να τα κάνουμε α-λήθη, τότε, ίσως κάτι κάναμε. Θέλω, μέσω της τέχνης, να είμαι μέσα στη μη λήθη…

Ένας σκοτεινός, θαυματουργός, θάλαμος

Ο παππούς μου μετανάστευσε στην Αμερική το 1905. Όταν επέστρεψε έφερε μαζί του μια φωτογραφική μηχανή, ένα τρίποδα. Είναι ο πρώτος φωτογράφος στα βουνά της Μουργκάνας… Εγώ όμως δεν έχω δει ούτε μια φωτογραφία του… Κάποια στιγμή, στους Βαλκανικούς πολέμους, υποχρεώνεται να πουλήσει την φωτογραφική του μηχανή. Κάνει οικογένεια και παιδιά, στα οποία μιλούσε συνέχεια για ένα περίεργο, θαυματουργό μηχάνημα που βγάζει φωτογραφίες, περιγράφοντας λεπτομέρειες για το πώς λειτουργεί… Ο πατέρας μου μαθαίνει τα πάντα για την φωτογραφική τέχνη, χωρίς να έχει δει ποτέ του φωτογραφική μηχανή… Στην Τασκένδη, ως πρόσφυγας πλέον, το πρώτο πράγμα που έκανε ήταν να αγοράσει μια φωτογραφική μηχανή, μάρκας Ζόρκι. Για να μπορέσει να κάνει όσα του είχε μάθει ο πατέρας του. Αγόρασε μετά και ένα τρίποδα. Εγώ, ουσιαστικά, γεννήθηκα μέσα σε ένα φωτογραφικό θάλαμο. Έβλεπα τον μπαμπά ως μάγο που παράγει εικόνες… Ο μπαμπάς μου ήταν απλά ένας ερασιτέχνης φωτογράφος… Μετά από δεκαετίες, βρίσκεται ένας τρελαμένος στην οικογένεια, που πιάνει ξανά μια φωτογραφική μηχανή για να καταγράψει εξόριστες, κομματιασμένες μνήμες. Πρόσωπα και μαρτυρίες μιας τραγικής εποχής…»

INFO: Ο εικαστικός Ηλίας Πούλος ζει στο Παρίσι. Η φωτογραφική έκθεση «Εξόριστες Μνήμες», με μαρτυρίες πολιτικών προσφύγων στην Τασκένδη, θα εκτίθεται στο Αίθριο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, 20 Οκτωβρίου - 16 Νοεμβρίου, με ελεύθερη είσοδο για το κοινό...

«“Ξένοι” υπήρξαν και οι πρόγονοί μου»

2009-10-14T12:43:00.002+03:00

«Αγαπητέ “Υπάρχουμε... Συνυπάρχουμε;”. Διάβασα με μεγάλη συγκίνηση το άρθρο σας για όλους τους ανθρώπους που, ενώ ζουν, εργάζονται και σπουδάζουν στην Ελλάδα και νιώθουν πραγματικοί Έλληνες, δεν έχουν το δικαίωμα ψήφου για λόγους τυπικούς και ανούσιους (σ.σ. «Οι ανύπαρκτοι των εκλογών», στη στήλη «Ημερολόγιο Συνόρων», «ΤΑ ΝΕΑ», 03/10/09). Είμαι μόνιμη εκπαιδευτικός στην Τριτοβάθμια και τα τελευταία χρόνια προβληματίζομαι όλο και πιο έντονα για όλα αυτά τα παιδιά, τα οποία η ίδια η χώρα που τα μεγάλωσε τα αρνείται με τρόπο απόλυτο και φασιστικό. Παρακολούθησα με φρίκη πριν από χρόνια το εξευτελιστικό περιστατικό με τον- τότεμαθητή Οδυσσέα Τσενάι και τον σαδιστικό τρόπο με τον οποίο η ελληνική κοινωνία έκοψε τα φτερά ενός νέου ανθρώπου, μόνο και μόνο επειδή στα χαρτιά ήταν “ξένος”.
Όλα αυτά τα χρόνια που διδάσκω είδα πολλές φορές τους αλβανικής καταγωγής φοιτητές μου να αποκρύπτουν την καταγωγή και την πολιτισμική τους κληρονομιά, να αναγκάζονται να υποδύονται ότι είναι κάποιοι άλλοι, πιο “Έλληνες”, ώστε να μπορέσουν να γίνουν αποδεκτοί από το σύνολο και να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους.
Το να είσαι Έλληνας, κατ΄ εμέ, έχει να κάνει με το να σέβεσαι και να αγαπάς αυτή τη χώρα και να δουλεύεις με γνώμονα τη συλλογική πρόοδο. Δεν έχει να κάνει ούτε με ταυτότητες ούτε με ληξιαρχικές πράξεις. Πόσοι από αυτούς που προτάσσουν σε μόνιμη βάση την “ελληνικότητά” τους, δεν διασπάθισαν τον εθνικό πλούτο, δεν παρανόμησαν, δεν κυνήγησαν παρά μόνο το προσωπικό τους συμφέρον, αδιαφορώντας για το κοινωνικό σύνολο; Αυτοί, δηλαδή, είναι Έλληνες ή/και πιο Έλληνες από τους άλλους; Έχουν το δικαίωμα να καταχρώνται την εξουσία που τους δόθηκε και να εξευτελίζουν την Ελλάδα χωρίς κανείς να αμφισβητεί την “ελληνικότητά” τους, μόνο και μόνο επειδή θεωρούν εαυτούς de facto “γνήσιους”;
Πόσο Έλληνας είναι ο γιατρός που παίρνει φακελάκι, ο ανώτερος δημόσιος λειτουργός που δωροδοκείται, ο δάσκαλος που αντιμετωπίζει τη δουλειά του ως “ξεκούραστη” και “με 3 μήνες διακοπές”, ο υπουργός που διορίζει ημετέρους με απόλυτη αδιαφάνεια και αναξιοκρατία, ο εμπρηστής που καταστρέφει ανενδοίαστα και ανερυθρίαστα τα δάση μας για να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα των οικοπεδοφάγων;
“Ξένοι” υπήρξαν και οι πρόγονοί μου, όταν μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή ήρθαν στη “Μεγάλη Ελλάδα” και αντιμετωπίστηκαν από πολλούς “Έλληνες” ως Τούρκοι. “Ξένοι” υπήρξαν και τα εκατομμύρια Ελλήνων μεταναστών που διασκορπίστηκαν σε όλα τα σημεία του πλανήτη για να χτίσουν ένα καλύτερο μέλλον. Όμως αυτά τα δεδομένα της ιστορίας μας είναι εύκολο να τα ξεχνάμε, όταν πλέον δεν είμαστε οι “ξένοι”, αλλά τα “αφεντικά”.
Και, ως “αφεντικά”, μας είναι εξαιρετικά εύκολο να εκτονώσουμε τα απωθημένα που συσσωρεύαμε επί σειρά ετών ως “ραγιάδες” στους “ξένους”, είτε αυτοί είναι εξαθλιωμένοι πρόσφυγες, ανήλικα παιδιά, γυναίκες-θύματα εμπορίας ανθρώπων, είτε νόμιμοι οικονομικοί μετανάστες που έχουν συμβάλει αποφασιστικά στην πρόοδο και την ευημερία αυτής της χώρας.
Στο μεταξύ, όσο εκτονωνόμαστε, γυρίζουμε την πλάτη σε δεκάδες παιδιά που θα μπορούσαν ως μελλοντικοί επιστήμονες, πολιτικοί και επιχειρηματίες να συμβάλουν στο να γίνει η Ελλάδα καλύτερη. Όσο εκτονωνόμαστε, αφήνουμε το πεδίο ελεύθερο σε ακροδεξιά-φασιστικά σχήματα να δημαγωγήσουν και να διχάσουν ακόμα περισσότερο την ελληνική κοινωνία. Όσο εκτονωνόμαστε, αντιμετωπίζουμε όλο και περισσότερο ως αντιπάλους τους ανθρώπους που μας απλώνουν το χέρι, που ζουν και εργάζονται δίπλα μας και με αξιοπρέπεια απαιτούν ίσα δικαιώματα και μεταχείριση.
Ως Ελληνίδα στην ψυχή και όχι μόνο στα χαρτιά, θα ήθελα να σας ευχαριστήσω θερμά για το έργο και την προσφορά σας. Τα κείμενά σας δίνουν τη δυνατότητα σε όλους μας να καταλάβουμε επιτέλους ότι ο “ξένος” είναι μέσα μας και όχι δίπλα μας.

Με εκτίμηση,

Μαγδαληνή-Βιολέττα Ζέρβα
Καθηγήτρια Εφαρμογών, ΤΕΙ Κρήτης
tzerva@gmail. com»

Ταξιδεύοντας με μια χαμένη βαλίτσα

2009-09-28T18:36:00.003+03:00

Πριν από ένα μήνα περίπου ταξίδευα για Εδιμβούργο. Καλεσμένος να μιλήσω για το βιβλίο μου στην Διεθνή Έκθεση Βιβλίου. Πετάω με μια εταιρία που για πρώτη φορά άκουγα το όνομά της: «Brussels Airlines»… Η διαδρομή είναι Αθήνα – Βρυξέλλες – Εδιμβούργο. Έχω μαζί μου ένα «παράξενο» βιβλίο του Desmond Morris, ανθρωπολόγου και συγγραφέα. Μιλά για την σχέση ανάμεσα στη μίνι φούστα και την οικονομική κρίση. Σύμφωνα με τον Morris, η οικονομική κατάσταση στην Δύση αποτυπώνεται άμεσα στο μάκρος της γυναικείας φούστας. Την δεκαετία του ΄20, όταν υπήρχε ευμάρεια και αισιοδοξία, οι φούστες ήταν κοντές. Μάκρυναν, αμέσως, μόλις η οικονομία μπήκε σε ύφεση, την δεκαετία του ’30. Πριν ξεσπάσει ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος η φούστα κόντυνε. Τότε δούλευε φουλ η πολεμική βιομηχανία, προετοιμάζοντας μακάβριες μέρες για την Ευρώπη αλλά παράγοντας ταυτόχρονα θέσεις εργασίας και ευμάρεια. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με την πείνα και την ανέχεια, οι φούστες μάκρυναν πολύ. Σαν να ήθελαν να καλύπτουν τις πληγές που άφησε ο πόλεμος. Το 1968 έγιναν κοντές, όσο ποτέ στην ιστορία τους. Αλλά με την οικονομική κρίση του 1971 αρχίζουν και μακραίνουν. Γιατί οι γυναικείες φούστες κονταίνουν κάθε φορά που υπάρχει οικονομική ευμάρεια, αναρωτιέται ο Morris. Απάντηση δεν δίνει… Το αεροπλάνο προσγειώνεται στο αεροδρόμιο των Βρυξελλών. Κατεβαίνω, αναμασώντας στο κεφάλι μου την απορία του Morris…

***

Στους διαδρόμους του τεράστιου αεροδρομίου των Βρυξελλών αρχίζω και μετράω τις μίνι φούστες. Είναι ελάχιστες. Λιγότερες και από τις ισλαμικές μαντίλες. Αν ο Morris έχει δίκιο τότε η έξοδος από την οικονομική κρίση θα αργήσει. Ρίχνω μια ματιά στις αστραφτερές διαφημίσεις, που προσκαλούν τους επιβάτες για shopping therapy. Τα προϊόντα που διαφημίζονται είναι σαν να λένε: «τσακιστείτε και βρείτε τα λεφτά όπου θέλετε. Εμείς θέλουμε να μας αγοράσετε. Χωρίς εμάς δεν μπορείτε πλέον να δώσετε νόημα στην ζωή σας»….

***

Ψάχνω για τον έλεγχο διαβατηρίων. Η Μ. Βρετανία δεν είναι στο Σέγκεν και πρέπει να σφραγίσω το αλβανικό, «κακό» μου διαβατήριο. Όσοι έχουν «cool» διαβατήρια περνάνε χωρίς πρόβλημα. Εγώ δεν έχω. Μια αστυνομικίνα, βυθισμένη στις σκέψεις της, στέκεται στο «κουβούκλιο των συνόρων». Χαμογελά μόλις με βλέπει. Της δίνω το διαβατήριο. Το ανοίγει. Το χαμόγελό της εξαφανίζεται και αντικαθίσταται από σοβαρό ύφος. Έχω συνηθίσει αυτές τις μεταμορφώσεις του χαμόγελου των αστυνομικών στα σύνορα μόλις βλέπουν το διαβατήριό μου. Μετά από λίγο με ρωτά τι πάω να κάνω στο Εδιμβούργο. «Πάω να μιλήσω για τα σύνορα» της λέω. Με κοιτά με έκπληξη.

- «Ποια σύνορα;».

- «Για αυτά που περνάω τώρα».

Σηκώνει τους ώμους ενώ συνεχίζει να κάνει φύλλο και φτερό το διαβατήριό μου. Τελικά βάζει την σφραγίδα. Περνάω…

***

Στο Εδιμβούργο ο αστυνομικός των συνόρων είναι ένας σκωτζέζος μεσήλικας με μουστάκι. Περιέργως πως, δεν μου κάνει καμία ερώτηση. Από τις ελάχιστες φορές που δεν με ρωτούν στα σύνορα. Περνάω και πάω να πάρω την βαλίτσα μου. Δεν φαίνεται πουθενά. Μένω μόνος μου, να περιμένω μια βαλίτσα που δεν έρχεται ποτέ, όπως στο «Περιμένοντας τον Γκοντό» του Μπέκετ. Μια υπάλληλος της εταιρίας, με μειλίχιο ύφος, με πλησιάζει, μετά από μισή ώρα αναμονής μπροστά στον άδειο ιμάντα, και με βεβαιώνει ότι η βαλίτσα μου έχει χαθεί. Με προτείνει να συμπληρώσω ένα έντυπο. «Μην ανησυχείτε» προσθέτει «η βαλίτσα σας θα είναι στο ξενοδοχείο σας στις επτά το βράδυ»…

***

Το να περιμένεις την χαμένη βαλίτσα είναι σαν να περιμένεις την ερωμένη που σε στήνει. Εκείνο το βράδυ δεν έφθασε. Την επόμενη μέρα το πρωί βγήκα στους δρόμους της «Αθήνας του Βορρά», όπως λένε το Εδιμβούργο, για να ψωνίσω είδη «έκτακτης ανάγκης». Είχα έρθει να ασχοληθώ με βιβλία. Τώρα ήμουν αναγκασμένος να κάνω ένα βεβιασμένο shopping therapy. Μετά την παρουσίαση του βιβλίου, έτρεξα στο ξενοδοχείο για να ρωτήσω εάν έφθασε. Δεν ξέρω γιατί αλλά μου είχε γίνει έμμονη ιδέα. Ίσως γιατί όσο πιο πολύ μεγαλώνεις, τόσο πιο πολύ παθιάζεσαι με τα πράγματα που χάνεις. Ή επειδή, ως «καθαρόαιμος» μέτοικος, πάσχω από τη μόνιμη φοβία της απώλειας. Όποιος χάνει την πατρίδα του φοβάται, παθολογικά, κάθε άλλη απώλεια, μικρή ή μεγάλη. Η βαλίτσα δεν εμφανίστηκε ούτε εκείνο το βράδυ. Το τρίτο βράδυ, τελικά, έφθασε. Μετά τη μία τα μεσάνυχτα. Μου τηλεφώνησε ο υπάλληλος του ξενοδοχείου και μου είπε ότι θα την άφηνε έξω από την πόρτα μου. Κοίταξα έξω από το τεράστιο παράθυρο του δωματίου μου. Η ομίχλη είχε καλύψει τα πάντα. Τέλειο σκηνικό για ιστορίες με φαντάσματα. Σαν τα φαντάσματα, στη μία μετά τα μεσάνυχτα, έφθασε και η βαλίτσα μου. Δεν την άνοιξα καν. Σε οκτώ ώρες πετάω για Αθήνα…

Στην επιστροφή έχω μαζί μου ένα βιβλίο για το Ιράν. «Στον ροδόκηπο των μαρτύρων» ο τίτλος. Στο εξώφυλλο εικονίζεται μια νεαρή Ιρανή, χαμηλοβλεπούσα, με την ισλαμική μπούρκα. Τον συγγραφέα του βιβλίου, τον Βρετανό Christopher de Bellaigue, είχα την τύχη να τον γνωρίσω στο Εδιμβούργο. Ήμασταν μαζί στο ίδιο πάνελ, μιλώντας για τα βιβλία μας. O Christopher, χρόνια τώρα ανταποκριτής του Economist και των New York Review of Books στο Ιράν, υπογράφει ένα διεισδυτικό και γοητευτικό βιβλίο για το σημερινό Ιράν. Σε κάποιο σημείο, συγκρίνει με μαεστρία την θέση της γυναίκας σήμερα στο Ιράν με εκείνη πριν από χίλια χρόνια. Με εντυπωσιάζει η περιγραφή της μυθικής Σουνταμπέχ, σε ένα από τα πιο γνωστά ερωτικά περσικά ποιήματα: «Ήταν μελαχρινή. Πράγματι δεν ήταν και τόσο όμορφη. Είχε μάτια μεγάλα και μακριά μαλλιά. Όταν δεν χαμογέλαγε φαινόταν σαν κουκουβάγια. Όταν χαμογελούσε όμως… λουλούδια χύνονταν από το στόμα της… Και ήταν σαν να ήταν γυμνή, φορώντας μόνο τα στολίδια της. Αλλά δεν ήταν γυμνή. Είχε ένα στολισμένο σουτιέν και ένα είδος ύφασμα πάνω στο σώμα της… ενώ κάθε κομμάτι του σώματός της έτρεμε. Όχι μόνο οι ώμοι, η κοιλιά, τα μάτια, τα ματόκλαδα αλλά και το πηγούνι, η μύτη, τα αυτιά, οι κόρες των ματιών της. Ήταν σαν να χόρευε πάνω στο πτώμα ενός άνδρα…». Κοιτάω ξανά την νεαρή Ιρανή με την ισλαμική μπούρκα στο εξώφυλλο. Μια σύγχρονη Σουνταμπέχ. Πως θα μπορέσουν οι μουλάδες να κρατήσουν για πάντα καλυμμένες αυτές τις γυναίκες που μαθαίνουν απ’ έξω τέτοιους αισθησιακούς στοίχους;

***

Το βιβλίο του de Bellaigue με τράβηξε τόσο πολύ που δεν έδωσα σημασία στον αστυνομικό που έλεγξε το διαβατήριό μου. «Ξύπνησα» μόνο όταν φθάσαμε στην Αθήνα. Περιμένοντας, ξανά, την βαλίτσα. Είχα γίνει ο άνθρωπος που έβλεπε τις βαλίτσες να περνούν. Όλων των άλλων, εκτός από τη δική μου. Οι υπόλοιποι επιβάτες πήραν τις βαλίτσες τους και εξαφανίστηκαν. Εγώ περίμενα. Κοίταγα τον άδειο ιμάντα να κυλά μπροστά μου και περίμενα να εμφανιστεί η βαλίτσα, όπως οι πιστοί περιμένουν το θαύμα. Δεν εμφανίστηκε. Αυτή την φορά, πάντως, δεν ήμουν μόνος. Ήμουν με άλλους τρεις επιβάτες. Έψαχναν και εκείνοι απεγνωσμένα τις βαλίτσες τους. Τώρα μοιάζαμε πιο πολύ στο σκηνικό του «Περιμένοντας τον Γκοντό». Μας πλησίασε ξανά ένας υπάλληλος που μιλούσε ελληνικά με αμερικάνικη προφορά. Μας βεβαίωσε ότι οι βαλίτσες μας δεν επρόκειτο να εμφανιστούν. Μας έδωσε ένα έντυπο να συμπληρώσουμε. Του έδειξα την πρώτη δήλωση απώλειας που είχα κάνει το Εδιμβούργο. «Πρώτη φορά στην ζωή μου βλέπω επιβάτη να χάνει την βαλίτσα και στις δυο πτήσεις» λέει. Ζήτησα να μάθω αν μπορώ να κάνω μήνυση στην «Brussels Airlines». Με ενημέρωσε ότι η εταιρία δεν έχει καν γραφεία στην Αθήνα. Ίσως, με την οικονομική κρίση, τέτοιες εταιρίες της πλάκας θα πολλαπλασιαστούν. Συμπληρώνω την δήλωση απώλειας και προχωράω. Η πρώτη φορά στην ζωή μου που ταξίδευα με μια άφαντη βαλίτσα…

Να. ο καταφερτζής

2009-09-22T17:36:00.002+03:00

Προχθές μου τηλεφώνησε ο Να. Είχα χρόνια να τον ακούσω. Το αληθινό του όνομα είναι Λα., αλλά το άλλαξε σε Να. όταν ήρθε στην Ελλάδα. Με τον Να. γνωριζόμαστε από το δημοτικό. Μου ήταν πάντα αντιπαθητικός και εάν δεν βρισκόμασταν σε μια ξένη χώρα, ως μετανάστες, δεν θα του μίλαγα καν. Αλλά στην ξενιτιά ακόμα και ο πιο αντιπαθητικός συγχωριανός σού φαίνεται οικείος. Ο Να., όπως συνηθίζει, άρχισε αμέσως να με βομβαρδίσει με ερωτήσεις. Με ένα ύφος μπαγάσα και ανακριτή μαζί. Ήθελε να ξέρει πολλά, αλλά κυρίως αν έχω παντρευτεί, αν έχω αγοράσει σπίτι, αν έχω παιδιά, αν έχω αυτοκίνητο, αν έχω αγοράσει εξοχικό, τουλάχιστον στην Αλβανία. Του απάντησα ότι δεν έχω παιδιά, ούτε έχω αγοράσει σπίτι, ούτε αυτοκίνητο, ούτε εξοχικό. «Μα, τι κάνεις;» φώναξε ο Να., με το ύφος ενός πατέρα που ψέγει τα παιδιά του. «Εμένα μου είπαν ότι έχεις γίνει γνωστός». Για τον Να., σαφώς, το να γίνεις γνωστός συνεπάγεται αμέσως παιδιά, αυτοκίνητα, σπίτια και εξοχικά. Από ευγένεια τον ρώτησα αν ο ίδιος έχει παντρευτεί και αν έχει παιδιά. Μου είπε πως όλα στην ζωή του είναι επί δυο. Έχει δυο παιδιά, δυο (ακριβά) αυτοκίνητα και δυο εξοχικά, ένα εδώ και ένα στην Αλβανία. Έγινε λίγη σιωπή και μετά ακούστηκε ξανά η φωνή του Να. «Εγώ το ήξερα, τα βιβλία θα σε φάνε εσένα» είπε προσπαθώντας να αστειευτεί. Και έπειτα από λίγο, σοβαρός, προσέθεσε: «Άσε τα βιβλία και μάθε τα κόλπα φίλε». Το είπε αυτό με το ύφος ενός μετρ που τα ξέρει όλα. Εκεί γύρω άρχισα να εκνευρίζομαι πολύ. Ο Να. έτσι κι αλλιώς μού είναι ανυπόφορος. Ήθελα να τον διαολοστείλω αλλά, πιστέψτε με, δεν είναι εύκολο να διαολοστείλεις τύπους σαν τον Να. «Ναι, εσύ Να. πάντα ήξερες τα κόλπα» του είπα. Ο Να. γέλασε δυνατά. Ο Να., πράγματι, τα ξέρει τα κόλπα. Είναι γεννημένος καταφερτζής. Από την αρχή που ήρθε στην Ελλάδα άλλαξε το όνομά του. Το έκανε "ελληνικό". Πήρε «κάρτα ομογενούς» όταν οι άλλοι μετανάστες κυκλοφορούσαν παράνομα και έτρεμαν από τις επιχειρήσεις- σκούπα. Τώρα έχει δικό του συνεργείο και βάφει σπίτια σε ακριβές γειτονιές. Έχει στη δούλεψή του Γεωργιανούς, Ρουμάνους και Πακιστανούς. Τους τελευταίους ο Να., ως εργοδότης, τους θεωρεί «αράπηδες» και «χοντροκέφαλους». Ετοιμαζόμουν να του πω «γεια» όταν ο Να. έκανε την τελευταία ερώτηση: «Την ελληνική υπηκοότητα την έχεις πάρει;». «Όχι» του απάντησα. Τότε, ξανά, ο Να. είπε κάτι για τα βιβλία και τα κόλπα. Με πληροφόρησε, με ύφος νικητή, ότι εκείνος θα την πάρει σύντομα την ελληνική υπηκοότητα. Είχε βρει άκρη μέσω ενός βουλευτή, προσέθεσε. «Στην Ελλάδα τα πάντα γίνονται, αρκεί να έχεις μέσον» κατέληξε. Όταν είπαμε επιτέλους «γεια» ανακουφίστηκα. Αλλά τα λόγια του Να., του καταφερτζή, για τα κόλπα μού έμειναν. Ίσως ο Να. στάθηκε πιο τυχερός από μένα. Ίσως να έπεσε σε καλό «δάσκαλο» στην Ελλάδα που του έμαθε όλα τα κόλπα. Εγώ, δυστυχώς, από την αρχή, γνώρισα Έλληνες που δεν ήξεραν από κόλπα, που δεν λάτρευαν το αυτοκίνητο, δεν ψόφαγαν για ένα αυθαίρετο εξοχικό και δεν είχαν μέσον. Εκείνοι, αντί να μου μάθουν τα κόλπα, μου έμαθαν τα ακούω Χατζιδάκι, να διαβάζω Καβάφη, να μπαίνω στα μυστικά της ελληνικής γλώσσας. Δεν είχαν ακριβά αυτοκίνητα. Είχαν μεγάλες βιβλιοθήκες και λάτρευαν τα ταξίδια. Αντικρύζοντας τώρα τη συντριπτική επιτυχία του Να. του καταφερτζή, έχω την υποψία πως εκείνοι οι Έλληνες που γνώρισα με πήραν στον λαιμό τους τελικά...

«Θα έρθω αύριο»

2009-09-15T13:38:00.003+03:00

«O ποιητής σε αυτόν τον κόσμο/ Ζει σαν το κουκούτσι μέσα στο φρούτο/ Και η μοίρα του κουκουτσιού τον ακολουθεί πάντα» («Το κουκούτσι»). «Είσαι τόσο παράξενη./ Με ένα βλέμμα επινοείς λιμάνια/ Με μια κίνηση των βλεφαρίδων/ Τη σκιά μεταμορφώνεις σε δορκάδα που θέλει να σκοτωθεί./ Αρκεί. Μια κίνηση/ Και αποκαλύπτεις δυο κοράλλια/ Τη μελωδία του πηγαδιού, κάτω.../ Και πώς γίνεται το τόξο άρπα/ και το κορμί βάρκα/ Ποτέ/ Δεν το κατάλαβα» («Μirabilia»). «Αν ερχόσουν/ σαν μια πράσινη εποχή/ θα σε περίμενα σαν δέντρο/ που εγκαταλείπει τον θάνατο του χειμώνα/ αν ερχόσουν σαν ουρανός/ θα σε περίμενα σαν πουλί/ που ξεχνά την ξενιτιά/ αν ερχόσουν σαν πάγος/ θα σε περίμενα σαν φωτιά/ αν ερχόσουν σαν αμαρτία/ θα σε περίμενα σαν συγχώρεση/ αν ερχόσουν, τόσο θλιμμένη/ σαν ερείπιο/ θα σε περίμενα σαν καταφύγιο...» («Αν ερχόσουν»). «Μιλήσαμε πολύ/ ανάμεσα στις φωνές της ημέρας/ εμείς ήμασταν η μοιραία σιωπή/ και το υπέροχο χρώμα των αστέρων./ Μιλήσαμε πολύ/ Αγγιχτήκαμε και ξεντυθήκαμε/ χαϊδευτήκαμε και ξεδιψάσαμε/ με τις σταγόνες της μυστηριώδους πηγής/ γνωριστήκαμε και πνιγήκαμε στα κύματα της θάλασσας./ Μιλήσαμε πολύ. Πιο πολύ από τις ώρες/ Πιο πολύ από τους αιώνες/ Πιο πολύ από τους τρελούς.../ Και την τελευταία στιγμή/ επινοήσαμε τη λήθη/ (η μνήμη μας σαν φίδι/ που σέρνεται μέσα στο χορτάρι)/ Μιλήσαμε πολύ/ Μέσα στις φωνές της ημέρας/ εμείς ήμασταν η μοιραία σιωπή του λυκόφωτος» («Το τελευταίο ποίημα»). «Θα έρθω αύριο να σε αγγίξω με ένα πούπουλο/ πάνω από τα ματόκλαδα να σου ξυπνήσω τα νυχτοπούλια/ Θα έρθω αύριο να σκάψω το χώμα του κορμιού σου/ και να βρω τον κρυμμένο θησαυρό/ Θα έρθω αύριο/ όταν οι νεκροί κρεμούν τους σκελετούς τους πάνω στα δέντρα/ όταν το ποτάμι βγαίνει από την κοίτη του και μπαίνει στην κοίτη σου/ όταν οι εποχές χορεύουν εκστασιασμένες γύρω από φέρετρο του χρόνου μου και του δικού σου/ θα έρθω αύριο να σου φέρω ένα πεθαμένο πουλί/ που έγραψε στη διαθήκη του/ τα φτερά μου, οι πτήσεις μου, οι χώρες μου/ για την Ωραία που σε περιμένει...» («Θα έρθω αύριο»). «Οι λέξεις αναβάλλουν την τελειότητα/ και την πληγώνουν/ τα φιλιά την εκφράζουν με τη γνησιότητα των λέξεων» («Λέξεις»). «Δες πώς έχουν περάσει οι μέρες/ από τότε που δεν είσαι πια/ από τότε που άλλαξες/ σαν σκελετοί νεκρών πουλιών/ που φθείρονται σιγά/ χωρίς θόρυβο/ χωρίς οχλοβοή» («Δες»). «Θυμάσαι άραγε τα σπασμένα δόντια του έρωτα/ που από τη θλίψη και την πείνα/ δάγκωσαν τα άστρα;» («Θυμάσαι άραγε;»). «Πίσω από κάθε μελωδία/ κρύβεται μια σιωπή που ζητά έλεος/ πάνω στο κατώφλι της αλλαγής των εποχών/ στο κατώφλι της εναλλαγής του σκότους και του φωτός/ όταν ένα εύθραυστο κορίτσι/ εγκαινιάζει το ανελέητο παιχνίδι της αφής και των αισθήσεων/ όταν ο καθένας δίνει λογαριασμό μπροστά στη μοίρα του/ ζητιάνος και βασιλιάς/ γιατί αγάπη μου, η πιο δύσκολη τέχνη είναι να ξέρεις να είσαι ελεύθερος/ μετά έρχονται τα άλλα/ οι στέγες και τα κελιά/ τα πτώματα και η ειρήνη/ τα καγκουρό και τα κοχύλια/ η ώρα η καλή και η ώρα η κακή/ οι ρήτορες/ και αυτή η μουσική/ σαν τις γάτες/ εφτάψυχη» («Πίσω από κάθε μελωδία»).

Info:

Κοιτώντας από αυτό το παράθυρο, στο Βερολίνο, εμπνεύστηκα τον επίλογο της αγγλικής έκδοσης του βιβλίου μου...

Δακρύων εγκώμιο (αφιερωμένο στην Ι.)

2009-09-09T12:14:00.001+03:00

Μια πρόσφατη μελέτη, εκεί στις ΗΠΑ, αποκαλύπτει ότι κάθε γυναίκα περνάει κατά μέσον όρον 16 μήνες της ζωής της κλαίγοντας. Η έρευνα λέει ακόμη ότι τα δάκρυα των γυναικών βρέχουν κυρίως τα μαξιλάρια τη νύχτα και βοηθούν τις ίδιες να κρατούν την ψυχική τους υγεία, ακόμα και τη σωματική. Επίσης, ότι οι γυναίκες δεν ντρέπονται να κλαίνε δημόσια. Ως άνδρας διαβάζω την είδηση με κάποια δόση ζήλειας. Εμάς τους άνδρες, μας μαθαίνουν από μικρή ηλικία να μισούμε τα δάκρυα. Να τα ταυτίζουμε με την αδυναμία και την κατάντια. Προσωπικά, καθώς μεγάλωσα σε ένα δικτατορικό καθεστώς και σε μια βαθύτατα συντηρητική κοινωνία, πήρα από μικρός μια μπόλικη δόση μίσους και απέχθειας προς τους άνδρες που κλαίνε. Θυμάμαι με πόση περιφρόνηση μεταχειρίζονταν τους άνδρες που εξέφραζαν την αδυναμία τους δημόσια. Όποιος άνδρας είχε κλάψει για κάποια γυναίκα, ήταν ξοφλημένος. Δεν ήταν πια άνδρας, αλλά «γυναικούλα». Τα δάκρυα επιτρέπονταν μόνο στα παιδάκια. Με το που το παιδί έπαιρνε τη μορφή του άνδρα, έπρεπε να κοπεί αυστηρά κάθε σχέση με τα δάκρυα. Όλοι οι φανατισμοί- θρησκοληψία, εθνικισμός, ρατσισμός- μισούν τα δάκρυα, αλλά είναι δακρύβρεχτοι. Οι εθνικιστές δακρύζουν, αλλά μόνο μπροστά στα κλέη του έθνους ή από χαρά μπροστά στα πτώματα των εχθρών. Ζούμε, έτσι κι αλλιώς, σε μια εποχή δακρύβρεχτη. Τα δάκρυα του αληθινού πόνου συνήθως δεν φαίνονται ποτέ. Επικρατούν τα δάκρυα του στημένου πόνου. Τα δάκρυα στις σαπουνόπερες. Ή τα δάκρυα των πολιτικών και των VΙΡ, πάντα σε απόλυτη συνεννόηση με τις τηλεοπτικές κάμερες. Εν πάση περιπτώσει...

Διάβασα αυτή την είδηση με τα μάτια μου βρεγμένα. Όχι από δάκρυα αληθινά. Βρεγμένα από τα τεχνητά δάκρυα, τα Τears Νaturale Free, που στάζω κάθε πρωί στο μάτι μου για να θεραπεύσω την ξηρότητα της ίριδας. Καμιά σχέση με τα δάκρυα της παιδικής ηλικίας που μας αποκάλυπταν την πίκρα της ανθρώπινης ύπαρξης, που μας έκαναν να νιώσουμε αυτό το κύμα που φράζει το λαρύγγι και μας εξαγνίζει μέσω του πόνου. Οι γυναίκες έχουν τη δυνατότητα να παράγουν τέτοια δάκρυα. Δεν την χάνουν όταν χάνουν την παιδική τους ηλικία. Ίσως είναι ο αιώνιος δεσμός τους με αυτήν. Αν πιστέψουμε τον Φρόυντ, αυτό συμβαίνει επειδή οι γυναίκες έχουν μια τάση προς την υστερία. Ας είναι. Όμως, αυτή η ικανότητά τους να μη φοβούνται τα δάκρυα, τους επιτρέπει να κατέβουν στις καθαρτικές περιοχές του πόνου. Οι γυναίκες δεν έχουν ανάγκη από καθρέφτες για να κλαίνε. Το κάνουν στο σκοτάδι και στο φως, στη μοναξιά και στην παρουσία των άλλων. Αν και στη σημερινή κοινωνία μαθαίνουν και αυτές ότι πρέπει να είναι σκληρές. Ότι πρέπει να προσέχουν, να μην τους προδώσει η γυναικεία τους φύση. Μια κοινωνία που δεν ξέρει να κλαίει αληθινά, δεν ξέρει ούτε να γελάει αληθινά. Είναι μια κοινωνία μουδιασμένη. Μια κοινωνία όχι δακρυσμένη, αλλά δακρύβρεχτη. Που δεν γελάει αλλά καγχάζει. Μια κοινωνία που δεν ξέρει να εκτονωθεί αλλά εκρήγνυται. Δάκρυα γυναικών, λοιπόν. Αυτά που σε εμάς τους άνδρες μαθαίνουν να μισούμε ή να απολαμβάνουμε ως λάφυρα κατάκτησης. Μέχρι που έρχεται μια στιγμή, που η αβάσταχτη ελαφρότητα της απουσίας της πέφτει πάνω σου. Και σου φεύγει το έδαφος κάτω από τα πόδια. Νιώθεις ξανά αυτό το υγρό, καυτό κύμα να ανεβαίνει από τα σπλάγχνα σου και να σου φράζει το λαρύγγι, όπως τότε που ήσουν παιδί. Και είναι τότε που νιώθεις τόσο αδύναμος και ευάλωτος. Τόσο γυμνός. Τόσο ο εαυτός σου, ο αληθινός...

Ο ήλιος σήμερα από το μπαλκόνι μου

2009-08-23T19:12:00.003+03:00

Η φωτογραφία είναι σημερινή. Ο ήλιος της Αθήνας, τυλιγμένος μέσα στους καπνούς, απο το μπαλκόνι μου. Χωρίς σχόλια. Περιμένω τα δικά σας...

Χειροπέδες και άστρα

2009-08-18T16:59:00.002+03:00

Άδεια η Αθήνα αυτές τις ημέρες. Ή σχεδόν άδεια. Αυτές τις μέρες, που αδειάζει, στον δρόμο που περνάω ακούγονται γλώσσες πολλές. Τα ελληνικά σαν... να πάνε διακοπές. Στην πόλη μένουν οι γλώσσες των μεταναστών. Διασχίζω τον δρόμο και φτάνω στο άλσος, για να τρέξω. Αγαπώ ιδιαίτερα το τρέξιμο. Από τότε που έγινα μετανάστης, περισσότερο. Μου θεραπεύει το άγχος, ακόμα και τον φόβο. Το άλσος έχει αδειάσει και αυτό. Έχουμε μείνει μόνο εμείς, οι «μουτζαχεντίν του τζόγκινγκ». Βλέπω (ξανά) το ζευγάρι των Περσών με το κοριτσάκι τους, που κρατά πάντα έναν Μπομπ σφουγγαράκη αγκαλιά. Βλέπω την κοπέλα με τη μαύρη φόρμα, που τρέχει πάντα με το iΡod στο χέρι. Παίρνει ένα πονεμένο ύφος κάθε φορά που τρέχει. Έχει ενδιαφέρον να βλέπεις πώς αλλάζει το ύφος των ανθρώπων όταν τρέχουν. Εδώ είναι και η γιαγιά που περπατά με τα κλειδιά στο χέρι, τα οποία «κουδουνίζουν» κάθε φορά, σαν να συνοδεύουν τα βήματά της. Δεν έχει φύγει ούτε αυτή. Την θαυμάζω αυτή τη γιαγιά. Οι δύο έφηβοι Κινέζοι, εδώ. Την τελευταία εβδομάδα εμφανίστηκαν στο άλσος. Είναι εκπληκτικό πώς κάθε χώρος σε συνδέει με τους ανθρώπους. Επιβεβαιώνεις, ασυνείδητα, τα γνωστά πρόσωπα, σημειώνεις τα καινούργια.

Βραδιάζει, στο άλσος ανάβουν τα φώτα. Αρχίζω και τρέχω.

Προσπερνώ την κοπέλα με τη μαύρη φόρμα. Ακούω τη βαριά ανάσα της. Εκείνη τη στιγμή, σε μία από τις πόρτες του άλσους εισβάλλουν πέντε-έξι μηχανές, με αστυνομικούς επάνω, με τις ωραίες εκείνες μπλε φόρμες που μοιάζουν με T-shirt και γράφουν ΡΟLΙCΕ στην πλάτη. Διασχίζουν το άλσος σιγά, κοιτώντας δεξιά και αριστερά, κάνοντας τον γύρω του διαδρόμου που τρέχουμε και εμείς. Σκόνη σηκώνεται και οι προβολείς των μηχανών μας τυφλώνουν. Κοιτάζω πίσω μου. Το «κουδούνισμα» των κλειδιών της γιαγιάς δεν ακούγεται πια. Ο θόρυβος των μηχανών πνίγει το τραγούδι των τζιτζικιών. Η κοπέλα με τη μαύρη φόρμα σταματά. Σταματάω κι εγώ. Δεν ξέρω αν κάποιος το είπε ή απλά μου φάνηκε ότι άκουσα «ψάχνουν λαθρομετανάστες». Ακόμα και στο άλσος; Ενστικτωδώς το χέρι μου πήγε στο διαβατήριο. Το κρατώ πάντα μαζί μου. Ακόμα και όταν τρέχω. Το σύνδρομο του μετανάστη. Ο χειρότερος εφιάλτης μου είναι να χάσω το διαβατήριό μου, όπου είναι κολλημένη η άδεια παραμονής. Οι έφηβοι Κινέζοι δεν τρέχουν πια, αποτραβιούνται ανάμεσα στα δέντρα. Οι Πέρσες μαζεύουν το παιδάκι τους, που σφίγγει πάντα τον Μπομπ σφουγγαράκη στην αγκαλιά και βλέπει με έκπληκτα μάτια τους αστυνομικούς, σουρεάλ δρομείς πάνω σε προβολείς και ρόδες. Ανταλλάσσω ένα βλέμμα με το ζευγάρι των Περσών. Ένα βλέμμα του τύπου: «Μετανάστης κι εσύ;». Το σύνδρομο του μετανάστη και αυτό. Εκείνη τη στιγμή θυμήθηκα τα βλέμματα των αιτούντων άσυλο, που είχα δει το μεσημέρι σε φωτογραφία που μου έστειλαν από τη Χίο, πίσω από τα βρώμικα τζάμια του λεωφορείου να δείχνουν τις χειροπέδες τους. Τους μεταφέρουν - λένε- σε άγνωστα κέντρα, κατακαλόκαιρο. Κανείς δεν ξέρει πού. Οι αιτούντες άσυλο και οι λαθρομετανάστες μεταφέρονται αυτές τις ημέρες σαν τα τοξικά απόβλητα, με άκρα μυστικότητα, ένας Θεός ξέρει πού. Οι μηχανές και οι αστυνομικοί ολοκλήρωσαν τον γύρο και βγαίνουν από την ίδια πόρτα που μπήκαν. Αφήνουν πίσω τη σκόνη κι εμάς που αγαπάμε το τρέξιμο. Η κοπέλα με τη μαύρη φόρμα ξαναπαίρνει το πονεμένο ύφος, αρχίζει και τρέχει. Οι Κινέζοι κάθονται ακόμα ανάμεσα στα δέντρα. Η γιαγιά κουδουνίζει, ξανά, τα κλειδιά. Η σκόνη κατακάθεται. Οι Πέρσες λένε κάτι στο παιδάκι τους, που κοιτάζει με επιμονή τώρα προς τον έναστρο ουρανό. Δεν μπορώ να ακούσω τι του λένε. Ίσως εκείνη την ωραία περσική παροιμία: «Όταν σκοτεινιάζει, ζήτα το φως στα άστρα»...

Ιστορίες τραμ και παραλίας

2009-08-01T11:22:00.004+03:00

Το τραμ που παίρνω κάθε πρωί για να πάω στην πλαζ μοιάζει με μικρογραφία της Αθήνας. Γηγενείς, μετανάστες, τουρίστες, νέοι που παίζουν με τα iΡhone, γέροι που κάνουν τον σταυρό τους... Οι καθιστοί, συνήθως, αδιάφοροι και ευχαριστημένοι. Οι όρθιοι πιασμένοι στις μπάρες και τις «κρεμάστρες» του τραμ, προσέχοντας μη φάνε καμία τούμπα σε κάποια στροφή. Στη διαδρομή ακούς τα πιο απίθανα ringtones: «Smoke on the water», αλβανικό κλαρίνο, ρωσικό hip hop, «Είσαι ό,τι θέλω εσύ φωτιά στο φιλί», η προσευχή ενός ιμάμη, «Μοναξιά μου όλα», ένας κόκορας που λαλεί... Επειδή ταξιδεύω αρκετά με τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, νομίζω ότι το τραμ έχει κάτι το ιδιαίτερο. Είναι πιο φωτεινό από τα άλλα. Το πρωί, ειδικά, βλέπεις πώς εισβάλλει, μέσα από τα βρώμικα παράθυρα συνήθως, αυτό το υπέροχο αττικό φως, που κάνει ακόμα και μια άσχημη πόλη σαν την Αθήνα, να μοιάζει όμορφη. Μια κυρία φωνάζει και δίνει τέλος στον ποιητικό μου οίστρο. Διαμαρτύρεται επειδή κάποιοι βιάστηκαν να μπουν στο τραμ πριν κατεβούν οι άλλοι. Στη βιασύνη κάποιων να μπουν πριν βγουν οι άλλοι, το τραμ είναι ολόιδιο με τα άλλα...

●●●

«Η ΘΑΛΑΣΣΑ γιατρεύει την ψυχή», έλεγαν οι αρχαίοι Έλληνες. Γι΄ αυτό τις αποικίες τους τις έχτιζαν δίπλα στη θάλασσα. Η θάλασσα μας συγκινεί, ίσως, επειδή είναι ο ουρανός στα πόδια μας, σε υγρή μορφή. Όταν κολυμπάμε, υπάρχει πάντα μια αίσθηση ελευθερίας, κάτι σαν υποκατάστατο της πτήσης. Ή, ίσως, η εξήγηση να είναι λιγότερο ποιητική. Η θάλασσα μας «θυμίζει» το μακρινό μας παρελθόν, τότε που ήμασταν ερπετά, πριν αναπτυχθούμε και γίνουμε πίθηκοι, homo sapiens μετά, που κολυμπούν στη θάλασσα, ταξιδεύουν στη θάλασσα, ζωγραφίζουν τη θάλασσα, κάνουν πολέμους για τη θάλασσα, πνίγονται στη θάλασσα, όπως οι πρόσφυγες...

●●●

«ΘΑΛΑΣΣΑ και ήλιος» αναγράφεται στη μικρή οθόνη του τραμ. Κάθε φορά που επιστρέφω από κάποια συννεφιασμένη χώρα του Βορρά στην Ελλάδα, θυμάμαι αυτό που μου είχε πει, σε κατάσταση μέθης σχεδόν, ένας Άγγλος φίλος μου, ιστορικός, ο Φίλιπ. Είπε λοιπόν ο Φίλιπ ότι κατέληξε στο συμπέρασμα πως η αποικιοκρατία ήταν αποτέλεσμα του φθόνου της βροχής ενάντια στον ήλιο. Οι μεγάλες αποικιοκρατικές δυνάμεις είναι, κατά κύριο λόγο, χώρες όπου βρέχει όλο τον χρόνο και ο ήλιος τις επισκέπτεται σπάνια. Οι περισσότερες αποικιοκρατούμενες χώρες είναι, κατά κύριο λόγο, χώρες όπου ο ήλιος λάμπει τόσο πολύ που χαραμίζεται, ερημώνει, σκοτώνει. Το τραμ σταματά στη στάση «Καλαμάκι». Κατεβαίνω...

●●●

Η ΠΛΑΖ με τη δωρεάν είσοδο και εκείνη με πληρωμή είναι δίπλα δίπλα. Μπαίνω στην αρχή στη δωρεάν. Είναι ζωντανή, θορυβώδης, κάπως βρώμικη. Μια ταμπέλα στην είσοδο, ελληνικά και αγγλικά, σε ειδοποιεί να έχεις τα μάτια σου δεκατέσσερα για να μη σε κλέψουν. Οι γλώσσες που ακούς εδώ είναι ελληνικά, ρώσικα, αλβανικά, βουλγάρικα. Περνάω στην πλαζ δίπλα. Σε καλωσορίζει η ταμπέλα «Ο χώρος φυλάσσεται» και εύσωμοι σωματοφύλακες που περπατούν πάντα με έναν χαριτωμένο τρόπο, σαν να κρατάνε ισπανικά καρπούζια στις μασχάλες. Στην πλαζ με πληρωμή επικρατούν τα ελληνικά. Ακούγονται, πού και πού, κάποια αγγλικά και γερμανικά. Και λίγα ρώσικα, από δύο νεαρές μητέρες που έχουν έρθει με τα παιδιά τους. Ενώ μιλούν στα ρώσικα, κάθε τόσο, πιάνω και καμία ελληνική λέξη που παρεμβάλλεται, όπως «αποτρίχωση». Μεταξύ τους συνομιλούν στα ρώσικα, με τα παιδιά τους στα ελληνικά. Ο συνηθισμένος μητρικός διάλογος των μεταναστριών, τον οποίον έχω ακούσει τόσες φορές, σε διάφορες γλώσσες, στην Αθήνα. Στην πλαζ με πληρωμή, τα αλβανικά τα μιλούν, χαμηλόφωνα συνήθως, οι ελεγκτές των εισιτηρίων. Τα πακιστανικά τα ακούς μόνον όταν πλησιάσεις τις καφετέριες, από τους λαντζιέρηδες και τους μεταφορείς...

●●●

ΚΑΙ ΣΤΙΣ δυο πλαζ, έχω σημειώσει, είναι εντυπωσιακή η επικράτηση της λέξης «μαλάκα». Τη λένε με εκπληκτική συχνότητα οι νεαροί που παίζουν ξέγνοιαστοι ρακέτες, καμιά φορά και πάνω από τα κεφάλια των ηλικιωμένων, οι οποίοι δεν χρησιμοποιούν ποτέ αυτήν την λέξη. Είναι μια λέξη που, κατά κάποιον τρόπο, δηλώνει και το χάσμα γενεών στην πλαζ. Από τότε που είχα πρωτοέρθει στην Ελλάδα, μου είχε κάνει εντύπωση η συχνότητα με την οποία άκουγα αυτήν τη λέξη. Ρώτησα τους Έλληνες γνωστούς μου τι σήμαινε. Εκείνοι έλειωσαν στο γέλιο. Δεν είχαν γελάσει για καμία από τις λέξεις που μάζευα στον δρόμο. Έπειτα, όταν μπήκα στο πανεπιστήμιο, τη λέξη «μαλάκας» τη συναντούσα επίσης συχνά. Ως ξένος που προσπαθούσε να ενταχθεί στην ελληνική κοινωνία, βρέθηκα στο δίλημμα αν έπρεπε να τη χρησιμοποιήσω ή όχι. Βρισκόμουν σε εκείνο το αρχικό στάδιο της ένταξης, όπου απορροφάς με ενθουσιασμό κάθε φράση και λέξη, καλή ή κακή, ανόητη ή έξυπνη, ειδικά λέξεις και φράσεις που επικρατούν, που σε κάνουν να νιώθεις πιο κοντά στην πλειοψηφία. Από νωρίς άρχισα να χρησιμοποιήσω φράσεις του τύπου: «Άι στο διάβολο», «Άσ΄ τα να πάνε», «Παναγία μου». Και άλλες λέξεις, «βρώμικες» ή «απαγορευμένες». Τέτοιες λέξεις προφέρονται με ελαφρότητα όταν προέρχονται από «ξένη» γλώσσα. Γιατί δεν κουβαλούν το «ιστορικό βάρος» των «βρώμικων» και «απαγορευμένων» λέξεων στη μητρική γλώσσα. Προσπαθούσα λοιπόν όλες αυτές τις ιδιαίτερες εκφράσεις και λέξεις να τις προφέρω με τον τρόπο που τις πρόφεραν οι γηγενείς. Κάποιες φορές τα κατάφερνα. Άλλες φορές οι συνομιλητές μου έβαζαν τα γέλια λες και άκουγαν εξωγήινο... Εγώ είχα βάλει σκοπό να ενταχθώ πάση θυσία. Η πρώτη και βασική ένταξη είναι η γλωσσική. Τη λέξη «μαλάκας», πάντως, δίσταζα να την προσφέρω. Ίσως γιατί ήταν η μοναδική λέξη που μου δημιουργούσε αυτό που οι Γερμανοί αποκαλούν «Sprechangst», το άγχος το να μιλάς μια ξένη γλώσσα υπό το βλέμμα των άλλων...

●●●

Η ΠΡΩΤΗ κοπέλα που ερωτεύτηκα στο πανεπιστήμιο ήταν Ελληνίδα. Ήταν παθιασμένη με την ελληνική γλώσσα και κάπως «old fashion» στα γλωσσικά ζητήματα. Από την αρχή κατάλαβα ότι μισούσε τη λέξη «μαλάκας» και όλα τα παράγωγά της. «Αυτή τη λέξη δεν θα τη χρησιμοποιήσεις ποτέ», μου είπε. Η λέξη αυτή, προσέθεσε, συμβολίζει την πολιτιστική κατάπτωση των Νεοελλήνων. Δούλευα, τότε, παράλληλα, σε περίπτερο, όπου η λέξη αυτή έκανε θραύση. Απείχα όμως στωικά από τη χρήση της. Για μένα η αποχή σήμαινε και κάτι σαν «ερωτικός όρκος» προς την Ά. Η σχέση μας τέλειωσε κάποια στιγμή. Με το πέρασμα του χρόνου οι αντοχές μου άρχισαν να ραγίζουν. Έπιανα τον εαυτό μου να χρησιμοποιεί τη λέξη αυτήν και τρόμαζα. Έτσι απέκτησα με τη λέξη «μαλάκας» και τα παράγωγά της, τη σχέση του ασταθούς καπνιστή με το τσιγάρο. Μια την έκοβα, μια την άρχιζα. Όταν έπρεπε να ανανεώσω την άδεια παραμονής, παραδείγματος χάριν, την άρχιζα. Όταν ένιωθα καλά με τον εαυτό μου την έκοβα. Όταν ήμουν θλιμμένος την άρχιζα. Όταν ταξίδευα την έκοβα. Ακόμα δεν έχω καταφέρει να τη νικήσω τελεσίδικα...

●●●

Μια και ανοίξαμε αυτή την κουβέντα, τρία πράγματα με κάνουν και νιώθω κάπως αναφομοίωτος στην Ελλάδα. Είμαι άθεος, δεν χρησιμοποιώ τακτικά τη λέξη που είπα, αδιαφορώ για τα αυτοκίνητα. Αν και από την αρχή είχα καταλάβει ότι για τους Έλληνες το αυτοκίνητο ήταν κάτι σαν τα αραβικά άλογα για τους Βεδουίνους. Όχι μόνο δεν έχω αυτοκίνητο, αλλά δεν μπορώ να διακρίνω ούτε τις μάρκες τους. Ίσως μου έρθει το πάθος του αυτοκινήτου αργότερα... Αυτή η αδιαφορία, ίσως, προέρχεται από το γεγονός ότι μεγάλωσα σε μια χώρα με ελάχιστα αυτοκίνητα και μετανάστευσα σε μια πόλη, την Αθήνα, όπου είναι εύκολο να αντιπαθήσεις το αυτοκίνητο. Αυτή η αδιαφορία με κάνει και νιώθω διπλά αναφομοίωτος. Γιατί για τους Αλβανούς, σήμερα, το αυτοκίνητο είναι κάτι σαν τις ιερές αγελάδες στην Ινδία. Ειδικά όταν είσαι μετανάστης, η μάρκα του αυτοκινήτου δείχνει τον βαθμό της επιτυχίας στα ξένα. Κάθε φορά που βρίσκομαι στην Αλβανία και τυχαίνει να λέω ότι δεν έχω αυτοκίνητο, κάποιοι με κοιτάζουν με έντονη καχυποψία, άλλοι με αξιοσημείωτο οίκτο. Ηρεμούν, κάπως, όταν τους λέω ότι σκοπεύω να πάρω το δίπλωμα. Τότε, ο καθένας έχει να μου προτείνει τουλάχιστον δέκα μάρκες. Ξεκινώντας από την πιο ακριβή... Το τραμ φθάνει και μπαίνω μέσα. Επιστρέφω από την πλαζ. Βλέπω ξανά τη μικρογραφία της Αθήνας, με πετσέτες, θαλασσινό άρωμα, διάφορες γλώσσες, ringtones. Οι καθιστοί, συνήθως, αδιάφοροι και ευχαριστημένοι. Οι όρθιοι, πιασμένοι στις «κρεμάστρες» του τραμ, για να μη φάνε καμία κωλοτούμπα στη στροφή...

Πως σου λογοκρίνω το βίντεο...

2009-07-29T17:17:00.003+03:00

Αμερικής και Καλύμνου γωνία

2009-07-23T08:24:00.006+03:00

Όταν περπατώ στον δρόμο έχω πάντα μαζί μου ένα τρανζίστορ. Μ’αρέσει να ακούω ραδιόφωνο. Ειδήσεις συνήθως. Σήμερα, οι πρώτες δέκα ειδήσεις θυμίζουν διάδρομο αστυνομικού τμήματος… Κουκούλες, εγκληματικότητα, λαθρομετανάστευση, απελάσεις, ΕΥΠ, κάμερες, συμμορίες, φυλακές, μαφία, τρομοκρατία, απαγωγές. Στο τέλος μια είδηση για την ανεργία. Ζωντανή, μετά, σύνδεση με την Πάτρα. Αστυνομικές δυνάμεις κατεδάφισαν τον καταυλισμό των Αφγανών προσφύγων, λέει ο ανταποκριτής. Ο καταυλισμός πήρε φωτιά, η οποία απείλησε τα γύρω σπίτια. Οι πρόσφυγες προσπάθησαν να κρυφτούν στα στενά της πόλης. Οι Αφγανοί προσπαθούσαν να περάσουν στην Ιταλία, κρυμμένοι σε κάποια σκοτεινή γωνιά του πλοίου ή κάτω από κάποιο φορτηγό, παίζοντας την ζωή τους κορώνα γράμματα, για να διασχίσουν την Ευρώπη, να πάνε όλο και πιο βόρεια: όσο λιγότερο ήλιο βρίσκουν τόσο πιο καλά θα τους υποδεχτούν, ελπίζουν. Αυτό το ταξίδι τους προς το Ευρωπαϊκό Όνειρο παίρνει χρόνια, πολλά χρόνια. Κάποιοι δεν το ολοκληρώνουν ποτέ. Αφήνουν στην διαδρομή την τελευταία τους πνοή. Κάποιοι άλλοι, ξεκινούν μικρά παιδιά από το Αφγανιστάν και φθάνουν στον προορισμό τους ώριμοι άνδρες. Και αν τους απελάσουν, θα ξαναβγούν ξανά στον πηγαιμό για το όνειρο, θα διασχίσουν τα ίδια μονοπάτια, τους ίδιους θανάσιμους κινδύνους, ούτε ο θάνατος τους φοβίζει. Αυτοί είναι οι άλλοι «καμικάζι», που δεν μισούν αλλά λατρεύουν την Δύση. Είναι διατεθειμένοι ακόμα και να πεθάνουν για να την αγγίξουν. Πως αντέχουν, που βρίσκουν τόση δύναμη, τόση πείσμα, τόση ενέργεια, τόσο θάρρος; Θυμίζουν την αποφασιστικότητα των «βαρβάρων» στα σύνορα της Ρώμης. Οι βολεμένοι ποτέ δεν θα καταλάβουν την φοβερή δύναμη των «βαρβάρων». Εκείνοι ξέρουν μόνο να καλλιεργούν τον φόβο για τους «βαρβάρους». Γιατί επιπλέον, σε εποχές κρίσης, οι «βάρβαροι» είναι πάντα «μιά κάποια λύσις»…

***

Στον δρόμο όπου περπατώ σχεδόν καθημερινά, κάτω από το σπίτι μου, βλέπω ταμπέλες στις πόρτες των μαγαζιών. Κάτω από τα ελληνικά, υπάρχουν μεταφράσεις σε άλλες γλώσσες. Η μία ταμπέλα γράφει «επιδιορθώσεις ρούχων» στα ρώσικα». Η άλλη, λίγο πιο πέρα, γράφει το ίδιο πράγμα αλλά σε περισσότερες γλώσσες, βουλγαρικά, ρώσικα, μια άλλη γλώσσα που δεν ξέρω τι είναι και αλβανικά. Σταματώ στο μαγαζί με τις πολλές γλώσσες. Τους λέω ότι η αλβανική λέξη είναι γραμμένη λάθος. Στο P λείπει το ένα πόδι. Ναι, το ξέρουμε μου απαντούν, μας το έχουν πει και άλλοι πελάτες, θα το διορθώσουμε Το πρώτο μαγαζί ανήκει σε μια μετανάστρια της πρώτης γενιάς από την Ρωσία. Το άλλο σε ένα μετανάστη της πρώτης γενιάς από την Συρία. «Τις κάναμε πολύγλωσσες τις ταμπέλες για να προσελκύσουμε περισσότερους πελάτες» μου λέει. Εγώ και αυτός ήρθαμε εδώ με διαφορετικά καράβια. Οι μητρικές μας γλώσσες δεν έχουν καμία σχέση μεταξύ τους, οι εμπειρίες που κουβαλά ο καθένας από μας τόσο διαφορετικές. Σήμερα, επικοινωνούμε στην ίδια γλώσσα, στα ελληνικά. Υπάρχουμε και συνυπάρχουμε στην ίδια γειτονιά, στην ίδια πόλη, στην Αθήνα, με τα καταλυμένα πεζοδρόμια από τα μηχανάκια, με το λίγο πράσινο, με τον υπέροχο ουρανό, με τις πολύγλωσσες ταμπέλες. Εγώ και αυτός είμαστε τώρα επιβάτες στο ίδιο καράβι. Είμαστε οι «νέοι μέτοικοι» της Αθήνας, της κατεξοχήν πόλης των μετοίκων…

***

Κάποτε, οι πολυκατοικία όπου μένω κατασκευάστηκε για να στεγάσει «παλαιούς μετοίκους», που έρχονταν από την ελληνική επαρχία. Ένας από αυτούς, που μένει στην δίπλα πολυκατοικία, ο κύριος Νίκος, μου είχε περιγράψει μια φορά πως όταν πρωτοήρθε στην Αθήνα τα παιδιά στο σχολείο τον κορόιδευαν γιατί μιλούσε την ντοπολαλιά του χωριού. Τόσο στιγματισμένος και ξένος ένιωθε που όταν επέστρεφε από το σχολείο στο σπίτι του κλεινόταν στην κουζίνα – δεν είχε δικό του δωμάτιο - και έκλαιγε, προσπαθώντας ταυτόχρονα να απαλλαγεί από την «γλώσσα του χωριού», για να μην διαφέρει, να μη νιώσει ξένος. Μου έλεγε, επίσης, ο κύριος Νίκος πως πρέπει να κατανοήσω τους Έλληνες, ότι χρειάζονται ακόμα λίγο χρόνο για να συνηθίσουν με την παρουσία των μεταναστών. Εγώ, μου έλεγε, ήμουν έφηβος όταν είδα τον πρώτο μαύρο στην Αθήνα. «Με εντυπωσίασε τόσο πολύ που τον πήρα στο κατόπιν. Ήταν ένα σπάνιο θέαμα για μένα» συνέχισε. Δεν είχε δει ποτέ του μαύρο παρά στις ταινίες. Τώρα, δεκάδες χιλιάδες παιδιά μεταναστών, πολλά από αυτά από μαύρους γονείς, γεννιούνται στα μαιευτήρια της Ελλάδας…

***

Μιας και ανέφερα τους μαύρους. Άκουσα τις προάλλες, από κάποιον αγαπητό Ελληνοαμερικανό φίλο, μια καταπληκτική ιστορία. Κάποια στιγμή, στην δεκαετία του ’20, είχαν φθάσει Καλυμνιώτες μετανάστες στο Tarpon Springs, μια αμερικανική πολίχνη στον κόλπο του Μεξικού, στην Φλόριντα. Αυτοί οι Καλυμνιώτες, λοιπόν, ήταν σφουγγαράδες και ήθελαν να συνεχίσουν να κάνουν το ίδιο και στην Αμερική. Ήταν η εποχή που οι WASP (White Anglo-Saxon Protestant) κραύγαζαν να κλείσουν τα σύνορα της Αμερικής, ώστε οι «ορδές των βαρβάρων από τον Νότο» να μη μολύνουν και εκτοπίσουν τον καθαρό, ξανθό, γαλάζιο αίμα των λευκών προτεσταντών. Για τους WASP οι Έλληνες, οι Ιταλοί, οι Ισπανοί και όποιοι άλλοι μετανάστες έρχονταν από τον ευρωπαϊκό Νότο ήταν Wog, δηλαδή «αράπηδες», κατώτερη ράτσα, στο ίδιο επίπεδο με τους μαύρους. Οι Καλυμνιώτες σφουγγαράδες αντιμετωπίστηκαν από την αρχή με εχθρότητα από τους λευκούς προτεστάντες. Οι μόνοι που τους δέχτηκαν και συμμάχησαν μαζί τους ήταν οι μαύροι της Tarpon Springs. Οι Καλυμνιώτες, απαράμιλλοι μάστορες, έμαθαν στους μαύρους την δουλειά. και στο τέλος, Έλληνες μετανάστες και μαύροι, επικράτησαν στην αγορά των σφουγγαριών, χάρη στη μεγάλη εργατικότητα και το απίστευτο πείσμα τους. Ήταν τόσο στενή η φιλία τους, που στο τέλος οι μαύροι έμαθαν να μιλούν πολύ καλά ελληνικά, με καλυμνιώτικη προφορά φυσικά. Έτσι ταξιδεύουν οι πολιτισμοί, συναντιούνται, δημιουργούν, συμπονούν, γράφουν ιστορία και κάνουν τον κόσμο λίγο, τόσο δα, καλύτερο. Το μέλλον ανήκει πάντα στους «βαρβάρους», στους εργατικούς, στους πεισματάρηδες, στους διψασμένος, σε αυτούς που ξέρουν να αλλάζουν και να μοιράζονται. Σήμερα, στο μουσείο της μετανάστευσης στην Tarpon Springs, βρίσκει κανείς τις φωτογραφίες και τις μαρτυρίες αυτής της καταπληκτικής φιλίας και συμμαχίας μεταξύ Καλυμνιωτών και μαύρων, που σφυρηλατήθηκε στα βάθη του Κόλπου του Μεξικού, μαζεύοντας σφουγγάρια και όνειρα για μια νέα ζωή στην καινούργια τους πατρίδα, στο πείσμα της εχθρότητας των ρατσιστών….

Η Ελλάδα άλλαξε και αλλάζει. Όπως άλλαξαν οι χώρες όπου κάποτε οι Έλληνες πήγαν μετανάστες. Οι μετανάστες που ήρθαν στην Ελλάδα άλλαξαν και αλλάζουν. Όπως άλλαξαν οι Έλληνες μετανάστες που πήγαν κάποτε σε άλλες χώρες. Η αλλαγή αυτή είναι ανεπίστρεπτη. Όσες άγριες καταστάσεις και αν περάσουμε, όσες συγκρούσεις και γκέτο, όσες επιτροπές «αγανακτισμένων πολιτών» φτιαχτούν, όσες απειλές φασιστόμουτρων και βιτριόλια στα πρόσωπα των μεταναστών και μεταναστριών εκτοξευθούν. Είναι μια αλλαγή που θα ωφελήσει Έλληνες και μετανάστες, γιατί τώρα είμαστε όλοι μαζί επιβάτες στο ίδιο καράβι. Η μετανάστευση είναι ένας καθρέφτης που ανταποδίδει το βλέμμα μας. Αν την δούμε ως ευκαιρία θα γίνει ευκαιρία. Αν την δούμε ως κίνδυνο θα γίνει κίνδυνος. Γιατί ο Άλλος δεν είναι ξένος, είναι ένας καθρέφτης όπου προβάλλονται σε υπερμεγένθυνση οι εφιάλτες και οι αρετές του Εαυτού... Μπαίνω στο σπίτι μου. Κοιτάω «παλαιές» φωτογραφίες που έχω την συνήθεια να κάνω περπατώντας στους δρόμους της Αθήνας. Μια εικόνα, ένα ανορθόγραφο σημείωμα: «Παρακαλώ! Κοινόχρηστα. Εξοφλεισι μεχρη 15/12/2006». Πρέπει να το είχε γράψει η διαχειρίστρια της πολυκατοικίας, από την Γεωργία. Το ανορθόγραφο σημείωμα έχει από πάνω διόρθωση. Ίσως το έχει διορθώσει το παιδί της, που έχει γεννηθεί στην Ελλάδα και πάει σε ελληνικό δημόσιο σχολείο. Ανορθόγραφα έγραφαν και οι «παλαιοί μέτοικοι» της Αθήνας, σκέφτομαι. Κοιτάζω ξανά αυτά τα διορθωτικά –ο, -η, -ι. Ποιος ξέρει, αυτή η φωτογραφία, κάποτε, να βρει μια θέση σε κάποιο μουσείο της μετανάστευσης στην Αθήνα - όπως το μουσείο στην Tarpon Springs - που θα θυμίζει άλλες εποχές, δύσκολες, αντιφατικές, εποχές που η Ελλάδα άλλαξε, ξανά, αγκαλιάζοντας νέους μετοίκους και εκείνοι αγκαλιάζοντας το ελληνικό τους όνειρο, πηγαίνοντας, όλοι μαζί, ένα βήμα πιο μπροστά...

Αθήνα: Ιούλιος 2009

Κανείς δεν θέλει να θυμάται...

2009-07-01T21:31:00.003+03:00

Φωτό: Ένρι Canaj

Ήταν καλοκαίρι του 1990, στα Τίρανα. Χιλιάδες κάτοικοι των Τιράνων «εισέβαλαν» στις Δυτικές Πρεσβείες, ζητώντας πολιτικό άσυλο. Το καθεστώς αιφνιδιάστηκε αφήνοντας για δύο ημέρες ανεξέλεγκτη την κατάσταση... Μαζί με την κοπελιά μου, την Ντ, ταξιδέψαμε από την πόλη μου, τη Λούσνια, για να μπούμε σε κάποια από τις Πρεσβείες. Εκείνη ήθελε να μπούμε στην Ελληνική. Εγώ, ως γαλλομαθής, στη Γαλλική. Τελικά πείσθηκε και αποφασίσαμε να μπούμε στη Γαλλική. Όταν φθάσαμε όμως η Αστυνομία είχε περικυκλώσει τις Πρεσβείες και η πρόσβαση ήταν αδύνατη. Μερικές ώρες μετά την άφιξή μας στα Τίρανα άρχισαν οι συλλήψεις. Οι «ξένοι», ειδικά, που είχαν έρθει από την επαρχία, συλλαμβάνονταν και ξυλοκοπούνταν άγρια. Ο σταθμός του τρένου πολιορκήθηκε επίσης. Δεν μπορούσαμε να επιστρέψουμε στην Λούσνια. Σε ξενοδοχείο δεν μπορούσαμε να πάμε. Δεν είχαμε χρήματα και επιπλέον θα μας κάρφωναν σίγουρα. Τότε, περπατώντας και προσπαθώντας να μιλήσουμε στη διάλεκτο των Τιράνων για να μη μας «τσιμπήσουν» οι χαφιέδες, πήγαμε στη Λαπράκα, ένα χωριό στα περίχωρα των Τιράνων. Αποφασίσαμε να κρυφτούμε και να διανυκτερεύσουμε στην αυλή ενός σχολείου, δίπλα στον δρόμο, όπου δέσποζε το μπρούντζινο άγαλμα του Ενβέρ Χότζα. Λίγο πιο πέρα είδαμε ένα μεγάλο μπούνκερ. Μισούσαμε τα μπούνκερ, αλλά εκείνο το βράδυ ήταν το τέλειο καταφύγιο...

***

Η νύχτα ήταν ατέλειωτη. Φορτηγά του στρατού περνούσαν όλη την ώρα. Στρατιώτες που κραύγαζαν πάνω στα φορτηγά: «Θάνατος στους προδότες του έθνους!»... Τρέμαμε από τον φόβο μας, μήπως έρθουν οι στρατιώτες και μας βρουν στο μπούνκερ όπου είχαμε κρυφτεί. Καθόμασταν αγκαλιασμένοι και αμίλητοι. Παράξενο, ο φόβος ενίσχυε την ηδονή. Ίσως η ηδονή λειτουργεί κάποιες φορές σαν μηχανισμός άμυνας που σε προφυλάσσει από τον τρόμο... Κάναμε έρωτα, σιωπηλά, παθιασμένα, με τον φόβο καρφωμένο στις καρδιές και τα μυαλά μας, περιμένοντας να ξημερώσει, στο μπούνκερ, το σύμβολο της παράνοιας του καθεστώτος...

***

Τις προάλλες, έπειτα από είκοσι χρόνια, πήγα και επισκέφθηκα ξανά τον χώρο. Είχε γίνει αγνώριστος. Το μπούνκερ δεν φαινόταν πουθενά. Ούτε το άγαλμα του Ενβέρ Χότζα. Μια τεράστια πολυκατοικία βρισκόταν τώρα στο ίδιο μέρος, η οποία είχε «φάει» ένα καλό κομμάτι από την αυλή του σχολείου. Είχε επισκιάσει το σχολείο, σαν τέρας που κόβει την πηγή του φωτός. Η μανία της τσιμεντοποίησης που σαρώνει τα πάντα. Στην αυλή του σχολείου, που λειτουργούσε τώρα ως Λύκειο, κορίτσια και αγόρια κουβέντιαζαν, έπαιζαν με τα κινητά τους. Ένα φρέσκο σύνθημα στον τοίχο «we love Μichael Jackson»... Λίγο πιο πέρα ένα σύνθημα στα αλβανικά: «Σε θέλω!». Στην ίδια θέση, είκοσι χρόνια πριν, πιθανόν να υπήρχε γραμμένο με μεγάλα γράμματα το σύνθημα: «Το νερό κοιμάται. Ο εχθρός δεν κοιμάται», από τα αγαπημένα του καθεστώτος. Ένα κορίτσι και ένα αγόρι, λίγο πιο πέρα, έπαιζαν με τα χέρια και τα χείλη τους. Στην εποχή του κομμουνισμού ήταν αυστηρά απαγορευμένο να φιληθείς δημόσια. Ακόμα και στη φυλακή πήγαινες για κάτι τέτοιο... Ένα αίσθημα θαυμασμού και φθόνου με «τσίμπησε» βλέποντας το ζευγάρι των εφήβων... Ένας πενηντάχρονος κύριος πέρασε εκεί κοντά. Τον ρώτησα εάν είναι κάτοικος του χωριού. Μου απάντησε πως ναι. «Θυμάσαι το μπούνκερ στην αυλή του σχολείου;», τον ρωτάω. Με κοιτάζει παράξενα, λες και βλέπει ένα φάντασμα από το παρελθόν. «Δεν θυμάμαι. Εδώ δεν υπήρχε ποτέ μπούνκερ», μου απαντά. Μένω αμήχανος... Εδώ, σκέφτομαι, κανείς δεν θέλει να θυμάται. Τα θύματα γιατί δεν αντέχουν το βάρος ενός αβάσταχτου παρελθόντος. Οι θύτες γιατί βολεύονται μια χαρά. Και μέσα στη λήθη, το παρόν χτίζει άσχημες πολυκατοικίες, τρώγοντας τις αυλές των σχολείων...

Τίρανα: Ιούνιος 2009

«Τι δουλειά έχεις εσύ με αυτούς;»

2009-06-21T17:39:00.004+03:00

"Αγαπητέ «Υπάρχουμε... Συνυπάρχουμε;». Με λένε Νίκη και μένω στην Αθήνα. Ανήκω σε εκείνους τους λίγους που δεν έχουν αυτοκίνητο και δίπλωμα οδήγησης. Θα μπορούσα να έχω, αλλά επέλεξα να κάνω ταξίδια για να δω τι γίνεται πέρα από τη μύτη μας. Έτσι κι αλλιώς φοβάμαι την οδήγηση και προτιμώ τα μέσα μαζικής συγκοινωνίας... Επειδή μένω κοντά σε νοσοκομείο, στο λεωφορείο βλέπω κάθε μέρα γυναίκες μετανάστριες μεγάλης ηλικίας που εργάζονται ως αποκλειστικές νοσοκόμες. Μιλάνε μεταξύ τους ελληνικά, αν και είναι από διαφορετικές χώρες. «Να πληρώσω τους λογαριασμούς και να φάω κάτι», άκουσα να λέει κάποια μέρα μια κυρία γύρω στα 60. «Τι σύμπτωση», σκέφτομαι. Αυτό εύχομαι και εγώ. Δεν έχω κλείσει ακόμη τα τριάντα. Σπούδασα σε δύσκολη σχολή, μιλώ άπταιστα δύο ξένες γλώσσες και πριν από τρία χρόνια άρχισα να εργάζομαι ως ελεύθερη επαγγελματίας... Αν το σύστημα δεν ήταν αναξιοκρατικό, θα είχα μια σταθερή δουλειά και θα προσέφερα τις υπηρεσίες μου στην πατρίδα μου. Τώρα νιώθω συχνά πιο ξένη και από τις ηλικιωμένες αλλοδαπές του λεωφορείου. Γιατί σε αυτή τη χώρα, όποιος αρνηθεί να περάσει από την ταπείνωση του πολιτικού γραφείου, παραμένει φτωχός πλην τίμιος...

***

Ο πρώην φίλος μου ήταν μουσουλμάνος μετανάστης. Κάποτε έβρισκε δουλειά. Έστελνε χρήματα και στους δικούς του. Τα πράγματα άλλαξαν από τότε που άρχισαν όλοι να μιλούν για την οικονομική κρίση. Μια φορά είχαμε πάει μαζί σε έναν εργοδότη. Μας άφησαν να περιμένουμε αρκετή ώρα. Δεν μας μιλούσαν ξεκάθαρα. Περάστε ξανά αργότερα και τέτοια... Τελικά μας μίλησαν ξεκάθαρα: «Δεν προσλαμβάνουμε αλλοδαπούς!». Και με ύφος περιέργειας, αλλά και περιφρόνησης με ρώτησαν: «Τι σας είναι το παιδί»; «Φίλος μου», απάντησα με ντροπή... Και εκείνοι ξαναρώτησαν: «Και τι δουλειά έχεις εσύ με αυτούς;». Σε αποτυχημένες συνεντεύξεις είχα πάει αρκετές φορές. Αλλά η απόρριψη τώρα ήταν διπλή. Πολλαπλή. Για να πω την αλήθεια, πολλές φορές ένιωσα πιο ξένη και από τον πρώην φίλο μου. Σε αυτό συνέβαλε και η συμπεριφορά των δικών μου, επειδή επέλεξα έναν «φτωχό». Με έβλεπε στενοχωρημένη και με ρωτούσε: «Τι σκέφτεσαι;». «Τίποτα», του απαντούσα. Και όμως, κάτι σκεφτόμουν. Ότι το χρήμα όλα τα καλύπτει. Ότι στην οικογένειά μου θα χαίρονταν αν παντρευόμουν έναν πρώην έμπορο ναρκωτικών με μεγάλη περιουσία, ξεπλυμένο από κάποιο καλό ποινικολόγο. Και Αλβανό και Πακιστανό, και Ρώσο και Αφρικανό και φονιά και σωματέμπορο και σχιζοφρενή ακόμα θα δέχονταν με χαρά, αν είχε «πολλά λεφτά». Δυστυχώς η σχέση μας δεν άντεξε. Διαλύθηκε εξαιτίας αγεφύρωτων διαφορών κουλτούρας, που ήρθαν στην επιφάνεια με το πέρασμα του χρόνου (η εχθρική στάση των δικών μου και του περιβάλλοντος γύρω μου, επειδή επέλεξα να ερωτευτώ έναν μετανάστη θα με συνοδεύσει για πάντα). Αυτή είναι η προσωπική μαρτυρία που ήθελα να σας εμπιστευθώ.

Ευχαριστώ για τη φιλοξενία

Νίκη Φ.
Αθήνα"

ΥΓ: Τα πλήρη στοιχεία της Νίκης Φ. όπως και το προσωπικό της e-mail είναι στη διάθεση της στήλης. Οφείλω να γνωστοποιήσω στους αναγνώστες της στήλης ότι ειδικά οι μετανάστριες γυναίκες που «τόλμησαν» να μας στείλουν τις μαρτυρίες τους, τις οποίες δημοσιεύσαμε τις προηγούμενες εβδομάδες, έχουν δεχτεί χυδαίες φραστικές επιθέσεις και απειλητικά μηνύματα στα e-mails τους από άγνωστους «αγανακτισμένους πολίτες». Η βία των φασιστόμουτρων φαίνεται πως δεν περιορίζεται μόνο στις πλατείες. Εξαπλώνεται και στο Διαδίκτυο...

Την μαύρη ή την ξανθιά;

2009-06-15T13:50:00.003+03:00

Είδα αυτό το βίντεο και θυμήθηκα ένα κομμάτι που είχα γράψει πριν απο τρία χρόνια.

Μια Αμερικανίδα σκηνοθέτις, η Κίρι Ντέιβις, αποφάσισε προ ημερών να κάνει το «τεστ της κούκλας» στο Χάρλεμ. Έβαλε μια ομάδα εξάχρονων μαύρων παιδιών να επιλέξουν ανάμεσα στη «μαύρη κούκλα» (φτιαγμένη ειδικά για τους μαύρους της Αμερικής, στη δεκαετία του '70) και την κατάξανθη Barbie. Τα περισσότερα παιδάκια προτίμησαν την κατάξανθη Barbie! Απέρριψαν, κατά κάποιον τρόπο, την ίδια την ταυτότητά τους. Πολλοί πίστευαν ότι τα παιδάκια του Χάρλεμ, μετά από τόσα χρόνια, θα ταυτίζονταν με την Ναόμι Κάμπελ ή έστω με την Κόντι Ράις, επιλέγοντας έτσι την «μαύρη κούκλα». Εις μάτην. Προτίμησαν την ξανθιά Barbie.
Τα μικρά παιδιά φαίνεται πως γνωρίζουν καλά τις κοινωνικές αλήθειες των μεγάλων. Ίσως και να βλέπουν πολλές διαφημίσεις. Καταλαβαίνουν λοιπόν ότι, σε αυτόν τον κόσμο, πρέπει να είσαι λευκός (και ξανθιά), για να έχεις τα ωραιότερα αυτοκίνητα, τα ακριβότερα ρούχα, τις καλύτερες δουλειές, τις καλύτερες ξυριστικές μηχανές, τις τέλειες γραμμές και για να κάνεις ονειρεμένες διακοπές: ώστε να μαυρίζεις όχι από το κακό σου αλλά από ηλιοθεραπείες...
Τα παιδάκια του Χάρλεμ γνωρίζουν ότι δεν υπάρχει λευκός Μάικλ Τζάκσον, που να θέλει να απαλλαγεί από το λευκό χρώμα της επιδερμίδας του. Γνωρίζουν, ίσως, ότι στην Ευρώπη οι μετανάστριες από την Αφρική σακατεύουν συχνά την επιδερμίδα τους με καρκινογενείς κρέμες, για να το ασπρίσουν λιγάκι, ελπίζοντας ότι θα βρουν πιο εύκολα δουλειά. Και εάν δεν τα γνωρίζουν όλα αυτά, διαισθάνονται πώς παίζεται το «παιχνίδι των χρωμάτων» στον κόσμο των μεγάλων και δεν έχουν καμία διάθεση να βολοδέρνουν. Καταλαβαίνουν ότι η Ναόμι και η Κόντι είναι λίγες. Οι Barbie είναι πολλές. Τα παιδάκια δεν υποκρίνονται. Προτιμούν αυτούς που νικάνε, που προχωράνε. Φοβούνται το στίγμα, την απόρριψη, την αποτυχία. Τι πιο φυσικό από αυτό;
Το ίδιο, νομίζω, θα γινόταν εάν βάζαμε τα παιδάκια των μεταναστών στην Ελλάδα να επιλέξουν ανάμεσα στην «κούκλα μετανάστη» και την «κούκλα γηγενή». Θα επέλεγαν, σίγουρα, την «κούκλα γηγενή». Γιατί ξέρουν πως εάν παραμείνουν μια ζωή «μετανάστες», με μια άδεια παραμονής που βγάζουν με χίλια ζόρια και χιλιάδες καθημερινές ταπεινώσεις οι γονείς τους, θα είναι καταδικασμένα να είναι πολίτες δεύτερης και τρίτης κατηγορίας. Και θα ζήσουν μια ζωή με το στίγμα του ξένου...
Θα είχε ενδιαφέρον, εάν κάναμε το «τεστ της κούκλας» με τα μαύρα παιδάκια στη Κυψέλη. Μιλώντας με πολλούς μετανάστες από την Αφρική, φοβάμαι ότι τα περισσότερα παιδάκια θα επέλεγαν την κατάξανθη Barbie... Δοκιμάστε να ζητήστε δουλειά σε καφετέρια ή σε φαστ φουντ, εάν είστε μαύρος/η, και θα καταλάβετε γιατί... Εκτός αυτού, τα παιδάκια γνωρίζουν ότι την «μαύρη κούκλα» την σταματούν συνέχεια στον δρόμο οι αστυνομικοί για «εξακρίβωση στοιχείων». Επιπλέον, εκείνη πρέπει να αντέξει και τον ρατσισμό των λευκών μεταναστών. Ενώ τελευταίως ανησυχεί κάθε φορά που η Εθνική Ελλάδος διακρίνεται σε κάποιο άθλημα. Από την κατάκτηση του Ευρωπαϊκού στην Πορτογαλία και μετά, μια δράκα ακροδεξιών έχει αποφασίσει να «συνδυάσει» τους πανηγυρισμούς για τις επιτυχίες της Εθνικής με το κυνήγι και το ξυλοκόπημα μαύρων και μελαψών μεταναστών: συνέβη ξανά προχθές στο κέντρο της Αθήνας... Φθάνει άραγε ένας «Σόφο» στην Εθνική για να μην προτιμήσουν τα μαύρα παιδάκια την κατάξανθη Barbie;

Σβαστικάκια και δεντράκια

2009-06-09T11:04:00.002+03:00

Μας λένε ότι η Ευρώπη είναι μακριά από τους πολίτες. Δίπλα είναι, απλά φροντίζουν να την κρατήσουν όσο γίνεται πιο μακριά τα κόμματα, τα συνδικάτα, τα ΜΜΕ. Δεν υπάρχει «ευρωπαϊκό πνεύμα», μας λένε. Πώς να υπάρχει όταν δεν το βρίσκεις ούτε στα προγράμματα των κομμάτων, ούτε σε εκείνα των συνδικάτων, ούτε, ασφαλώς, στα ΜΜΕ; Το «εθνικιστικό ψέμα» επιμένει ότι όλα μπορεί να λυθούν εθνικά, αν και είναι πασιφανές ότι κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει πια. Μας λένε, επίσης, ότι έτσι όπως πάμε, δεν θα αργήσει η μέρα που η Ε.Ε. θα είναι ένα πτώμα. Μόνο που το πτώμα θα πέσει πάνω στα κεφάλια μας και θα μας θάψει όλους. Οι μόνοι που μπορούν να χορέψουν τσάμικο πάνω στο πτώμα της Ε.Ε. είναι οι ακροδεξιοί και οι σταλινικοί...

***

Όταν οι πολίτες απέχουν από την κάλπη, κερδισμένοι βγαίνουν οι φανατικοί και τα φασιστόμουτρα. Αυτό συνέβαινε και θα συμβαίνει πάντα. Το διαπιστώσαμε ανά την Ευρώπη και προχθές. Η μοναδική παρηγοριά, ειδικά για την Ελλάδα, είναι το γεγονός ότι πήγαν καλά και οι Πράσινοι. Αλλά αν η αποχή συνεχίζει με τέτοιους ρυθμούς, τότε δεν θα αργήσει η μέρα που σε όλη την Ευρώπη θα χαράξουμε σβαστικάκια στα δεντράκια (αυτά που θα έχουν γλιτώσει, βέβαια, από τις πυρκαγιές, τους καταπατητές και τα αυθαίρετα)... Απορώ πώς βαφτίζουν την αποχή διαμαρτυρία. Κατά τη γνώμη μου η αποχή σημαίνει: «Κάντε ό,τι θέλετε. Όποιος και αν μας κυβερνήσει, εμάς δεν μας νοιάζει. Είμαστε το ίδιο ευχαριστημένοι»...

***

Ο αληθινός νικητής αυτών των εκλογών δεν ήταν η αποχή. Ήταν, ξανά, οι δημοσκοπήσεις. Σημαντικό μέρος της συζήτησης για τις ευρωεκλογές αναλώθηκε για το κατά πόσο έπεσαν παραέξω ή παραμέσα. Σε μια εβδομάδα, το πολύ δυο, θα ξεχαστεί η νίκη του ΠΑΣΟΚ, η ήττα της Ν.Δ., η ακρίβεια, η διαφθορά, η άνοδος της μισαλλοδοξίας. Θα μιλάμε για τα ποσοστά του τάδε νυν δελφίνου, για τη διαφορά του από τον δείνα πρώην δελφίνο. Θα μας πουν ότι σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις δεν νίκησε ο Παπανδρέου, αλλά έχασε ο Καραμανλής. Θα μας πουν ότι οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η ψυχή του λαού διψά για «επιχειρήσεις σκούπα» και πάμπολλα άλλα. Χρόνια τώρα, δημοσιογράφοι, πολιτικοί, μάνατζερ δεν τολμούν να κάνουν βήμα χωρίς την άδεια των δημοσκοπήσεων. Οι δημοσκοπήσεις είναι η πιο απατηλή έκφραση της λαϊκής θέλησης. Η εφημερίδα «USΑ Τoday» δημοσίευε τις προάλλες μια δημοσκόπηση, σύμφωνα με την οποία οι περισσότεροι Αμερικανοί δεν θέλουν να κλείσει το Γκουαντάναμο. Ωραία. Μια δημοσκόπηση, κατάλληλα πλασαρισμένη, θα έβγαζε σίγουρα ότι η πλειονότητα των ανδρών ανά τον κόσμο θέλουν να δείρουν τις γυναίκες τους. Οι δημοσκοπήσεις φτιάχνουν απλοϊκούς ανθρώπους και πολίτες. Γιατί ο κύριος σκοπός μιας δημοσκόπησης είναι να δώσει απλοϊκές απαντήσεις σε περίπλοκα προβλήματα. Οι δημοσκοπήσεις είναι προπαντός άρνηση του μέλλοντος. Είναι η αιώνια δικτατορία του παρόντος, στο οποίο βράζουμε στο ζουμί μας. Είναι το ιδανικό εργαλείο της συντήρησης και της νοοτροπίας: «μην τολμήσεις τίποτα. Μην αλλάξεις τίποτα». Αν οι ιδρυτές της Ε.Ε. έβλεπαν δημοσκοπήσεις, δεν θα υπήρχε η Ε.Ε. Εάν ο γέρος Καραμανλής έβλεπε δημοσκοπήσεις, η Ελλάδα δεν θα ήταν στην Ε.Ε. Εάν ο Κώστας Σημίτης εξαρτιόταν από τις δημοσκοπήσεις, η Ελλάδα δεν θα ήταν στην ΟΝΕ. Εάν ο Ομπάμα έβλεπε δημοσκοπήσεις, δεν θα έβαζε ποτέ υποψηφιότητα για πρόεδρος των ΗΠΑ. Οι δημοσκοπήσεις εξελίσσονται στον χειρότερο εχθρό της δημοκρατίας και τον καλύτερο σύμμαχο του λαϊκισμού. Και όταν οι πολίτες δεν βλέπουν πια τους πολιτικούς ως ηγέτες αλλά ως πελάτες δημοσκοπικών εταιρειών, τότε θα προτιμήσουν το μαγιό αντί για την κάλπη...

A short border handbook

2009-06-06T11:20:00.006+03:00

Το παρακάτω κείμενο είναι αποκλειστικά (και δυστυχώς) για όσους γνωρίζουν αγγλικά. Μια κριτική του βιβλίου μου στην βρετανική The Indipendent. Το κομμάτι αναφέρεται και στα γεγονότα στον Αγ. Παντελεήμονα.

A Short Border Handbook, By Gazmend Kapllani

Reviewed by Maya Jaggi

Friday, 5 June 2009

Last weekend I stumbled across a far-right rally in Thessaloniki, Greece's second city. The signature cadences of an aspiring fascist demagogue, and the small crowd's robotic chants, were unmistakable even before I caught sight of the capo sawing the air at the waterfront under a statue of Alexander the Great. The dark-uniformed neo-Nazis then paraded their Greek flags through town in the run-up to this Sunday's European elections, flinging about leaflets stamped with a swastika-like Hellenic emblem and urging that "illegal immigrants" be sent home.

Gazmend Kapllani, a prominent Greek journalist born in Albania, believes it was supporters of the same neo-Nazi group, Chrysi Avyi or Golden Dawn, who tried to beat him up two weeks ago at a public reading of this memoir. It was held in Aghios Panteleimonas, effectively a migrant ghetto in central Athens named after the "saint of charity for all". At Thessaloniki's book fair, Kapllani told me that he had taken refuge in a nearby house for several hours while some 20 neo-Nazis rampaged - unhindered by police - terrorising children in a playground, then blogging that they had cleared the district of "scum" like him. Earlier, an Orthodox priest was attacked for distributing food, and his church firebombed.

Anne-Marie Stanton-Ife's translation of A Short Border Handbook could not be timelier. Born in 1967, Kapllani entered Greece with many Albanians in 1991, six years after the dictator Enver Hoxha died, and soon after the gates of the prison-state were opened. Kapllani, who had taught himself Italian and French for a clandestine window on the world, worked as a builder, cook and kiosk-attendant in Athens while learning Greek and English, studying philosophy and earning a doctorate. Now a columnist for Ta Nea, Greece's largest-circulation left-wing newspaper, he is one of the few to have "made it". Yet he feels a "mixture of deliverance and perplexity", a symptom of what he terms "border syndrome".

In the ironically titled "handbook", fragments of memoir alternate with more timeless reflections on migration, shifting from first to second to third person. Partly fictionalised, it draws on others' experiences, including the brutal trafficking of women. Yet pain coexists with humour, as in his sardonic take on how Albanian men are perceived, with their "primitive haircut", eyeing women "the way Quasimodo looks at Esmeralda" or charging into a video shop "as though we had come to greet the messiah". Pointing out that cold-war Greece narrowly escaped communism, one man says: "Why didn't they get Hoxha instead of us? Bastards." The result combines the wittily mischievous eye for absurdity of George Mikes's How to be an Alien with the philosophical insight of Milan Kundera.

Kapllani recalls a childhood of ubiquitous, Stasi-like informers, and a rebellious "xenomania" amid paranoid isolation. People decorate their houses with soap-powder cartons washed up from the Adriatic. Yet in his first week on Greek soil, after hiding in a truck and walking through the barbed-wire border, he is body-searched in a supermarket, lied to, starved and incarcerated latterly in an insanitary warehouse after a police round-up of suspected criminals. "We are nursing a timebomb," a TV reporter says. "Deport them now." Yet "why should I have to answer for every last criminal who happens to have been born in the same country as me?"

He reflects on the drive of the "egotistical narcissist" feeling too good for his native land; the dilemmas of memory and self-reinvention; the orphan's sense of being free but lost. The book traces the "thousands of invisible borders" that persist, from locals who speak "like a sewing machine" to landlords who stipulate "no foreigners, no pets" - recalling the "no blacks, no Irish" of a Britain before the Race Relations acts.

Images of the first Iraq war have no effect on these migrants: "We had our own battle to fight." Yet while Albanians and Afghans remain scapegoated, Greek mass emigration of the 1950s and 1960s is taboo. "One of your crimes is that you remind the natives of what life used to be like for them... the pain and humiliation of being a migrant, the worn-out faces, the peasant gait, the heavy stench of sweat and garlic."

"You cannot understand a migrant if you haven't heard his story." With the best migrant literature, this book tells a collective story through a personal one. "You have no voice. You are not even a consumer," Kapllani says. Yet in giving himself a voice, he has become a target, even for those who scorn the far right but share its assumptions: "those who fear you the most are those who read few books but watch too much television". While all of us are "incurably transient" on this Earth, our greatest virtue, he suggests, is the ability to adapt to change, regardless of who we're descended from. It's a virtue as much for hosts seeing their societies transformed as for newcomers; for those of us with "cool" passports as much as those landed by pure chance with "bad" ones.

http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/a-short-border-handbook-by-gazmend-kapllani-trans-annemarie-stantonife-1696906.html

Συνάντηση με τον Ενβέρ Χότζα στο Λονδίνο

2009-05-30T15:56:00.004+03:00

Ήταν Σάββατο όταν προσγειώθηκα στο αεροδρόμιο Stanstead του Λονδίνου. Μπροστά στον έλεγχο διαβατηρίων ξαναθυμήθηκα ότι δεν κουβαλάω «cool διαβατήριο»... Έτσι πήγα στην ουρά με εκείνους που κουβαλούν «κακό διαβατήριο». Η αστυνομικός ήταν μια όμορφη ξανθιά νεαρή κοπέλα. Αρκετά μουτρωμένη… Πέρασα τον έλεγχο και τις ερωτήσεις της με επιτυχία και συνέχισα προς την βαλίτσα μου… Θα έμενα σε ένα ξενοδοχείο κοντά στην Τραφαλγκάρ Σκουέρ και τον Τάμεση. Citadines το όνομά του. Στην είσοδο, μια αναμνηστική πλάκα ενημέρωνε ότι την πρώτη πέτρα στα θεμέλιά του την έβαλε κάποιος Πρίγκιπας της Ουαλίας του οποίου όμως το όνομα δεν συγκράτησα. Γύρω του pubs του 16^ου αιώνα και μεσαιωνικές εκκλησίες. Η κοπέλα στη ρεσεψιόν ήταν μελαψή και χαμογελαστή. Καμία σχέση με τη μουτρωμένη αστυνομικό. Μου είπε ότι το δωμάτιό μου είναι στον έβδομο όροφο. Χάρηκα. Μου αρέσει το ύψος. Μόλις έφθασα στο δωμάτιο, έβγαλα το laptop μου για να συνδεθώ στο Ίντερνετ. Έχω αποκτήσει εξάρτηση. Ίσως, γιατί από όλες τις πατρίδες που μου έτυχε να γνωρίσω, το Ίντερνετ αποδείχθηκε η πιο γενναιόδωρη… Δεν κατάφερνα όμως να συνδεθώ. Κάλεσα τότε στη ρεσεψιόν και η ίδια φωνή που με είχε καλωσορίσει μου είπε ότι ένας συνεργάτης θα ερχόταν σύντομα στο δωμάτιό μου για να λύσει το πρόβλημα. Δεν πέρασε ούτε ένα λεπτό όταν ένας ευγενικός κύριος με μπλε στολή εμφανίστηκε στη πόρτα. Είπαμε «hello» και σκέφτηκα ότι πρέπει να είναι Κινέζικης καταγωγής, γύρω στα σαράντα πέντε. Ξαφνικά, ενώ εκείνος προσπαθούσε να βρει τι έτρεχε με το Ίντερνετ παρατήρησα το όνομά του, κρεμασμένο επάνω, στην αριστερή πλευρά της στολής του: Enver. Για μια στιγμή, ένας μικρός κεραυνός «διέσχισε» τον εγκέλαφό μου. «Είναι το Ενβέρ κινέζικο όνομα;» είπα μέσα μου. Προσπάθησα να το ξεπεράσω αλλά δεν τα κατάφερα. Είναι ένα όνομα που έχει ορίσει ένα σημαντικό μέρος της ζωής μου. Ξανακοίταξα το όνομα πάνω στην στολή του: Enver. «Είναι το Ενβέρ κινέζικο όνομα;» είπα ξανά μέσα μου. «Συγνώμη, είστε από την Κίνα;» - τον ρώτησα. «Ναι» μου απάντησε ευγενικά. «Συγνώμη για την αδιακρισία αλλά το Ενβέρ είναι κινέζικο όνομα;». Εκείνος χαμογέλασε και έκανε μια χειρονομία του τύπου «που να σου εξηγώ». «Είναι παλιά ιστορία» απάντησε. «Το όνομά μου προέρχεται από έναν Αλβανό δικτάτορα, τον Ενβέρ Χότζα»…

***

Στην αρχή σκέφτηκα ότι είχε μάθει πως είμαι από την Αλβανία και ήθελε να μου κάνει πλάκα. Είχα ταξιδέψει στο Λονδίνο για να μιλήσω την επομένη για το βιβλίο μου. Για να μιλήσω, ανάμεσα στα άλλα, για τα φρικτά σύνορα του ολοκληρωτισμού, στην Αλβανία του Ενβέρ Χότζα. Και αυτή την στιγμή, σε ένα βροχερό λονδρέζικο απόγευμα, βρισκόμουν στο δωμάτιο ενός Βρετανικού ξενοδοχείου, στον 7^ο όροφο, δίπλα στον Τάμεση, περικυκλωμένος από βικτωριανά κτήρια, και μπροστά μου είχα έναν τύπο από την Κίνα που είχε πάρει το όνομά του από τον Ενβέρ Χότζα… Ε, αυτό πήγαινε πολύ… Δεν ξέρω τι ύφος πρέπει να είχα πάρει εκείνη τη στιγμή. Όταν συνήλθα κάπως είδα ότι ο Ενβέρ με κοιτούσε με ανήσυχο βλέμμα. Τον ρώτησα αν είχα ακούσει καλά ότι είχε πάρει το όνομά του από τον Ενβέρ Χότζα. Έγνεψε «ναι» με το κεφάλι. Τότε του εξήγησα την αιτία της μεγάλης μου έκπληξης. «Είμαι από την Αλβανία» του είπα, περιμένοντας για την αντίδρασή του. Ήταν η σειρά του να γουρλώσει τα μάτια από την έκπληξη.

«Απίστευτο» είπε.

«Απίστευτο» είπα.

«Απίστευτο» είπαμε…

***

Ξεχάσαμε το Ίντερνετ και ο Ενβέρ άρχισε να μου αφηγείται την ιστορία του ονόματός του. Το πλήρες του όνομα είναι Ενβέρ Τόχτι. Γεννήθηκε το 1963 στην επαρχία Ξιανγιάνγκ, η οποία κατοικείται από μουσουλμάνους Ουιγούρους. Όταν γεννήθηκε η Κίνα και η Αλβανία ήταν στο αποκορύφωμα της «καθαρής σοσιαλιστικής αγάπης». Η Κίνα είχε γίνει εχθρός με την Σοβιετική Ένωση. Η Αλβανία είχε γίνει εχθρός με όλο τον κόσμο. Η Αλβανία ήταν για την κομμουνιστική Κίνα η μοναδική φίλη χώρα στην Ευρώπη. Η Κίνα ήταν για την Αλβανία του Ενβέρ Χότζα η μοναδική φίλη χώρα στον κόσμο. «Εγώ γεννήθηκα σε μια μικρή πόλη, ανατολικά του Ξιανγιάνγκ, Κομούρ το λένε. Τον καιρό που γεννήθηκα εγώ, το ραδιόφωνο - δεν υπήρχαν τηλεοράσεις τότε – μιλούσε μέρα νύχτα για τη μεγάλη μας φίλη, την Αλβανία, και τον μεγάλη ηγέτη και προσωπικό φίλο του Μάο, τον Ενβέρ Χότζα» συνέχισε. «Τότε υπήρχε μια έκρηξη του ονόματος Ενβέρ στην Κίνα, ειδικά στην περιοχή των μουσουλμάνων Κινέζων». Έτσι οι γονείς του, για να είναι πολιτικά trendy, του έβαλαν το όνομα Ενβέρ προς τιμή του Ενβέρ Χότζα. «Υπήρχε τέτοια έκρηξη του ονόματος Ενβέρ που στο δημοτικό σχολείο από τα δεκαοκτώ αγόρια που ήμασταν, τα έξι τα έλεγαν Ενβέρ» προσέθεσε. Εδώ και καιρό μου έχει γίνει έμμονη ιδέα ένα ταξίδι στην Κίνα. Το να πάω και να βρω τους άλλους Ενβέρ στο Κομούρ είναι ένα καλό κίνητρο νομίζω…

***

Την άλλη μέρα συναντηθήκαμε ξανά με τον Ενβέρ στο χολ του ξενοδοχείου. Του έδωσα το βιβλίο μου και άκουσα την ιστορία του. Την επώδυνη ιστορία ενός καλλιεργημένου ανθρώπου, κυνηγημένου από το καθεστώς στην πατρίδα του και εξαπατημένου από αδίστακτους Βρετανούς δημοσιογράφους.

Στην Ξιανγιάνγκ η Κίνα κάνει εδώ και σαράντα χρόνια τις πυρηνικές της δοκιμές, με αποτέλεσμα το καρκίνο και οι «παράξενες αρρώστιες» να σαρώσουν στην επαρχία. Ο Ενβέρ σπούδασε ιατρική στην Κίνα και ήταν ιδιαίτερα ευαίσθητος στο θέμα των πυρηνικών δοκιμών, λόγω επαγγέλματος και επειδή στενοί του συγγενείς είχαν πεθάνει λόγω της ραδιενέργειας. Πριν από επτά χρόνια έκανε την ειδίκευσή του στην Κωνσταντινούπολη, όπου τον βρήκαν δυο Βρετανοί δημοσιογράφοι του Channel Four. Του ζήτησαν να τους βοηθήσει για να κάνουν μια έρευνα για τις πυρηνικές δοκιμές της Κίνας στην Ξιανγιάνγκ. Εκείνος δέχτηκε υπό τον όρο ότι θα κρατούσαν την ανωνυμία του. Αλλιώς η ζωή του κινδύνευε. Παίζοντας την ζωή του κορώνα γράμματα, με μια κρυφή κάμερα, μπήκε σε νοσοκομεία, σε εργαστήρια, σε σπίτια αρρωστημένων κατοίκων, τεκμηριώνοντας την σχέση πυρηνικών δοκιμών, καρκίνου και «παράξενων νοσημάτων». Παρέδωσε το υλικό στους Βρετανούς δημοσιογράφους. Εκείνοι όμως δεν κράτησαν τον λόγο τους. Ούτε που τους ενδιέφερε άλλωστε η ζωή του. Τον έδειξαν, ουσιαστικά τον κάρφωσαν, στο ντοκιμαντέρ που έφτιαξαν. Πάνω από όλα ο εντυπωσιασμός. Ο Ενβέρ ευτυχώς κατάφερε να φύγει στην Τουρκία πριν τον συλλάβουν. Αλλιώς σήμερα, πιθανόν, θα ήταν νεκρός. Ζήτησε άσυλο στην Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ στην Κωνσταντινούπολη, επειδή η Τουρκία έχει υπογράψει με την Κίνα συνθήκη έκδοσης των Κινέζων αντιφρονούντων. Για δυο χρόνια έμεινε άπατρις. Ζήτησε βοήθεια από τους Βρετανούς δημοσιογράφους που τον είχαν εκθέσει. Έκαναν πως δεν τον ήξεραν. Την τρίτη χρονιά, μετά από πολλά βάσανα, κατάφερε να φθάσει στο Λονδίνο. «Όπου άρχισε μια άλλη δύσκολη περίοδο. Περίμενα να εγκριθεί η αίτηση για άσυλο και μέχρι τότε δεν μπορούσα να δουλέψω» λέει ο Ενβέρ. Τελικά, μετά από τρία χρόνια, η αίτησή του εγκρίθηκε. Σήμερα ο Ενβέρ είναι Βρετανός πολίτης. «Και εσύ πρέπει να έχεις ελληνικό διαβατήριο» μου λέει. «Όχι» του απαντώ και εκείνος νομίζει ότι του κάνω πλάκα. Του εξήγησα ότι στην Ελλάδα δεν παίρνουν ελληνικό διαβατήριο ούτε τα παιδιά των μεταναστών που γεννιούνται και μεγαλώνουν εκεί. Γούρλωσε τα μάτια του από την έκπληξη. Τώρα ο Ενβέρ προσπαθεί να αναγνωρίσει το ιατρικό του δίπλωμα στην Αγγλία, για να μπορέσει να δουλέψει ως γιατρός. «Είναι πολύ δύσκολες οι εξετάσεις» μου λέει. «Έχω δώσει πέντε φορές και έχω αποτύχει. Αυτή είναι η έκτη φορά που θα δώσω». Ο όρκος του μέτοικου: «πρέπει να τα καταφέρω». Μιλώντας για τα ταξίδια μας, για το αίσθημα του ξένου, τον αγώνα για επιβίωση, το πείσμα του μέτοικου να ξεπεράσει τα αμέτρητα σύνορα που του στήνουν, ξεχάσαμε τον Ενβέρ Χότζα. Νιώσαμε πολύ πιο δεμένοι χάρη στο κοινό μας σύνδρομο: το σύνδρομο των συνόρων…

Ο Ενβέρ μου έκανε την χάρη να φωτογραφηθεί με το βιβλίο μου. Είναι ένα από τα πιο εκπληκτικά και παράξενα ενθύμια που έχω από τα ταξίδια μου

Λονδίνο, Μάιος 2009

Τρεις σκηνές σε μία πόλη...

2009-05-26T10:47:00.002+03:00

Oμόνοια. Οι μουσουλμάνοι, λέγεται, περνούν τον δικό τους θρησκευτικό Μεσαίωνα. Πολύ πιθανόν. Σίγουρα πάντως στην Αθήνα διαβιούν σε «μεσαιωνικές συνθήκες». Στριμώχνονται σε βρώμικα υπόγεια που λειτουργούν ως χώροι λατρείας. Δεν υπάρχει τζαμί για αυτούς, όπως στη Ρώμη, στο Παρίσι, στο Λονδίνο. Στοιβάζονται στα γκέτο της Ομόνοιας και του Αγίου Παντελεήμονα, ανάμεσα σε βρώμα, εμπόρους ναρκωτικών, νταβατζήδες, λαθρεμπόρους και ομάδες Χρυσαυγιτών που τους ξυλοκοπούν κάθε βράδυ. Ακόμα και «σοβαρές εφημερίδες» χαρακτηρίζουν τους μουσουλμάνους μετανάστες ως «Πέμπτη φάλαγγα» που στοχεύει να ξεκάνει την Ελλάδα. Είναι να απορείς λοιπόν γιατί θεριεύουν οι νεοναζί; Επιπλέον, λόγω της άφθονης μελανίνης στο δέρμα τους, οι μουσουλμάνοι μετανάστες είναι μόνιμος στόχος των «εξακριβώσεων στοιχείων». Σε μια τέτοια «εξακρίβωση στοιχείων», οι εκπρόσωποί τους καταγγέλλουν ότι ένας αστυνομικός έσκισε τις σελίδες του Κορανίου. Ήταν η σπίθα που πυροδότησε την εξέγερση στο όνομα του «Αλλάχ». Εάν οι μουσουλμάνοι είναι θρησκόληπτοι, οι συνθήκες διαβίωσής τους και η συστηματική απαξίωση θα τους κάνουν ακόμα πιο φανατικούς και θρησκόληπτους. Απλά μαθήματα Ιστορίας. Οι αρμόδιοι ανήγγειλαν πάντως ότι διατάχθηκε «έρευνα σε βάθος»...

Καισαριανή. Το Σάββατο το βράδυ ο δήμαρχος της πόλης, κ. Σπύρος Τζόκας, έγραψε συμβολικά στα δημοτολόγια του δήμου ένα παιδί μεταναστών από την Αφρική που έχει γεννηθεί στην Ελλάδα. Υπάρχουν πλέον 200.000 τέτοια παιδιά, γεννημένα στην Ελλάδα, από νόμιμους μετανάστες. Παιδιά που δεν έχουν άλλη πατρίδα εκτός από την Ελλάδα, μεγαλώνουν ελληνικά, ερωτεύονται, ονειρεύονται, βλέπουν εφιάλτες στα ελληνικά. Παιδιά που για την Πολιτεία δεν υπάρχουν πουθενά, καταδικασμένα να μείνουν για πάντα ξένα. Τα πιο τυχερά από αυτά, όταν βρίσκουν την ευκαιρία, την κάνουν για αλλού. Σε χώρες όπου είναι αδιανόητο να μη σου αναγνωρίσουν την ιδιότητα του πολίτη όταν έχεις γεννηθεί εκεί και πληρώνεις φόρους. Αυτοί που τα καταφέρνουν όμως είναι λίγοι. Οι άλλοι, οι πολλοί, μένουν εδώ, ξοδεύοντας την ενέργειά τους για χαρτιά, μαζεύοντας νεύρωση, απαξίωση και οργή. Δεν ξέρω εάν έχουν μιλήσει ποτέ οι αρμόδιοι με αυτά τα παιδιά. Να διαπιστώσουν πόσο απελπισμένα και οργισμένα είναι. Πιθανότατα όχι. Γιατί οι αρμόδιοι προσποιούνται ότι το πρόβλημα δεν υπάρχει. Ίσως πιστεύουν ότι μια μέρα οι μετανάστες και τα παιδιά τους θα εξαφανιστούν ως διά μαγείας. Εν τω μεταξύ η οργή και η απελπισία αυτών των «ξένων ντόπιων» μεγαλώνει. Μέχρι να πλημμυρίσει τους δρόμους της πόλης μια μέρα. Και δεν θα χρειαστεί κανένα σκισμένο Κοράνι. Τους έχουν ήδη σκίσει και ξεσκίσει τη ζωή και το μέλλον. Και τότε οι αρμόδιοι θα απαντήσουν, πιθανόν, με μια «έρευνα σε βάθος»...

Άγιος Παντελεήμων. Την ίδια ώρα που ο δήμαρχος της Καισαριανής έγραφε στα δημοτολόγια του δήμου το μαύρο Ελληνάκι, βρισκόμουν στην Πλατεία του Αγίου Παντελεήμονα. Εδώ και δυο μήνες η Πρωτοβουλία Κατοίκων και Φορέων του Αγ. Παντελεήμονα είχε προγραμματίσει εκεί την παρουσίαση του βιβλίου μου. Μας περίμενε μια οργανωμένη ομάδα «αγανακτισμένων πολιτών», που κραύγαζαν με ντουντούκες. Έβριζαν χυδαία τις γυναίκες και όποιον είχε έρθει να παρακολουθήσει την εκδήλωση, μας απειλούσαν και μας προπηλάκισαν. Φώναζαν: «Σας γαμήσαμε στον Εμφύλιο, θα σας γαμήσουμε και τώρα», «κομμούνια, προδότες», «θάνατος στους μετανάστες». (Λίγες ώρες πριν, πράγματι, κάποιοι προσπάθησαν να κάψουν μουσουλμάνους μετανάστες ζωντανούς στην Πλατεία Αττικής). Τα φαντάσματα έχουν βγει από την ντουλάπα της Ιστορίας. Περίπου 80 μετανάστες στην πλατεία παρακολουθούσαν αποσβολωμένοι. Οι «αγανακτισμένοι πολίτες» τούς επιτέθηκαν με παλούκια. Κάθε βράδυ, άλλωστε, τους ξυλοκοπούν, τους γρονθοκοπούν, τους μαχαιρώνουν. Κάποιος άγνωστος με πλησίασε και μου είπε να προσέχω γιατί «θα με καθαρίσουν». Ήταν πασιφανές ότι οι φασίστες ήθελαν αίμα προχθές. Οι μετανάστες, κυνηγημένοι, έτρεχαν πανικόβλητοι. Μαυροφορούσες γιαγιάδες έτρεχαν πανικόβλητες. Τα ΜΑΤ παρακολουθούσαν σε «απόσταση ασφαλείας». Έφυγα συνοδευόμενος και μπήκα στο σπίτι ενός από τους διοργανωτές, κοντά στην πλατεία. Ίσως και γι΄ αυτό το περιστατικό θα διαταχθεί «έρευνα σε βάθος». Έτσι, από βάθος σε βάθος, μέχρι να αγγίξουμε τον πάτο...

Μια μητέρα μετανάστρια γράφει…

2009-05-23T12:01:00.005+03:00

«Αγαπητέ «Υπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;». Το όνομά μου είναι Αγάπη. Μετανάστευσα στην Ελλάδα πριν από δεκαεπτά χρόνια από την Αρμενία. Μαζί με τον άνδρα μου εργαζόμαστε και ζούμε νόμιμα στην Ελλάδα δώδεκα χρόνια. Πέρση καταθέσαμε τα χαρτιά μας για την Άδεια Διαμονής Αορίστου διάρκειας. Μας απέρριψαν λέγοντάς μας ότι ο ΟΑΕΔ δεν έχει κρατήσει αρχεία για μας! Επειδή ο ΟΑΕΔ δεν κράτησε αρχεία, εμείς χάνουμε τρία χρόνια από τη νόμιμη παραμονή και πρέπει να τρέξουμε ξανά σε ουρές, να πληρώσουμε παράβολα, δικηγόρους, για να πάρουμε στο τέλος, πιθανόν, μια άδεια παραμονής ληγμένη… Προτείναμε, λοιπόν, στους αρμόδιους να φέρουμε εμείς τα παλαιά μας χαρτιά από τον ΟΑΕΔ, τις φορολογικές δηλώσεις – πληρώνουμε φόρους από την πρώτη μέρα που πήραμε μια αβέβαιη βεβαίωση στα χέρια μας - τα Αριστεία και Βραβεία προόδου των παιδιών μας από το σχολείο. Μας απάντησαν ότι αυτά δεν αποτελούν αποδείξεις!... Τα παιδιά μου ήρθαν μικρά στην Ελλάδα. Τεσσάρων χρονών ο ένας, εννιά ο άλλος. Έχουν περάσει από το ελληνικό δημόσιο σχολείο, έχουν διακριθεί και αριστεύσει. Θεωρούν ότι ανήκουν εδώ πέρα, ότι η Ελλάδα είναι η πατρίδα τους. Μιλούν τα ελληνικά ως πρώτη τους γλώσσα και νιώθουν Έλληνες όσο και οι Έλληνες συμμαθητές τους. Και όμως και τα παιδιά μου παλεύουν ακόμα για τις άδειες παραμονής τους. Τα παιδιά μου έχουν βραβευθεί σε διεθνείς διαγωνισμούς αλλά δεν μπορούσαν να ταξιδέψουν να πάρουν το βραβείο τους γιατί δεν είχαν την άδεια παραμονής! Φανταστείτε τον εαυτό σας στα είκοσι δύο σας να ξοδεύετε όλη την ενέργειά σας για τα χαρτιά… Τα παιδιά μας γίνονται ανήσυχα, νευρικά, μελαγχολικά, όταν καταλαβαίνουν ότι τους φέραμε σε μια χώρα όπου θα είναι για πάντα ξένοι και θα παλέψουν για χαρτιά. Τα παιδιά μας νιώθουν σαν φυλακισμένα. Όταν οι Έλληνες φίλοι τους μαθαίνουν ότι εκείνοι δεν έχουν την ελληνική υπηκοότητα δεν μπορούν να το πιστέψουν. Πολλές φορές τα παιδιά μας το κρύβουν αυτό γιατί νιώθουν μειονεκτικά... Γνωρίζω και άλλες μητέρες μετανάστριες που τα παιδιά τους έχουν έρθει μικρά ή γεννηθεί στην Ελλάδα. Έχουμε τις ίδιες έγνοιες. Όχι για μας, για τα παιδιά μας. Μπορούν να πουν για μας ότι είμαστε ξένες. Αλλά τα παιδιά μας που ήρθαν στην Ελλάδα σε μικρές ηλικίες ή γεννήθηκαν εδώ, σπούδασαν στην Ελλάδα, μεγάλωσαν στην Ελλάδα, γιατί τα κάνουν να αισθάνονται ξένα; Γιατί η Ελλάδα τρώει τα παιδιά της, αφού δικά της είναι αυτά τα παιδιά; Τα παιδιά μας διψούν να προοδεύσουν, να δημιουργήσουν. Τι άλλο ζητούν από το κράτος παρά να τους δώσει την δυνατότητα να νιώσουν ελεύθεροι, να μην γίνουν πολίτες τρίτης κατηγορίας; Τι περισσότερο ζητούμε εμείς και τα παιδιά μας από αυτό που ζητούσαν και απόκτησαν οι Έλληνες μετανάστες και τα παιδιά τους; Την Ελλάδα τα παιδιά μας δεν την κουβαλούν στο αίμα αλλά στο μυαλό και στην καρδιά τους. Οι Ελληνίδες φίλες μου, που τόσο πολύ με έχουν βοηθήσει αυτά τα δύσκολα χρόνια, καταλαβαίνουν τον πόνο μου. Με έχουν δει να κλάψω και προσπαθούν να με παρηγορήσουν λέγοντας πως «δεν μπορεί, θα λυθεί αυτό το θέμα». Ελπίζω να λυθεί. Βλέπω τον χρόνο όμως να περνάει, τα παιδιά μου και εκείνα των άλλων να μεγαλώνουν και να είναι πάντα ξένα...

Ευχαριστώ για την φιλοξενία

Agapi Masmaryan

agapitik@yahoo.gr»

ΥΓ. Σήμερα, 23 Μαΐου, στις 7 το απόγευμα, στην κεντρική πλατεία της Καισαριανής θα γίνει η συμβολική τελετή εγγραφής στο δημοτολόγιο του δήμου ενός παιδιού μετανάστη από τη Αφρική. Ένα κοριτσάκι 17 μηνών που γεννήθηκε στην Καισαριανή, και που - ως γνωστό - δεν μπορεί να γραφτεί στο δημοτολόγιο με αποτέλεσμα να μην υπάρχει ουσιαστικά. Η συμβολική εγγραφή θα γίνει από το Δήμαρχο Καισαριανής Σπύρο Τζόκα.